برگردان به زبان ساده
ترکیکه دو لب شیرین چون شهد و شکر دارد
دو دایرهٔ مشکین بر طرف قمر دارد
هوش مصنوعی: آنکه لبانش بسیار شیرین و دلپذیر است، دو گونه سیاه مانند دایرههای بزرگ دارد که در طرفین چهرهاش همچون ماه تابان میدرخشد.
خط بر رخ اوگویی بر ماه زره دارد
دل در بر اوگویی در سیم حَجَر دارد
هوش مصنوعی: چهرهاش آنقدر زیباست که انگار خط و نقشهایی بر روی ماه وجود دارد. دل من به او وابسته است، انگار که در دستانش سنگ قیمتی دارد.
سیّ و دوگهر بینم در تنک دهان او
بر رویگهرگویی دو تَنک شَکر دارد
هوش مصنوعی: در لبهای او، گویی دو دانه شیرین شکر پنهان است که زیبایی و جذابیت خاصی به آن میبخشد.
گوهر گهر ار دارد گیرد ز شعاع خور
خور نور بدان روشن سی و دوگهر دارد
هوش مصنوعی: اگر دُرّی (گوهر) وجود داشته باشد، باید از نور خورشید روشنایی بگیرد؛ زیرا این نور است که به آن درخشش و زیبایی میبخشد و در حقیقت، این دُرّ دارای درخشش و ویژگیهای خاصی است.
باریک تنم دایم چون موی و میان دارد
خمیده قدم دایم چون زلف و کمر دارد
هوش مصنوعی: بدن من به اندازهای باریک و لاغر است که مانند مویی لطیف به نظر میرسد و کمرم به قدری خمیده است که شبیه زلفهای خوشفرم میباشد.
در جستن او هر کس اندر غم هجرانش
دو پای به ره دارد دو دست به سر دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که در جستجوی اوست، در حالی که از دوریاش غمگین است، پا در راه گذاشته و دستانش را بر سر گذاشته است.
من نامهٔ نام او پیوسته ز بر دارم
و او نام کسی دیگر پیوسته ز بر دارد
هوش مصنوعی: من همیشه یاد و نام او را در دل حفظ میکنم، اما او هر بار به فکر و یاد شخص دیگری است.
امروز به شهر اندر هر مهتر و هر کهتر
زین حال نشان دارد زین کار خبر دارد
هوش مصنوعی: امروز در شهر، هر کسی از بزرگ و کوچک به این وضعیت آگاه است و از این ماجرا خبر دارد.
ای دلبر سیمین بر هستی توکمر زرین
عاشق ز غم هجرت رخسار چو زر دارد
هوش مصنوعی: ای دوست زیبا، در وجود تو یک کمر طلا مانند است و عاشق به خاطر غم دوریات، چهرهاش همچون طلای خالص میشود.
بیداد کنی بر من دادم ندهی هرگز
بیداد تو بر جانم هر روز حشر دارد
هوش مصنوعی: اگر بر من ظلم کنی، هرگز نتوانی از من شکایت کنی، زیرا که ظلم تو هر روز برای من مانند روز قیامت به حساب میآید.
خصم تو منم جانا رفتم بهسوی داور
تا از دل و جان من بیداد تو بردارد
هوش مصنوعی: عزیزم، من دشمن تو هستم و به طرف قاضی رفتم تا از دل و جان من ظلم و ستم تو را برطرف کند.
یابد به در داور پیروزی و بهروزی
هر خصمکه او پشتی از میر عمر دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که از حمایت و یاری یک حاکم و مقام بالا برخوردار باشد، در مواجهه با دشمنان خود، موفق و کامیاب خواهد شد.
فرزند قوامالدین داماد شه قزوین
میری که سپاه خویش از فتح و ظفر دارد
هوش مصنوعی: فرزند قوامالدین داماد شاه قزوین است، کسی که سپاه او پیروزی و غلبه دارد.
قزوین به همه وقتی با نور و نوا بودست
هر ذره به جاه اندر صد نور و صُوَر دارد
هوش مصنوعی: قزوین همیشه با روشنایی و زیبایی آمیخته بوده است، به طوری که هر گوشه و نقطه از آن پر از نور و طرحهای زیباست.
هست از خردش دولت هست از پدرش حشمت
هم فرّ خرد دارد هم جاهِ پدر دارد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که شخصی به خاطر خرد و هوش خود دارای قدرت و جایگاه است، و همچنین به خاطر موقعیت و اعتبار پدرش به عظمت و شخصیت ویژهای دست یافته است. او هم از ویژگیهای فکری و هم از جایگاه اجتماعیاش بهرهمند است.
با او به همه عالم دارات نیارد کس
کاقبال قوامالدین در پیش سپر دارد
هوش مصنوعی: هیچ شخصی در جهان نمیتواند به اندازه قوامالدین از خوششانسی و محبت زندگی کند، زیرا او در برابر مشکلات، از سلاحی به نام شجاعت و قدرت اراده برخوردار است.
در حضرت او تازد جسمی که روان دارد
وز طلعت او نازد چشمی که بصر دارد
هوش مصنوعی: در بارگاه او، بدنی که روح دارد، به خود میبالد و چشمی که بینا است، به زیبایی چهرهاش فخر میفروشد.
هرگز نبود گویی گردش به سپهر اندر
بیآنکه به ایامش سَعدین نظر دارد
هوش مصنوعی: هیچگاه احساس نمیشود که حرکت زمان در آسمان بدون آنکه به روزهای خوبش توجهی داشته باشد، صورت میگیرد.
بُران و روان بینم تیغ و قلمش گویی
در تیغ قضا دارد در کلک قدر دارد
هوش مصنوعی: تیغ و قلم را میبینم که چنان به هم پیوند دارند که گویی در تقدیر و سرنوشت، هر یک قدرت و تأثیر خاصی دارند.
فرض است رضا دائم و ایزد به رضا او را
در روضه ملک دین پاینده شجر دارد
هوش مصنوعی: رضا همیشه در حال است و خدا به خاطر رضای او، در بهشت برای او درختی پایدار و ماندگار قرار داده است.
چون عرش بود گلشن باشد شجرش تازه
وان تازه شجر لابد اینگونه ثمر دارد
هوش مصنوعی: وقتی که باغی به زیبایی عرش باشد، درختانش سرسبز و شاداب خواهند بود و این شادابی درختان نیز باعث میشود که میوههای خوبی داشته باشند.
صدری که شرف دارد زو بیت شرفشاهی
خاطر ز مدیح او اقبال و خطر دارد
هوش مصنوعی: عزت و مقام بالای کسی که از او با افتخار یاد میشود، باعث میشود که شرف و آبروی او در نظر دیگران افزایش یابد. همچنین، ستایش و تمجید از او خوشبختی و خطرات را در زندگی به همراه دارد.
او هست ملک صورت زاثار دل و سیرت
هرگز ملکی دیدی کآثار بشر دارد
هوش مصنوعی: او مانند پادشاهی است که به زیبایی ظاهری و باطن دل و شخصیت انسانها اهمیت میدهد و هرگز دیدهاید که چنین پادشاهی آثاری انسانی داشته باشد.
یک خلعت او ناید در فکرت هر زایر
مقدار سخاگویی بیرون ز فَکَر دارد
هوش مصنوعی: هر زائری نمیتواند به یاد آورد که چه مقدار بخشندگی و سخاوت در شخصی که به او خلعت میدهد، وجود دارد.
هر فِکر که محکمتر هر گنج که عالی تر
فرمانش هبا دارد اِمعانش هدر دارد
هوش مصنوعی: هر اندیشهای که محکمتر باشد و هر گنجی که بهتر و با ارزشتر باشد، فرمانش در خود حیا دارد و این بدان معناست که نیاز به تأمل و دقت بیشتری در آن وجود دارد.
دارد صور دولت معنی همه از رسمش
گویی که به رسم اندر تعیین صور دارد
هوش مصنوعی: دولت و قدرت به شکلهای مختلفی در زندگی ما نمایان میشود و این موضوع به قوانین و قواعدی بستگی دارد که در نهایت به تعیین و شکلدهی این قدرت میانجامند. به عبارت دیگر، نشانههای موفقیت و حکومت به قواعد و اصولی که پیروی میکنند، برمیگردد.
ای آنکه امیران را تقدیر خداوندی
از قهر تو هر مهتر تا حَشر نفر دارد
هوش مصنوعی: ای کسی که خداوندی به تو قدرت و قهر داده، و به خاطر قدرت تو، امیران و رؤسای بزرگ تا قیامت از ترس تو حذر میکنند.
تا جوهر ناری را مرکز ز اثیر آید
گویی به اثیر اندر چشم تو اثر دارد
هوش مصنوعی: هرگاه جوهر آتشین از مرکز خویش به سطح بیاید، به نظر میرسد که اثر آن در چشم تو قابل مشاهده است.
هرچند حذر دارد هرکس ز تف آتش
آتش ز تف خشمت حقا که حذر دارد
هوش مصنوعی: هر فردی از آتش و خطر آن میترسد، اما باید بدانیم که آتش خشم تو نیز خطرناکتر است و باعث میشود که دیگران از آن دوری کنند.
تا زیر مدار اندر هست این مدر تیره
بدخواه تو را گردون در زیر مدر دارد
هوش مصنوعی: تا زمانی که این کائنات با خصایص بدی که دارد، زیر سلطه تو است، آسمان همواره در زیر این کائنات به نحوی تو را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
برهانی سلطانی از فخر تو فخر آرد
گر عزم حضر دارد ور قصد سفر دارد
هوش مصنوعی: اگر برهانی سلطنت تو را بزرگ بشمارد و به خاطر وجود تو به فخر و proudی برسد، این بستگی دارد به اینکه آیا تصمیم به حضور در مجلس دارد یا قصد سفر کردن.
چون خواند پدر خدمت دارد پسرش نوبت
نوبت ز پدر هر وقت آن به که پسر دارد
هوش مصنوعی: زمانی که پدر دعا میکند، پسرش هم به نوبت با خدمت و احترام حاضر میشود. هر وقت که پسر نیاز به کمک و حمایت پدر داشته باشد، در واقع نشاندهندهٔ عشق و توجه فرزند به والدینش است.
از من نبود میرا مخلصتر و خادمتر
هرکس که بر این عالی درگاه گذر دارد
هوش مصنوعی: هیچکس مانند من در این دنیا عاشق و خادم آن درگاه عالی نیست؛ هر کسی که از این درگاه عبور کند، میتواند این را ببیند.
تا دهر فنا دارد تا مهر ضیا دارد
تا بحر گهر دارد تا ابر مَطَر دارد
هوش مصنوعی: تا وقتی که دنیا وجود دارد و عشق و روشنی هست، تا زمانی که دریا جواهرات دارد و ابرها باران میریزند.
خواهم که تو را یزدان با عز و شرف دارد
خواهمکه تو را دولت با فتح و ظفر دارد
هوش مصنوعی: من آرزو دارم که خدا تو را با عزت و احترام بیافریند و همچنین خواهان این هستم که تو در زندگیات به موفقیت و پیروزی برسی.
در مجلس تو اجرام از سعد گذر دارد
بر درگه تو ایام از فتح خبر دارد
هوش مصنوعی: در محفل تو، افلاک از خوشی عبور میکنند و در درگاه تو، روزها از پیروزی سخن میگویند.