برگردان به زبان ساده
خوارزمشه ، که هست زمانه غلام او
دور سپهر و سیر ستاره بکام او
هوش مصنوعی: خوارزمشاه، که زمانه به او خدمتگزار است و آسمان و حرکت ستاره‌ها بر وفق اراده او می‌چرخند.
از صورت هلال فلک را بهر مهی
در گوش حلقه ایست ، مگر شد غلام او ؟
هوش مصنوعی: ماه در آسمان مانند هلال است و برای زیبایی‌اش یک گوشواره به شکل حلقه دارد. آیا ممکن است که این زیبایی باعث شود که کسی اسیر و برده‌ی آن زیبایی شود؟
بوده بقای فضل و هنر در بقای او
بسته نظام مجد و شرف در نظام او
هوش مصنوعی: وجود فضل و هنر به وجود او وابسته است؛ همچنین اعتبار و شرف به نظم و ترتیب او مرتبط است.
دامی شده فضایل او در فضای ملک
وندر فتاده طایر دولت بدام او
هوش مصنوعی: فضایل و ویژگی‌های خوب او در گستره سلطنتش مانند دام‌های خوش‌ساختی شده و در این میان، پرنده سعادت و خوشبختی به دام او افتاده است.
با سایلان بگنج بود اصطناع او
وز مجرمان بعفو بود انتقام او
هوش مصنوعی: با نادانان در گنجی پنهان است و از مجرمان نیز به خاطر رحمتش عفو می‌کند.
صبحیست روز دولت او تا بروز حشر
کایزد نیافرید علامات شام او
هوش مصنوعی: این صبح، روز خوشبختی و موفقیت اوست، که تا روز قیامت ادامه خواهد داشت. چه کسی میتواند بگوید که او نشانه‌های نقشه‌های خود را در شب آن روز نیافریده است؟
از بهر عون شرع مقام و رحیل او
وز بهر کسب مهر قعود و قیام او
هوش مصنوعی: برای کمک به دین و شریعت، او به پا می‌خیزد و سفر می‌کند و به خاطر به دست آوردن محبت و دوستی، نشسته و برمی‌خیزد.
چون برکشد بروز وغا خنجر از نیام
سازد ز فرقهای دلیران نیام او
هوش مصنوعی: وقتی که در میادین جنگ، خنجر از نیام کشیده می‌شود، دلیران را بر فرق می‌زند و این خود نشان از قدرت و جلال و جنگاوری دارد.
تا چرخ تازیانهٔ دولت بدو سپرد
شد سر کشنده ابلق ایام رام او
هوش مصنوعی: زمانی که چرخ روزگار به دولت و قدرت او ستم کرد، آن روزها به شکل مطیع و رام او درآمدند.
روزی که جام فتنه بود در کف جهان
و افلاک پر شراب فنا کرده جام او
هوش مصنوعی: روزی که دنیا در حال گردش و دگرگونی بود و آسمان‌ها پر از نشانه‌های نابودی و تغییر بودند، جامی از نابودی در دست جهان قرار داشت.
پرنده گشته طایر بی جان جان ربای
از آشیانه ای ، که کمانست نام او
هوش مصنوعی: پرنده‌ای بی‌جان به دلیل انحراف از مسیر، جانش را از دست داده است، در حالی که او از آشیانه خود خارج شده و به سمت جایی می‌رود که به آن کمان گفته می‌شود.
تشنه حسام و خون دلیران شراب او
جایع سنان و شخص سواران طعام او
هوش مصنوعی: آن کسی که به شدت به حسام (سلاح) و خون شیرمردان نیاز دارد، شراب او همانند جایی برای سنان (تیغ) و غذایش برای سواران است.
خنجر بابتسام بجان بازی یلان
و ارواح در گریستن از ابتسام او
هوش مصنوعی: خنجر به خاطر لبخند یلان و روح‌ها از شادی او به گریه افتاده‌اند.
از بحر فتنه رفته غمامی سوی هوا
و آنگاه گشته مرگ روان از حسام او
هوش مصنوعی: از میان مشکلات و فتنه‌ها، غمی به سمت آرزوها حرکت کرده و در پایان، مرگ به وسیله شمشیری برنده به سراغ او آمده است.
پیکان تیر و صفحهٔ تیغ و غریو کوس
باران و رعد و برق شده در غمام او
هوش مصنوعی: تیر و تیغ و صدای طبل، همچون باران و رعد و برق در میان ابرها، به شدت او را در بر گرفته‌اند.
آیا کرا نجات بود از سنان او ؟
وانگه کرا خلاص بود از حسام او ؟
هوش مصنوعی: آیا کسی میتواند از تیر او نجات یابد؟ و چه کسی میتواند از شمشیر او رهایی پیدا کند؟
اشخاص اهل شرک بطی زره درون
گردد زره نهاد ز نوک سهام او
هوش مصنوعی: افراد مشرک مانند زره‌ای هستند که به آرامی آنها را درون می‌برد. این زره به مانند تیرهای او از نوکشان به وجود آمده است.
چون شب دل مخالف او مظلم و سنانش
مریخ وار شعله زند در ظلام او
هوش مصنوعی: وقتی شب دل، برابر او تاریک و خنک است، شمشیر او همچون سیاره مریخ در این darkness شعله‌ور می‌تابد.
تادر حرق بوتهٔ خورشید وقت شام
بر شبه زر پخته شود سیم خام او
هوش مصنوعی: تا زمانی که گرما و درخشش خورشید در غروب به حدی برسد که نقره خام به رنگ طلایی درآید.
در صدر ملک باد بدولت بقای او
تا روز حشر باد بشادی دوام او
هوش مصنوعی: در بالای سلطنت، باده‌ای از خوشبختی وجود دارد که تا روز قیامت، شادی و خوشی او ادامه خواهد داشت.
تازان سوی حصول نجیب ارادتش
وندر کف عنایت گردون زمام او
هوش مصنوعی: به سوی به دست آوردن شخصیت والای او شتابان می‌روم و در دستان لطف آسمانی، فرمان او را در اختیار دارم.
آمد مه زکوة و صیام از بهشت عدن
مقبول شرع باد زکاة و صیام او
هوش مصنوعی: ماه بهشتی از باغ عدن آمد و با خود زکات و روزه‌ای را آورد که مورد قبول دین و شریعت است.
بادا مهم شرع کفایت شده همه
از حسن سعی و تقویت اهتمام او
هوش مصنوعی: بگذار باد و نسیم برآید، زیرا همه چیز از خوبی تلاش و کوشش او تاثیر گرفته است.
