برگردان به زبان ساده
با همه زشتی، بدام عشق خویشی پای بند
خویش را گویا که نشناسی؟ از آنی خود پسند!
هوش مصنوعی: در این دنیای عشق، حتی با وجود تمام نواقص و زشتیها، به رابطهام با تو وابستهام. آیا نمیدانی که خودپسند هستی و هنوز نمیتوانی خودت را بشناسی؟
باطلی بسیار باطل، گر نمیرنجی ز حق!
غافلی بسیار غافل، گر نمیشوری ز پند!
هوش مصنوعی: اگر به حق و حقیقت توجه نکنید، از اشتباهات و باطلها غافل خواهید ماند. همچنین، اگر از نصایح و اندرزها بیتوجه باشید، نشاندهنده بیتوجهی شما به خود و دنیایتان است.
پیش اهل درد، چون گردی سفید ای روسیاه
نی تنت از عشق زار و، نی دل از غم دردمند؟!
هوش مصنوعی: اگر از درد و عشق سخن بگویی، تویی که با چهرهای تیره و دردمند به جمع اهل درد میپیوندی، آیا همچنان بیخبر از احوال خود و احساسات درونیات هستی؟!
رو بسوی شهر پاکان، خوش بسامان میروی
چشم بد دور از تو، باید بهر خود سوزی سپند
هوش مصنوعی: به سوی شهری که مردمش پاک و نیکو هستند، با خوشی و آرامش میروی. چشمت به بدیها دور باشد و برای محافظت از خودت، باید مانند آتش پاکی و نیکی را در درونت روشن کنی.
عمر کوته، روزبیگه، راه پرچه، توشه نه
پا به گل، سر در هوا، جان بسته پر، دل پایبند!
هوش مصنوعی: زندگی کوتاه و گذراست، روزها به سرعت میگذرد. راه دشوار و پرفراز و نشیبی در پیش داریم و ما توشهای برای مسیر نداریم. در حالتی به سر میبریم که نه در دنیای مادی قرار داریم و نه به کمال روحی رسیدهایم. دلمان به چیزهای دنیوی وابسته است و از این وابستگی رنج میبریم.
نی به سر خاک ندامت، نی به پا خار طلب
نی به رخ اشکی روان و، نی ز دل آهی بلند
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به احساساتی اشاره میکند که نشاندهنده پشیمانی و ناکامی هستند. او نه به خاک گناه خود توجهی دارد، نه به دنبال چیزهایی که نمیتواند به دست بیاورد. نه اشکی بر گونهاش جاری است و نه آهی از دلش بلند میشود، بلکه تنهایی و سکوتی عمیق را احساس میکند.
هوش دایم پیش مال و، گوش دایم وقف قال
فکر یکسر خورد و خواب و، ذکر یکسر چون و چند
هوش مصنوعی: همیشه هوش و فکر و توجهات معطوف به مال و ثروت است و گوشات هم تنها به سخنانی که به آنچه میخواهی مربوط میشود، گوش میدهد. در این حالت، هم خواب و استراحتت تحت تأثیر این تفکر قرار میگیرد و هم ذکر و یاد کردنات به مباحثی محدود میشود.
سعی کاهل، عمر باطل، وقت دیر و راه دور
عزم سست و کار سخت و تن گران و جان تنند
هوش مصنوعی: تلاش بیفایده و تنبلی باعث هدر رفتن عمر میشود. زمانی که دیر است و مسیر طولانی است، عزم و اراده ضعیف، کار دشوار و جسم سنگین و جان خسته موجب میشود که انسان در حرکت به سوی هدف باز بماند.
در ستیز خلق مردی، در جهاد نفس زن
وقت عصیانی توانا و، گه طاعت نژند!
هوش مصنوعی: در مواقعی که با مردم درگیر هستی، باید مثل یک مرد عمل کنی و در برابر مشکلات قوی باشی. اما وقتی که با خواستههای درونیات روبرو میشوی، باید به صورت یک زن مهربان و لطیف برخورد کنی. در زمان عصبانیت، توانمند خواهی بود و در زمان اطاعت، باید بلندمرتبه و شایسته باشی.
گوش پر از پنبه غفلت، چو چشم از خاک حرص
کله پر از باد نخوت، چون دماغ از بوی گند
هوش مصنوعی: وقتی که گوش، به خاطر غفلت، پر از پنبه باشد و چشم، به خاطر حرص، از خاک پر باشد، همچنین کله، به خاطر تکبر، پر از باد باشد، مانند این است که بینی، به خاطر بوی بد، مملو از گند است.
هرزه کار و هرزه خرج و هرزه جنگ و هرزه صلح
هرزه گردو، هرزه نال و، هرزه گوی و هرزه خند
هوش مصنوعی: افرادی هستند که در کارها، هزینهها، جنگها و صلحها بیمورد و نامناسب عمل میکنند. همچنین، در تمام فعالیتها و تعاملات اجتماعی، رفتارهای بیهوده و بیهدف از خود نشان میدهند و در نهایت هیچ نتیجهای نمیگیرند.
نی رخ از خجلت عرق ریز و، نه سر از شرم پیش
نی دل از غم خورده سیلی، نی لب از دندان گزند
هوش مصنوعی: روی زیبا از خجالت عرق کرده و سر را از شرم پایین نگه داشته، دل از غم آسیب دیده و لبها به درد دندان گاز گرفتهاند.
عذرها بس ناتمام و، توبه ها بس نادرست
گفته ها خوش ناصواب و، کرده ها پر ناپسند
هوش مصنوعی: عذرهایی که میآوریم همیشه کامل نیستند و توبههایمان هم اغلب درست نیستند. سخنانی که میزنیم نادرست و ناپسند است و کارهایی که انجام میدهیم هم از نظر اخلاقی قابل قبول نیستند.
توبه است این خویشتن را میدهی، یا خود فریب؟
گریه است این میکنی بر خویشتن، یا ریشخند؟!
هوش مصنوعی: آیا واقعاً عزم تغییر و بازگشت داری، یا فقط به خودت ستم میکنی؟ آیا اشکهای تو از روی اندوه واقعی است، یا فقط به تمسخر وضعیت خودت میپردازی؟
ای ذلیل آرزوها، با دوصد عیب چنین
چون توانی گشت در درگاه عزت ارجمند؟!
هوش مصنوعی: ای نفرین شده آرزوها، با این همه عیوب چگونه میتوانی در برابر مقام والای عزت قرار بگیری؟
نشنوند اهل زمان گر شعر واعظ، دور نیست
زانکه شعر خال و خط خواهند، این پند است پند!
هوش مصنوعی: افراد زمانه از شنیدن شعر واعظ بیخبرند، زیرا آنها فقط به زیبایی ظاهری (خال و خط) توجه دارند. این نکته یک نصیحت است.
