برگردان به زبان ساده
یٰا أَیُّهَا اَلنّٰاسُ کُلُوا مِمّٰا فِی اَلْأَرْضِ حَلاٰلاً طَیِّباً وَ لاٰ تَتَّبِعُوا خُطُوٰاتِ اَلشَّیْطٰانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ (۱۶۸) إِنَّمٰا یَأْمُرُکُمْ بِالسُّوءِ وَ اَلْفَحْشٰاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اَللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ (۱۶۹)
هوش مصنوعی: ای انسانها، از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید و از گامهای شیطان پیروی نکنید، زیرا او برای شما دشمن آشکاری است. او فقط شما را به بدیها و زشتیها فرمان میدهد و شما را به گفتن آنچه نمیدانید درباره الله وادار میکند.
ای مردمان بخورید از آنچه در زمین است حلال پاکیزه و پیروی مکنید گامهای شیطان را بدرستی که او مر شما را دشمنی است هویدا (۱۶۸) اینست و جز این نیست که امر میکند شما را ببدی و زشتی و اینکه بگوئید بر خدا آنچه را که نمیدانید (۱۶۹)
هوش مصنوعی: ای مردم، از آنچه در زمین وجود دارد بخورید، چیزهای حلال و پاکیزه، و از گامهای شیطان پیروی نکنید، زیرا او دشمنی آشکار برای شماست. او شما را به کارهای زشت و بدی فرمان میدهد و به شما توصیه میکند که در مورد خداوند بدون علم و آگاهی صحبت کنید.
ایها الناس از حلال اندر زمین
خورد باید پاک و طیّب زآن و این
هوش مصنوعی: ای مردم! خوراک شما باید حلال و پاک در روی زمین باشد، نه این و آن.
لیک بر خطوات شیطان عنود
پیروی نارید کآن را نیست سود
هوش مصنوعی: اما بر راههای شیطان سرسخت قدم نگذارید، زیرا این راه هیچ فایدهای ندارد.
خطوه است افراط و تفریط ای پناه
بر یمین و بر یسار از خط راه
هوش مصنوعی: راه رفتن در زندگی باید با احتیاط باشد و نه از حد افراط بگذرد و نه به سمت تفریط برود. باید به جانب راست و چپ خود توجه کرد و از زیادهروی یا کمکاری دوری کرد.
در لغت، خطوه بود گام و قدم
نسبتش تا بر چه است از مدح و ذم
هوش مصنوعی: در زبان فارسی، واژه "خطوه" به معنای گام و قدم است و این واژه وابسته به این است که انسان به چه کیفیتی مدح و ستایش یا نکوهش و سرزنش شود.
گر بود خطوة بلیس از گمرهی است
ور که خطوة اهل دل، گام بِهی است
هوش مصنوعی: اگر گامهای شیطان ناشی از گمراهی باشد، پس گامهای اهل دل و کسانی که به حقیقت میرسند، گامهایی نیکو و خوشایند است.
موقعش تا چیست گر بر جای اکل
گشته ذکر ، آن گام اسراف است و عدل
هوش مصنوعی: زمانی که ذکر و یاد خداوند در حین خوردن و نوشیدن فراموش شود، آن فعل زیادهروی و اسراف محسوب میشود و به عدالت نمیپيوندد.
هست اسراف از صفا ت اشقیا
وآن عدالت ظل توحید خدا
هوش مصنوعی: خسارت و زیان به دلیل رفتار ناپسند افراد نیکوکار است و تنها عدالت الهی است که میتواند همه چیز را در مسیر درست قرار دهد.
می دهد شیطان فریبت کز حلال
هر چه خواهی صرف کن نبود ملال
هوش مصنوعی: شیطان تو را فریب میدهد که از هر چیزی که خواستی به راحتی استفاده کنی بدون اینکه احساس گناه یا عذاب وجدانی داشته باشی.
صرف نعمت گر به عدل و نصفت است
نیست آن اسراف، شکر نعمت است
هوش مصنوعی: اگر از نعمتها به صورت عادلانه و با انصاف استفاده شود، این اسراف نیست و در واقع نشانهی شکرگزاری از نعمتهاست.
گر خوری روزی خراج ملکتی
با عدالت نیست یک جو کلفتی
هوش مصنوعی: اگر روزی از دارایی ملکی مالیات بگیری، با عدالت قابل قبول نیست که یک وجب از زمین را به ناحق بگیری.
ور عدالت بر وی و انصاف نیست
هیچ جز تبذیر و جز اسراف نیست
هوش مصنوعی: اگر در موضوع عدالت و انصاف حقی وجود نداشته باشد، تنها چیزی که باقی میماند، اسراف و هدر دادن منابع است.
ظلم باشد ضد عدل ای نیک بخت
هست او را شاخه ها همچون درخت
هوش مصنوعی: ظلم برعکس عدالت است و کسی که خوشبخت است، مانند درخت دارای شاخههای بسیاری است.
شاخه ها هر یک به نامی مشتهر
زآن یک اسراف است گر باشی مقر
هوش مصنوعی: هر یک از شاخهها به نامی معروف است و اگر تو در این میان ثابت قدم باشی، این نشاندهندهی بیفایده بودن است.
موقع آن وقت صرف نعمت است
همچنین دان عدل را کز حکمت است
هوش مصنوعی: زمانی که نعمتها را صرف میکنیم، باید بدانیم که این عدالت نیز از حکمت سرچشمه میگیرد.
شرط عدل آن است در اکل ای فقیر
که نگردد زو قوی نفس شریر
هوش مصنوعی: شرط انصاف این است که وقتی تو ای فقیر از دیگران میخوری، باعث نشود که آن شخص قوی و بدخواهی که درونش هست، دچار طغیان شود.
می نگردد هیچ یعنی آن طعام
صرف بر عصیان و لذات حرام
هوش مصنوعی: هیچ کس به جوانب منفی و ناپسند نگاه نمیکند، یعنی این خوراکی صرفاً برای نافرمانی و لذتهای ناپاک مصرف میشود.
مستحقان را کنی با وی شریک
نی به منّت یا منم کآن نیست نیک
هوش مصنوعی: اگر مستحقان را با او شریک کنی، این کار به خاطر لطف و مهربانی تو نیست بلکه نشاندهندهی نیکی و درستی خود اوست.
گر که خواهی کرد در عدل اهتمام
ماند اندک بهر تو نان و طعام
هوش مصنوعی: اگر میخواهی در عدالت جدیت کنی، باید بدانی که در این راه ممکن است به مقدار کمی نان و غذا دست پیدا کنی.
زآنکه باید داد از شهد و شعیر
نیک قسمت بر یتیم و بر فقیر
هوش مصنوعی: باید از نعمتها و چیزهای خوب برخوردار باشیم و این را بین یتیمان و نیازمندان به خوبی تقسیم کنیم.
زآن نمودند انبیاء و اولیا
بر هر آنچه کمتر از قوت اکتفا
هوش مصنوعی: انبیاء و اولیای الهی به دلیل قدرت و توانایی بالای خود، به چیزهایی که کمتر از این قدرت است اکتفا نمیکنند.
زآنکه می دیدند هر جا در دیار
روز و شب هستند مسکینان هزار
هوش مصنوعی: چون میدیدند در هر گوشه از سرزمین که روز و شب میگذرد، هزاران بیچاره و دلسوخته وجود دارند.
تو خوری خوش وآن اسیران غریب
در بلد بی خانمان و بی نصیب
هوش مصنوعی: تو در خوشی و لذت زندگی میکنی، اما افرادی که در این شهر بیخانمان و بینصیب هستند، در رنج و سختی به سر میبرند.
خاصه گر باشند ز اوتاد و کرام
همچو اولاد علی (ع) در شهر شام
هوش مصنوعی: به ویژه اگر افرادی از دستاندرکاران و افراد محترم مانند فرزندان علی (ع) در شهر شام باشند.
پیرو خطوات شیطانی یقین
از نژاد شامیان و اعدای دین
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف افرادی میپردازد که تحت تأثیر وسوسههای شیطانی قرار دارند و از نسل شامیان و دشمنان دین به شمار میآیند.
دشمنی ز ابلیس می باشد عیان
میکند بر سوء و زشتی امرتان
هوش مصنوعی: دشمنی از طرف ابلیس مشخص میکند که کارهای شما از نظر بدی و زشتی چیست.
چون دهد بر باد کین خاک شما
خندد او بر عقل و ادراک شما
هوش مصنوعی: وقتی که این خاک به باد برسد، خاک شما به فهم و عقل شما میخندد.
خاصه گر گویند چیزی بر خدا
که نمی دانید از جهل و عمی
هوش مصنوعی: خصوصاً اگر چیزی درباره خدا بگویید که از آن بیخبرید، این ناشی از نادانی و جهل شماست.
بر شما خندد که این گیجان دروغ
بر خدا گویند بی عقل و فروغ
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که افرادی که به خداوند دروغ میزنند و مسائل را به اشتباه توجیه میکنند، افرادی ناواقف و بیفهم هستند و خنده بر کارهای آنها میزند.
با شیاطین گوید از رسم و نشان
برحذر باشید زین پیدا نشان
هوش مصنوعی: مراقب باشید که نشانهها و ویژگیهای شیاطین شما را فریب ندهد و از آنها دوری کنید.
تا نسوزید از شرار جهلشان
وز دم بی رأفت نا اهلشان
هوش مصنوعی: تا زمانی که از آتش جهل آنها نسوزیم و از نفس بیرحمی نادانانشان در امان باشیم.
با تو گویم گر که داری هیچ گوش
باش از چیزی که نادانی خموش
هوش مصنوعی: اگر میخواهم با تو صحبت کنم و چیزی بگوییم، باید گوش بدهی و از آنچه نمیدانی ساکت بمانی.
خاصه نسبت بر خدا و اولیاء
یا که امر دین و اسرار قضاء
هوش مصنوعی: به ویژه در مورد خداوند و اولیای الهی، یا در ارتباط با مسائل دین و اسرار تقدیر.
یا کلامی گو که پاکان گفته اند
راهت از خاشاک بهتان رفته اند
هوش مصنوعی: یا سخنی بگو که نیکان و پاکان بیان کردهاند، زیرا راهت از میان دروغ و خاشاک عبور کرده است.
یا ز روی عقل و برهان گو سخن
یا ز کشف قلب دور از وهم و ظن
هوش مصنوعی: یا از روی استدلال و دلیل صحبت کن، یا از تجربهی دل که از خیالات و ظنون دور است.
زین سه چون بگذشت باقی مرتد است
گفتنش هم گرچه نیک آید، بد است
هوش مصنوعی: این شعر بیان میکند که اگر کسی از دین خود منحرف شود و به مرز کفر برسد، باقیماندهاش نیز دیگر اعتباری ندارد. حتی اگر صحبت کردن دربارهاش به نظر خوب بیاید، در واقع کار نادرستی است.
ای خدای ذوالجلال ذوالمنن
که به خاک آموختی نطق و سخن
هوش مصنوعی: ای خداوند بزرگ و بخشنده، تو به زمین آموختی که چگونه صحبت کند و از خود سخن بگوید.
همچنان که خاک بودم من ز پیش
بیخبر از عقل و نطق و جان خویش
هوش مصنوعی: من مثل خاک بودم و از عقل و گفتار و جان خود بیخبر بودم.
پس تو ز ایجادم چراغ افروختی
خلق کردی نطق و فهم آموختی
هوش مصنوعی: بنابراین تو باعث شدی که من روشن شوم و به وجود بیایم، همچنین به من یاد دادی تا سخن بگویم و بفهمم.
نعمت افزودی نمودی لایقم
بر معارف هم به حکمت ناطقم
هوش مصنوعی: نعمت را بر من افزودهای و بر من بزرگی کردهای، به طوری که حتی در بیان معارف و حقایق نیز به حکمتی دست یافتهام.
تا به این اندازه دادی علم و عزم
کآورم تفسیر قرآن را به نظم
هوش مصنوعی: به خاطر زحمات و دانش تو، اکنون میتوانم تفسیر قرآن را به نظم و شعر بیان کنم.
نی به تحصیلی است این فضل خداست
خلق کی دانند کاین داد از کجاست
هوش مصنوعی: تحصیل و دانش به خاطر فضل خداوند است و مردم معمولاً نمیدانند که این نعمت از کجا آمده است.
این تو می دانی که دادی از کرم
آنچه دادی بر فقیر از بیش و کم
هوش مصنوعی: تو میدانی که با بزرگواریات چه چیزهایی به فقیر بخشیدی، هر چه که بوده، کم یا زیاد، همه از لطف توست.
نایی مطلق تویی ما چون نی ایم
بلکه نی هم خود تو یی ما لاشیء ایم
هوش مصنوعی: تو موجودی بینظیری و ما چون نی هستیم، یعنی بیهدف و بدون وجود واقعی. در حقیقت، نیبودن ما به وجود تو بستگی دارد.
خاک بر فرق من و نطق و دهن
که توانم گفت حق داد این به من
هوش مصنوعی: خاک بر سر من و گفتار و دهانم که نمیتوانم بیان کنم حق را که این به من داده شده است.
من کجا بودم وجود من چه بود
لاشیء بودم، نمود من چه بود
هوش مصنوعی: من کجا بودم و وجودم چه بود؟ در حقیقت هیچ چیز نبودم، و ظاهر من چه بود؟
ما و من گفتن در این درگه خطاست
ما و من جز بهر ذوالمن ناسزاست
هوش مصنوعی: در این محل، صحبت از خود و دیگران نادرست است، زیرا بحث ما و من فقط برای خداوند بینظیر مطرح میشود.
محض مفهوم است گر گویم که من
آن هم از اعطای توست ای ذوالمنن
هوش مصنوعی: اگر بگویم که من نیز به خاطر لطف و بخشش توست، تنها به خاطر مفهوم این حرف است.
من، کسی گو ید که در غیب و شهود
باشد استقلال ی او را در وجود
هوش مصنوعی: من، کسی را میگویم که در دنیای ناپیدا و قابل مشاهده، استقلال و خودمختاری او در وجودش نمایان باشد.
نه کسی کش داده هستی دیگری
نیستش بر کف ز باغ خود بری
هوش مصنوعی: هیچکس بهجز خودت نمیتواند هستی دیگری را کشف کند؛ پس از باغ وجود خود، میوهچینی کن.
گر غلط گوییم حرفی یا قبیح
چو از تو بود آن هم تو کن بازش صحیح
هوش مصنوعی: اگر ما به اشتباه حرفی بزنیم یا نکتهای ناپسند بیان کنیم، تو که سرچشمهی این حرفی، میتوانی آن را درست کنی.