برگردان به زبان ساده
إِنَّ فِی خَلْقِ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اِخْتِلاٰفِ اَللَّیْلِ وَ اَلنَّهٰارِ وَ اَلْفُلْکِ اَلَّتِی تَجْرِی فِی اَلْبَحْرِ بِمٰا یَنْفَعُ اَلنّٰاسَ وَ مٰا أَنْزَلَ اَللّٰهُ مِنَ اَلسَّمٰاءِ مِنْ مٰاءٍ فَأَحْیٰا بِهِ اَلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا وَ بَثَّ فِیهٰا مِنْ کُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِیفِ اَلرِّیٰاحِ وَ اَلسَّحٰابِ اَلْمُسَخَّرِ بَیْنَ اَلسَّمٰاءِ وَ اَلْأَرْضِ لَآیٰاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ (۱۶۴)
هوش مصنوعی: در آفرینش آسمانها و زمین و تفاوت شب و روز و کشتیهایی که در دریا با هدف نفعرسانی به مردم حرکت میکنند، و آبهایی که خداوند از آسمان نازل کرده و به وسیله آن زمین را بعد از مردنش زنده کرده و در آن از هر گونه جنبندهای پراکنده است، و تغییر و تحولات بادها و ابرهای فرمانبردار میان آسمان و زمین، نشانههایی است برای مردمی که درک میکنند.
بدرستی که در آفرینش آسمانها و زمین و اختلاف شب و روز کشتی که میرود در دریا بآنچه منفعت میرساند مردمان را و آنچه فرو فرستاد خدا از آسمان از آب پس زنده کرد بدان زمین را بعد از مردنش و پراکنده کرد در آن از هر جنبندۀ و گردانیدن بادها و ابر که مسخر است میان آسمان و زمین مر حجّتها است برای قومی که دریابند بعقل (۱۶۴)
هوش مصنوعی: بهراستی که در آفرینش آسمانها و زمین و تغییرات شب و روز، و همچنین در کشتیهایی که در دریا به نفع انسانها سفر میکنند، نشانههایی وجود دارد. همچنین، آبهایی که خداوند از آسمان نازل میکند، باعث زنده شدن زمین بعد از مردگیاش شده و در آن انواع موجودات را پراکنده میسازد. همچنین، تغییرات بادها و ابرها که بین آسمان و زمین در دسترس هستند، نشانههایی برای مردمی است که با عقل خود میخواهند درک کنند.
چون شنیدند اهل کفر از اهل راه
که بود واحد مر ایشان را اِله
هوش مصنوعی: وقتی اهل کفر از پیروان حقیقت شنیدند که خداوند یکی است و او را به عنوان تنها معبود شناختند، دچار تردید و اعتراض شدند.
این چنین گفتند از عقل قلیل
چیست ایشان را بر این معنی دلیل
هوش مصنوعی: ایشان درباره عقلی که اندک است، چه دلیلی به این موضوع دارند.
بیخبر کان کارشان بی معنی است
هستی از برهان یقین مستغنی است
هوش مصنوعی: افراد بیخبر از حقیقت، نمیدانند که کارهایشان بیمفهوم است و وجود آنها نیازی به دلایل و شواهد قوی ندارد.
بودشان توحید افعال از اثر
آن هم از تقلید نه از عقل و نظر
هوش مصنوعی: وجود آنها به خاطر تأثیر توحید در کارهاست، نه به دلیل اندیشه و عقل، بلکه به خاطر تقلید از دیگران.
محتجب بودند از توحید ذات
پس ز فعل آوردشان حق بیّنات
هوش مصنوعی: این بیت به مفهوم این است که انسانها برای درک و شناخت حقیقت وجودی خداوند، به خاطر غفلتها و نادانیهایی که داشتند، از توحید واقعی دور مانده بودند. اما از سوی خداوند، نشانهها و دلایل روشنی ارائه شد که آنها را به فهم و شناخت بهتر حقیقت راهنمایی کرد.
اِنَّ فِی خَلْقِ السموات ای محب
هست برهان بر عقول محتجب
هوش مصنوعی: در آفرینش آسمانها، نشانههایی وجود دارد که عقلها به آنها پی میبرند و تاب دیدن آن را دارند.
عقل محجوب از ره خلقت یکی
پی برد بر ذات موجد اندکی
هوش مصنوعی: عقل، که از زیبایی و کمال خلقت پنهان مانده است، تنها به طور جزئی و محدود به ماهیت خداوند آگاه شده است.
زآن سبب پرسید فرعون از کلیم
چیست آن ربّی که گویی ای سلیم
هوش مصنوعی: فرعون از موسی پرسید که آن پروردگار کیست که تو او را میپرستی و او را به نام سلیم خطاب میکنی؟
دید موسی نیستش تأیید ذات
تا کند آگاهش از توحید ذات
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که موسی (پیامبر) به خاطر فقدان تأیید الهی نمیتواند به شناخت عمق توحید و ذات خداوند دست یابد. از این رو، برای آگاهی از حقیقت توحید، به تأیید و راهنمایی خداوند نیاز دارد.
در جوابش گفت ربّی کآفرید
این سماوات و زمین کآید پدید
هوش مصنوعی: در پاسخ او گفتم که پروردگار من همان کسی است که این آسمانها و زمین را خلق کرده است و به وجود آمدهاند.
همچنین گفتند کفار از عناد
چیست برهان بر ثبوت این مراد
هوش مصنوعی: کافران با لجاجت خود میگویند که دلیل چیست بر وجود و اثبات این هدف و منظور.
که شما را خود الهی واحد است
گفت فعلش بر توحّد شاهد است
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وجود شما نشانه و گواهی بر وجود خداوند واحد است و اعمال شما نیز نشان دهنده این یگانگی هستند.
زآنکه دو فاعل اگر باشد به کار
هیچ یک را نیست در امر اختیار
هوش مصنوعی: اگر دو فاعل در یک کار وجود داشته باشند، هیچیک از آنها نمیتواند در آن انتخاب آزادانه عمل کند.
زآنکه باشند ار به ضد یکدگر
نیست اندر فعلشان هرگز اثر
هوش مصنوعی: از آنجا که اگر دو چیز با یکدیگر متضاد باشند، هیچ تأثیری در کارهایشان بر یکدیگر نخواهد داشت.
هر چه آن خواهد کند، این برخلاف
وز خلاف افتد عمل ها بر گزاف
هوش مصنوعی: هر چیزی که او بخواهد، همان را انجام میدهد، اما عملها به خاطر نافرمانی و برخلاف آنچه باید انجام شود، به شکل بیدلیل و بدون هدف میافتند.
از دو مشیّت وز دو امر اندر مثل
منتزع کی گشت فعلی بی خلل
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به این موضوع اشاره دارد که چگونه میشود از دو اراده یا دستور مختلف، یک عمل بدون نقص و کامل به وجود آید. به عبارت دیگر، اگر دو نیروی مختلف یا دو تصمیم متضاد وجود داشته باشد، ممکن است چطور بتوانند در نهایت یک عمل منسجم و بدون مشکل را ایجاد کنند.
ور که با هم آن دو فاعل بی جدال
متحد باشند و تام اندر کمال
هوش مصنوعی: اگر دو فاعل بدون جدال و در همسویی یکدیگر قرار گیرند و به کمال خود برسند، میتوانند به نتایج بزرگی دست یابند.
پس سبب چبود که دو فاعل بود
فرض این نزد خرد باطل بود
هوش مصنوعی: پس چه دلیلی دارد که دو فاعل وجود داشته باشد، زیرا این مسئله از نظر عقل نادرست است؟
اینت بر توحید افعالی گواه
فعل او گوید بود واحد اِله
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تمام کارها و افعال جهان، نشانهای از وجود واحد و یگانه خداوند است. با مشاهده این افعال، میتوان به یکتایی و واحد بودن خدا پی برد.
کرد ایجاد او سماوات و زمین
اختلاف روز و شب را بین چنین
هوش مصنوعی: او آسمانها و زمین را به وجود آورد و روز و شب را به شکلی متفاوت و متنوع ایجاد کرد.
فُلک تن ها در بحار جسم کل
ز امر او جاری چو مردان سبل
هوش مصنوعی: کشتی وجود ما در دریاهای جسم به فرمان او در حرکت است، مانند مردان که در مسیرهای مشخصی حرکت میکنند.
تا که مردم را بود سود ار کسند
بر کمالات وجود خود رسند
هوش مصنوعی: تا زمانی که انسانها به بهرهمندی و سود برسند، میتوانند به بالاترین درجههای وجود خود دست یابند.
وآنچه نازل کرد آب از آسمان
بر زمین تا زنده گشت اندر زمان
هوش مصنوعی: آنچه باران از آسمان به زمین میفرستد، موجب زندگی و حیات در زمین میشود.
آب علم است آن به ارض نفس ها
بعد از آنکه مرد از جهل و عمی
هوش مصنوعی: علم همچون آب است که جانها را سیراب میکند، پس از آنکه انسان از جهل و نادانی بیرون آمده باشد.
هم ز هر جنبنده ای اندر زمین
بهر معموری پراکند این چنین
هوش مصنوعی: هر موجودی که بر روی زمین زندگی میکند، به طوری پراکنده و متنوع است که به زندگی و آبادانی این دنیا کمک میکند.
باد را آورد در جنبش عیان
ابر را فرمود رام اندر میان
هوش مصنوعی: باد در حرکت افتاده و ابر را به آرامی وادار کرده تا در وسط قرار گیرد.
تا مگر باشد نشانی در نزول
بهر اهل علم و ارباب عقول
هوش مصنوعی: شاید نشانهای باشد در نازل شدن، برای دانشمندان و صاحبان عقل.
این همه آثار فعل باری است
گر ز فعّالت به دانش یاری است
هوش مصنوعی: تمام این نشانهها و نشانهها که در جهان مشاهده میشود، نتیجه عمل خداوند است، اگر این آفریدگار به دانش و آگاهی کمک بکند.
ره بری بر موجد از ایجادها
هم به جنباننده پی از بادها
هوش مصنوعی: هدایتکننده، از دل ایجادها میزید و مانند بادها به حرکت درمیآید.
فعل ها گر هیچ یک جو عاقلی
مر تو را باشد گواه فاعلی
هوش مصنوعی: اگر هیچ یک از کارها دلیل عاقلانهای برای تو نباشد، پس چه چیزی میتواند تو را به عنوان عاملِ آنها تأیید کند؟
نزد عقل آن تا نگویی فاش نیست
نقشها را بین که بی نقاش نیست
هوش مصنوعی: عقل به ما میگوید که تا وقتی به طور واضح نگویم، چیزها پنهان و مخفی میمانند. پس باید به چیزهایی که نمیدانیم دقت کنیم، چون بدون آفرینندهاش، هیچ چیزی درست تصویر نمیشود.
همچنین بی باد جنبان، باد را
چون بناء دیدی بدان استاد را
هوش مصنوعی: باد را مانند یک بنا در نظر بگیر که بدون کمک استاد، نمیتواند به خوبی کار کند. این جمله به ما میگوید که ما باید از وجود استاد و راهنماییهای او بهرهمند شویم تا بتوانیم به بهترین نحو عمل کنیم، حتی اگر شرایط مساعد نباشد.
باد جست از مروحه سازی یقین
باد جنبانی بود اندر کمین
هوش مصنوعی: باد از پروانهای به شدت میوزد و باعث حرکت و جنبش آن میشود، اما این حرکت در واقع در انتظار یک حادثه یا فرصت جدید است.
همچنین دان جنبش این بادها
باد جنبانی استشان اندر خفا
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که حرکت و جنبشی که در این بادها وجود دارد، در واقع نشانهای از حرکات پنهان و نهفته است. به عبارت دیگر، اینکه بادها چگونه میوزند و چگونه حرکت میکنند، نشاندهندهی حرکات و تغییرات دیگری است که در پسزمینه در حال وقوع هستند و ما از آنها آگاهی نداریم.
جنبش اعضاء یقین باشد ز روح
روح را هم هست جنبش بالوضوح
هوش مصنوعی: حرکت اعضای بدن به وضوح نشانهای از وجود روح است و این حرکت هم نتیجه نیرویی است که از روح ناشی میشود.
جنبش روح ارچه ناید در عیان
لیک زو باشد به جنبش آسمان
هوش مصنوعی: حرکت روح هرچند در ظاهر واضح نباشد، اما تأثیر آن در حرکت آسمان محسوس است.
روح را هم هست جنباننده ای
میرود بر قدرت راننده ای
هوش مصنوعی: روح انسان نیز دارای جنبش و تحرکی است که به وسیلهی قدرتی نامرئی، به حرکت در میآید.
آن طبیعی بر قلم دارد نظر
زآنکه کاتب را نبیند از بصر
هوش مصنوعی: آنچه در دل نویسنده میگذرد، با نگاه دلش شفاف است و او میداند که نویسنده را نمیتواند از نگاهش دور نگه دارد.
کلک اسباب است بر کتب حروف
لیک بر معنی کجا دارد وقوف
هوش مصنوعی: قلم وسیلهای است برای نگارش حروف و کلمات، اما درک و فهم معنا به این ابزار محدود نمیشود.
معنی اندر علم کاتب مختفی است
کلک هیچ آگاه از آن اندیشه نیست
هوش مصنوعی: معنی و مفهوم علم در دل نویسنده پنهان است و هیچ قلمی از آن اندیشه و معرفت آگاه نیست.
آن قدر هم که نویسد خوب و بد
باشدش هر لحظه از کاتب مدد
هوش مصنوعی: هر زمانی که کاتب بخواهد، خوب و بدیهایی که مینویسد، وابسته به کمکی است که از او دریافت میکند.
گر طبیعت بود نقاش صور
چون به یک صورت نباشد دو بشر
هوش مصنوعی: اگر طبیعت نقاش صورت ها باشد، پس چگونه ممکن است دو انسان به یک شکل باشند؟
طبع کارش رسم صورت کردن است
نقشها را بر نشان آوردن است
هوش مصنوعی: طبع او به خلق تصاویری میپردازد و این نقوش را به نمایش میگذارد.
نی که در صد قرن زین جمله بشر
دو نفر نبود به شکل یکدگر
هوش مصنوعی: نی که در مدت صد قرن، از میان تمامی انسانها، تنها دو نفر به شکل یکدیگر نیستند.
ور به ندرت شکل یکدیگر دو تن
باشد آن هم نیست بر یک صوت و فن
هوش مصنوعی: اگرچه ممکن است که دو نفر به ندرت شبیه یکدیگر باشند، اما حتی در این صورت هم صدای آنها و شیوهی بیانشان یکسان نیست.
شکل ها و صوت ها و وضع ها
مختلف هم خُلقها و طبع ها
هوش مصنوعی: ظاهرها و صداها و حالات مختلف، به همراه هم، نشاندهنده خلق و خوی متفاوت افراد هستند.
پس طبیعت واسطه است و آلت است
غافل از اصل وجود و علت است
هوش مصنوعی: طبیعت فقط یک وسیله و ابزار است و از ماهیت اصلی وجود و دلیل وجود غافل است.