برگردان به زبان ساده
إِنَّ اَلصَّفٰا وَ اَلْمَرْوَةَ مِنْ شَعٰائِرِ اَللّٰهِ فَمَنْ حَجَّ اَلْبَیْتَ أَوِ اِعْتَمَرَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِ أَنْ یَطَّوَّفَ بِهِمٰا وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَیْراً فَإِنَّ اَللّٰهَ شٰاکِرٌ عَلِیمٌ (۱۵۸)
هوش مصنوعی: بی‌گمان، صفا و مروه از نشانه‌های خداوند هستند. بنابراین، اگر کسی به خانه خدا حج یا عمره انجام دهد، گناهی بر او نیست که بین این دو کوه طواف کند. و هر کس برای خود نیکی را به اراده خویش انجام دهد، خداوند قدردان و آگاه است.
بدرستی که صفا و مروه از نشانهای خداست پس هر کس حج کرد آن خانه را یا عمره کرد پس نیست باکی بر او اینکه طواف کند بآن دو تا و هر کس که رغبت کند نیکی را پس بدرستی که خدا شکر کنندۀ دانا است (۱۵۸)
هوش مصنوعی: قطعاً صفا و مروه، از نشانه‌های الهی هستند. بنابراین، برای کسی که به حج یا عمره می‌رود، طواف بین آن دو مانعی ندارد. و هرکسی که بخواهد کار نیک انجام دهد، بداند که خداوند شکرگزار و داناست.
« در بیان حج و متعلقات آن »
هوش مصنوعی: در مورد حج و موضوعات مرتبط با آن صحبت می‌کنیم.
آن صفا و مروه آثار خداست
وز علامت های دین بهر شماست
هوش مصنوعی: صفا و مروه نشانه‌هایی از وجود خداوند هستند و این علائم، نشانه‌هایی از دین برای شما به شمار می‌روند.
چون شدید از عمره فارغ هم ز حج
طوف آن دو بر شما نبود حرج
هوش مصنوعی: وقتی از عمره فارغ شدید و هم زمان از حج طواف کردید، هیچ مشکلی بر شما نیست.
یک شکال آید در اینجا و اشتباه
فعل واجب گفت، چون نبود گناه
هوش مصنوعی: یک گرگ در اینجا می‌آید و اشتباهی انجام می‌دهد و به چیزی که لازم بود بگوید، نمی‌پردازد، چون گناهی مرتکب نشده است.
چونکه اندر جاهلیّت مشرکان
سجده می کردند بتها را در آن
هوش مصنوعی: در دوران جاهلیت، مشرکان به بتها سجده می‌کردند و آنها را می‌پرستیدند.
فرض شد چون حج آن بر مسلمین
زآن سبب بد سخت بهر اهل دین
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که باید به خاطر برقراری دستورات دینی، انجام حج بر مسلمانان واجب شود، که این کار به خاطر سختی‌هایی که برای اهل ایمان وجود دارد، بسیار اهمیت پیدا می‌کند.
کاین مکان مر مشرکان را معبد است
کی موحّد را محل و مقصد است
هوش مصنوعی: این جا برای مشرکان مکان پرستش است، اما برای مومنانی که به یکتایی خداوند اعتقاد دارند، محلی برای هدف و مقصدی روحانی محسوب می‌شود.
می پرستند اندر این موقع صنم
هم صنم دارد کنون جا در حرم
هوش مصنوعی: در این زمان، مردم معشوق را عبادت می‌کنند و اکنون همسری در کنار آن معشوق در معبد وجود دارد.
لاجرم گفت ار کنند اهل صلاح
بعد حج سعی اندر آن نبود جناح
هوش مصنوعی: اگر اهل صلاح و نیکوکاری بخواهند پس از انجام حج، تلاشی برای کار نیک داشته باشند، باید از زوایای درست و پاک عمل کنند و از نبود نیت خوب، دوری گزینند.
تو کنی طاعت به معبود اجل
نیست چشمت بر مکان و بر محل
هوش مصنوعی: اگر به خداوند متعال و به دستورات او عمل کنی، نیازی نیست که به جایگاه و مقام خاصی توجه کنی.
دِیر یا بتخانه هر جایی که هست
معبد است آن را که باشد حق پرست
هوش مصنوعی: هر جایی که پرستش‌گاه باشد، چه دیر باشد و چه بتخانه، برای کسی که خدا را می‌شناسد و می‌پرستد، آن مکان مقدس است.
بر وجود قلب اشارت آن صفاست "۱"
نفس را هم مروه گر دانی بجاست
هوش مصنوعی: وجود قلب اشاره به لطافت و صفای دل دارد. اگر بدانیم که نفس انسان هم می‌تواند به این صفا برسد، باید در تلاش برای دست‌یابی به آن باشیم.
از شعائر یعنی از اعلام دین
وز مناسکهای قلبی کالیقین
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که از نمادها و نشانه‌های دین و مراسم‌های قلبی و باطنی، باید به روشنی و درستی استفاده کرد.
یا توکل یا که اخلاص و رضاء
رفته رفته تا شود حاصل فناء
هوش مصنوعی: یا اعتماد به خدا کن یا به اخلاص و رضایت قلبی برس، تا به مرور زمان به نتیجه‌ای که همان فناء در ذات الهی است، برسی.
وآن شعار الله بود بهر بدن
چون صلات و صوم از طاعات تن
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که همان‌طور که نماز و روزه از اعمال عبادتی هستند که برای بدن واجب است، شعار و برچسب الهی نیز بر بدن وجود دارد. به عبارت دیگر، اعتقادات و مناسک دینی باید در زندگی و رفتار انسان‌ها تجلی پیدا کند.
حج بیت آمد وصول مستدام
بر مقام وحدت ذاتی تمام
هوش مصنوعی: حج به خانه خدا آمد و هدف آن، همیشه و به طور مداوم برقراری ارتباط با حقیقت یگانه و ذات واحد است.
یعنی اندر ذات حق فانی شدن
رستن از امکان و ربّانی شدن
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که در وجود خداوند گم شدن و از محدودیت‌های دنیوی رهایی یافتن، به معنای دست‌یابی به مرتبه‌ای الهی و ربانی است.
عمره یعنی در زیارت گشت مات
حضرتِ او را به توحید صفات
هوش مصنوعی: عمره به معنای زیارت است و در اینجا به فردی اشاره دارد که در جستجوی دیدن و شناختن صفات خداوند است. در واقع، این عبارت به تجربه‌ای روحانی اشاره می‌کند که فرد در خلال زیارت خود به شناخت عمیق‌تری از خدا و صفات او دست می‌یابد.
واندر انوار جمال و هم جلال
فانی آمد سالک اندر اشتغال
هوش مصنوعی: سالک در حالتی از شگفتی و شادمانی غرق شده است، زیرا در زیبایی و عظمت الهی غوطه‌ور شده و به نوعی، خود را در این حالتی از درک و اشتیاق مستانه می‌بیند.
پس حرج نبود مر او را کز خضوع
سوی قلب و نفس فرماید رجوع
هوش مصنوعی: پس ایرادی ندارد اگر او با حالت تواضع به قلب و نفس خود بازگردد و به آن توجه کند.
در تردد بِین آن دو آید او
نز ره تلوین که آن نبود نکو
هوش مصنوعی: در حركت بين آنها، او از راه تغيير و تنوع نخواهد آمد، چون آن راه خوب نیست.
گر به تلوینند آن باشد جناح
نیست نزد اهل ره فوز و فلاح
هوش مصنوعی: اگر حقایق به رنگ و شکل درآیند، در نزد راهنمایان، جناح و طرف خاصی وجود ندارد و تنها موفقیت و رستگاری هدف است.
ور ز تمکین است کآن بعد از فناست
از جناح و ذنب بالکلی جداست
هوش مصنوعی: اگر آزادسازی و قدرت به خاطر فنا و زوال باشد، پس از آن متوجه خواهید شد که از سمت و سوی اصلی و نقص خود به‌طور کامل جدا شده‌اید.
این دگر نه قلب و نفس انزل است
ذوالسعه بل بر خلاف اول است
هوش مصنوعی: این دیگر نه قلب و نفس آرامش‌بخش است، بلکه برعکس، وضعیتی کاملاً متفاوت دارد.
ریخت از وی زآن تردد هر چه بود
از جناح و جرم و نقصان وجود
هوش مصنوعی: هر نوع تردید و شک که دربارهٔ وجود و ماهیت بود، از او زدوده شد و همهٔ آنها ناپدید گشت.
منْ تَطَوع خیر محض شفقت است
بر خلایق رغبتش بر رأفت است
هوش مصنوعی: کسی که به کار نیکی بی‌دریغ اقدام می‌کند، این عمل به خاطر محبت و شفقت به مردم است و نشان‌دهنده تمایل او به رحمت و مهربانی است.
پس خدا شاکر شود زو از کرم
یعنی از شکرش فزاید بر نعم
هوش مصنوعی: پس خداوند به خاطر این عمل شکرگزار خواهد شد و از کرم و لطف خود بر نعمت‌ها خواهد افزود.
باشد او دانا به افعال عباد
اجر عامل را کند هر دم زیاد
هوش مصنوعی: او داناست به کردار بندگان و هر لحظه بر پاداش عمل‌کنندگان می‌افزاید.
شکر حق چون کرد سالک در فنا ء
حق تصرف داد او را در بقاء
هوش مصنوعی: زمانی که سالک (مسافر) به شکرگزاری و سپاس از حق بپردازد، در حالتی که خود را به فراموشی سپرده و در فنا (نیستی) قرار گیرد، حق به او این نعمت را عطا می‌کند که در بقاء (وجود و پایداری) به او تصرف و اختیار بدهد.
۱- اگر چه این اشعار فصیح است و مطلبش صریح و لیکن محض آنکه شاید احدی درست نفهمد نثرا توضیح کنیم صفا اشارت بوجود قلب است و مروه اشارت بوجود نفس من شعائر اللّٰه یعنی از اعلام دین حق در اعمال باطن شعائر اللّٰه از مناسک قلبیه است چون یقین و توکل و اخلاص و رضا و امثال ذلک در اعمال قالبیه یعنی جوارح و بدن شعائر صلاة و صوم و سائر اعمال و عبادات بدنیه است پس کسی که حج کرد خانه را یعنی رسید در مقام وحدت ذاتیه و داخل گشت در حضرت اللهیه بفناء ذاتی کلی او اعتمر یعنی زیارت کرد حضرت او را بتوحید صفات و فناء در انوار تجلیات جلال و جمال پس نیست حرجی بر او در آن یطوف بهما یعنی راجع شوی بسوی مقام قلب و نفس و تردد نماید میان آن دو نه بوجود تلوینی آنها که اول داشتند که آن ذنب و جناح است بلکه بوجود موهوبی که بعد از فناء در تمکین حاصل می‌شود در این صورت حرجی باقی نمی‌ماند و من تطوع خیر الاناب تعلیم و شفقت خلق است و مقام نصیحت و محبت اهل خیر و صلاح بوجود قلب و از باب اخلاق و طریق برّ و تقوی و معاونت ضعفاء و مساکین و تحصیل رفق مر ایشان را و عیال خود را بوجود نفس و کمال سلوک و بقاء بعد از فناء فان اللّٰه شاکر علیم یعنی خدا شکر می‌کند از بنده خود بثواب مزد بر بنده عامل واصل و دانا است بر اینکه قدر ثواب عمل او چیست این تأویل از محققین اهل توحید است و اما تفسیر ظاهریه که بمشرب عموم ناس و اهل ظاهر مناسب است اینست که سعی در صفا و مروه بعد از حج و عمره موجب ریختن گناهان است و حرج و سختی معاصی باقی نمی‌ماند و رحمت واسعه شامل حال ساعی است و اللّٰه اعلم بحقایق الکلام و السلام خیر ختام للمصنف سلمه اللّٰه تعالی
هوش مصنوعی: این اشعار به وضوح نشان می‌دهند که صفا و مروه نمادهایی از وجود قلب و نفس هستند. شعائر الله به معنای نشانه‌های دین حق در اعمال باطن است که شامل یقین، توکل، اخلاص و رضا می‌شود که در اعمال ظاهری مانند نماز، روزه و سایر عبادات بدنی تجلی پیدا می‌کند. کسی که به فریضه حج می‌رود، در واقع به مقام وحدت و نزدیکی به خداوند می‌رسد و با زیارت او به توحید صفات و از بین رفتن خود در نورهای جلال و جمال او آشنا می‌شود. چنین فردی می‌تواند بین مقام قلب و نفس خود در حرکت باشد و این حرکت به معنای بازگشت به حالت قبلی نیست، بلکه به وجودی جدید و موهوب می‌رسد. افراد نیکوکار می‌توانند به دیگران کمک کنند و نصیحت کنند و با رفتار خوب با ضعیفان و مستمندان، برادرانه عمل کنند. در نهایت، خداوند به بندگان شایسته خود پاداش می‌دهد و برای آنها مقدار ثواب اعمالشان را در نظر می‌گیرد. تفسیر ظاهری این موضوع نیز این است که تلاش در صفا و مروه بعد از انجام حج و عمره موجب بخشش گناهان و فراگیر بودن رحمت الهی است.
