برگردان به زبان ساده
چو شیطانی تو را اماره نفس است
که او را در نمایش هفت رأس است
هوش مصنوعی: وقتی شیطان تو را وسوسه میکند، نشاندهنده این است که نفس تو نیز در نمایش هفت سر خود، به دنبال فریب توست.
یکی شهوت دگر کبر و غضب دان
ریا و حرض و بخل است و حسد دان
هوش مصنوعی: تمایل به لذت و خوشی، غرور و خشم را بشناس و همچنین ریاکاری، ولع، بخل و حسادت را.
سر شهوت شود ببریده ز اقلال
در آنچه اشتراک او راست در حال
هوش مصنوعی: وقتی که شهوات و آرزوها از کنترل خارج میشوند، انسان در آنچه که مربوط به اوست در حالاتی متفاوت و غیرعادی قرار میگیرد.
پس اندرا کل و شرب و خواب و خلوت
بود تقلیل آن بر نفس کلفت
هوش مصنوعی: زندگی در نهایت شامل خوردن و نوشیدن، خوابیدن و تنهایی است و این فعالیتها باعث کاهش بار و سنگینی بر دوش انسان میشود.
دگر رأس غضب از حلم مقطوع
شود هم از تواضع کبر ممنوع
هوش مصنوعی: وقتی که خشم به وسیلهی صبر و بردباری از بین برود و از سادگی و فروتنی خودخواهی و تکبر دوری شود، به آرامش و صفا دست پیدا خواهیم کرد.
حسد را سر ز تیغ اعتقادات
شود ببریده گر باشد جهادت
هوش مصنوعی: اگر در پی مبارزه با حسد هستی، باید با اعتقادات قوی خود آن را قطع کنی.
که ملک از حق و خلق او را عبیدند
بقدر حق خود ز او مستفیدند
هوش مصنوعی: افرادی که در زندگی خود به خدا و مردم وابستهاند، از آنچه که حق آنهاست بهرهمند میشوند و هر کس به اندازهی جایگاه و حق خود از او بهره میبرد.
بوداعطا و منع او بحکمت
باستحقاق خلق و قابلیت
هوش مصنوعی: بخشش و جلوگیری او با حکمت و بر اساس شایستگی و قابلیت مخلوق است.
بهر کس هر چه را داند صلاحش
دهد در عین خسران یا فلاحش
هوش مصنوعی: هر کسی بر اساس دانشی که دارد، میتواند به دیگران راهنمایی کند تا بهترین تصمیمات را بگیرند، حتی اگر آن راهنما به نظر برسد که در حال نابودی یا نجات آنهاست.
تو را هم داده جان و قوت و قوت
بآن قدری که لایق بود و قسمت
هوش مصنوعی: تو هم برای زندگی و قدرت و انرژی، به اندازه ی لیاقت و سهمت داده شدهای.
نداری قسمت از تخت و کلاهی
بآن کو دارد این نبود گناهی
هوش مصنوعی: اگر کسی از نعمتهایی مانند مقام و قدرت بیبهره است، نباید خود را سرزنش کند، زیرا این یک گناه نیست. در واقع، آن کسی که این نعمتها را دارد، تلاش کرده و شایستهٔ آن است.
شوی گر مبتلا بر درد و رنجی
بود خوار اردهندت مال و گنجی
هوش مصنوعی: اگر بر دچار درد و رنجی شوی، نباید از مال و ثروتت به خود ببالید.
بعالم گر دهندت میکنی پشت
که باید در عوض برندت انگشت
هوش مصنوعی: اگر به تو میگویند که در عوض چیزی را کنار بگذاری، باید مراقب باشی که چه چیزی را از دست میدهی و چه چیزی به دست میآوری.
بهر چیزی که بخشندت کنی خشم
که باید دربهایش داد یک چشم
هوش مصنوعی: هر چیزی که به تو بخشیده میشود، باید با آرامش و بدون خشم پذیرفته شود. باید در برابر آنچه به تو داده میشود، با دید مثبت و چشمپوشی برخورد کنی.
چرا پس حق نعمتهای مشهور
نباشد مر تو را یک لحظه منظور
هوش مصنوعی: چرا باید نعمتهای شناختهشده حق تو نباشد؟ آیا نباید در هر لحظه به آنها توجه داشته باشی؟
زنداز حقد و حسرت سینهات جوش
ز یادت حق منعم شد فراموش
هوش مصنوعی: از کینه و آرزوی نابجا در دل خود رها شو، زیرا یاد تو باعثشد که نعمت من از بین برود و فراموش شود.
ز هر خلق بدت جان در عذاب است
بخاصه از حسد در رنج و تاب است
هوش مصنوعی: هر انسانی که بدی خلق کند، روحش در عذابی دائمی به سر میبرد، بهویژه از حسادت که موجب آزار و رنج او شده است.
تو را گویم در این معنی مثالی
گرت باشد بتی صاحب جمالی
هوش مصنوعی: اگر بخواهم در این زمینه مثالی بیاورم، تو میتوانی به یک معشوق زیبا و دلربا فکر کنی.
اگر بینی که دررنجست و آزار
و یا در بند جباری گرفتار
هوش مصنوعی: اگر ببینی که کسی در رنج و عذاب است یا به دست دکتری ظالم گرفتار شده،
به بین حالت ز تصویرش چسانست
تو را روح از خصال بد چنانست
هوش مصنوعی: به حالت او نگاه کن، چطور روح تو به خاطر خصائل بدش درگیر شده است.
ز جمله باز بدتر حال حاسد
بود خوی جسد رأس مفاسد
هوش مصنوعی: از میان همه، بدترین حال را حسود دارد که همین خوی او، اصلیترین فسادها را به همراه دارد.
دنیتر هیچ خلقی از حسد نیست
جز این تفسیر حبل من مسد نیست
هوش مصنوعی: در میان خلق، حسد هیچکس را به اندازه این تفسیر نرسانده است که ارتباط من با این موضوع به هیچ چیز جز حسد نمیانجامد.
حسد را سر باین شمشیر باری
توان ببرید گر خود مرد کاری
هوش مصنوعی: اگر بخواهی حسادت را از زندگیات حذف کنی، باید به شدت و با قدرت عمل کنی، چون تنها با اراده و تلاش میتوانی بر آن غلبه کنی.
سر آن بخل و حرصت را قناعت
نماید قطع گر داری شجاعت
هوش مصنوعی: اگر شجاعت داشته باشی، باید بخیل و حریص را با قناعت و اکتفا به کم، مهار کنی و جلوی خواستههای بیپایانش را بگیری.
دگر چشمی که بینی هر بخیل است
حریض و هر حریصی بس ذلیل است
هوش مصنوعی: هر چشمی که بخیل باشد، حریص و طمع کار است و هر حریص، در واقع تسلیم ذلت و خواری میشود.
در اندازد همیشه نفس خود را
در اشغالی که شاید دیو و دد را
هوش مصنوعی: نفس خود را همیشه در شرایطی قرار میدهد که ممکن است حتی دیوانهها و حیوانات وحشی هم تحملش نکنند.
بدنیا و امور پست مرتد
بمدح و ذم و رنج و خواری و کد
هوش مصنوعی: به دنیا و مسائل حقیر و دون اهمیت نباید به مدح و نکوهش و رنج و سختی و ذلت و زجر توجه کرد.
مشقتها کشد در رنج و تحصیل
تمام عمر خود با طول و تفصیل
هوش مصنوعی: او تمام عمر خود را در زحمت و تلاش برای رسیدن به علم و دانش میگذراند و این کار را با دقت و جزئیات بسیار انجام میدهد.
نماید فوت از خودد رزق مقسوم
که عندالله مقرر بود و معلوم
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر این است که انسان نباید نگران به دست آوردن روزی و رزق خود باشد، زیرا روزی هر کس از قبل مشخص و معین شده و در تقدیر الهی ثبت شده است. پس تلاش و کوشش برای رزق، در واقع نباید بر اساس ترس از کمبود یا فقدان آن باشد.
بمیرد پس بصد افسوس و حسرت
رسد مالش بغیری بیمشقت
هوش مصنوعی: اگر کسی بمیرد، با صد افسوس و حسرت، ثروتش به دیگران خواهد رسید بدون اینکه برای به دست آوردنش زحمت کشیده باشند.
نبودش از تعقب یکلحظه حالی
بمرد و برد از آن وزر و وبالی
هوش مصنوعی: در غیاب او، لحظهای حالتی به من دست داد که باعث شد از بار سنگینی رها شوم و از آن وضعیت دشوار بیرون بیایم.
سری کان بر تن نفس از ریا رست
شود ز اخلاص قطع ار نبود آن سست
هوش مصنوعی: اگر سرّی که بر تن نفس نشسته است، از ریا رها شود و به واسطه اخلاص قطع گردد، دیگر آن نفس ضعیف نخواهد بود.
بود انواع خیراتت ز اخلاص
که نبود در خیالت عام یا خاص
هوش مصنوعی: خیرها و خوبیهای تو فقط از روی خلوص نیت است، چرا که در ذهن تو هیچ تفاوتی بین افراد عادی و خاص وجود ندارد.
شوداخلاص حاصل از محبت
که جز یارت رود از یاد و نیت
هوش مصنوعی: وقتی محبت خالص به وجود آید، تنها یاد و نیت تو برای محبوب باقی میماند و هیچ چیز دیگری از خاطر نمیرود.
کجا ماند یادت ما سوائی
که تا آید در اعمالت ریائی
هوش مصنوعی: یادت کجا رفته است؟ ما که هیچگاه در کارهایمان ریاکاری نمیکنیم.
هر آنطاعت ز عشق مستقیم است
برون از علت امید و بیم است
هوش مصنوعی: هر آن چیزی که بر اساس عشق واقعی انجام میشود، از دلیل و علت جدا است و تحت تأثیر امید و ترس قرار ندارد.
چو بیخوف و رجا شد هست خالص
نباشد از رهی مغشوش و ناقص
هوش مصنوعی: زمانی که ترس و امید از بین برود، وجود انسان خالص نخواهد بود و از مسیر نامشخص و نادرست خارج میشود.
محبت پس یقین اصل اصولست
خود این تحقیق ارباب وصولست
هوش مصنوعی: محبت، بیتردید، پایه و اساس همه چیز است و این خود حقیقتی است که عارفان و راه یافتگان به معرفت به آن رسیدهاند.
نبندد دست چیزی نفس دون را
بجز حب دانی ارتو این فسون را
هوش مصنوعی: هیچ چیزی جز عشق واقعی نمیتواند بر دستان نفس پست و پایین ما قفل بزند و ما را مهار کند.