برگردان به زبان ساده
گر آن شیرین سخن تلقین کند گفتار طوطی را
سخن شکر شود در پسته منقار طوطی را
هوش مصنوعی: اگر آن شخص خوش‌صدا و شیرین‌لسان، گفتار طوطی را بی‌تابی کند، در این صورت سخن او مانند شکر خواهد بود که درون پوست پسته طوطی قرار دارد.
به تعلیم نخستین سازد از تکرار مستغنی
ز حرف دلنشین آن شکرین گفتار طوطی را
هوش مصنوعی: از آموزش اولیه، نیاز به تکرار برطرف می‌شود، مانند صحبت‌های شیرین و دلنشین طوطی که در دل می‌نشیند.
سخن را نیست باغ دلگشایی چون دل روشن
که از آیینه باشد ساغر سرشار طوطی را
هوش مصنوعی: سخن زیبا و محبت‌آمیز نیست مگر آنکه از دل روشن و خوش‌نفس سرچشمه بگیرد، مانند ساغری پر از شراب که در آن تصویر طوطی منعکس شده باشد.
ز حسن برق جولان آن قدر تمکین طمع دارم
که آن آیینه رو بشناسد از زنگار طوطی را
هوش مصنوعی: از زیبایی و جلال آن پرتو به قدری آرزو دارم که آن آینه قادر باشد طوطی را از زنگار تشخیص دهد.
چنان کز آب روشن سبزه خوابیده برخیزد
نمود آیینه رخسار او بیدار طوطی را
هوش مصنوعی: چنان که از آب زلال، سبزه‌ای که خوابیده به آرامی سر برمی‌دارد، چهره زیبای او نیز می‌تواند طوطی را بیدار کند و باعث شگفتی‌اش شود.
مباد اهل سخن را کار با آهن دلان یارب!
ز خون دل بود گلگونه منقار طوطی را
هوش مصنوعی: نکند که اهل ادب و سخن، با دل‌هایی بی‌احساس و بی‌عاطفه کار کنند! چرا که زیبایی و لطافت سخن، از رنج و درد درونی من است، مانند رنگی که به منقار طوطی می‌دهد.
چو بیماران عالم را دهن تلخ است از صفرا
چه حاصل زین که ریزد شکر از گفتار طوطی را؟
هوش مصنوعی: وقتی که انسان‌های بیمار تلخی را در دهن خود حس می‌کنند، چه فایده‌ای دارد که در صحبت‌های طوطی، شکر و شیرینی وجود دارد؟ این بدان معنی است که در شرایط ناگوار، حتی زیباترین سخنان هم نمی‌توانند دل را شاد کنند.
نباشد حاجت آیینه در بزم صفاکیشان
به گفتار آورد آنجا در و دیوار طوطی را
هوش مصنوعی: در مهمانی‌های شاد و زیبا، دیگر نیازی به نشان دادن حقیقت با آیینه نیست، چرا که حرف‌های طوطی (که نماد بیان و گفتار است) به راحتی در آنجا از دیوارها و فضا می‌تراود.
به خود چون مار می پیچد، سخن چون در میان آید
اگر دارد خجل طاوس از رفتار طوطی را
هوش مصنوعی: هنگامی که سخن درباره‌ی او به میان می‌آید، به تردید و خجالت می‌افتد، انگار که در دلش گذشته‌ای ناخوشایند نهفته است، شبیه به مار که به خود می‌پیچد. او در این حال مانند طاووس است که از رفتار طوطی شرمنده می‌شود.
دل آیینه روشن غبارآلود می گردد
وگرنه هست زیر لب سخن بسیار طوطی را
هوش مصنوعی: دل مثل آینه‌ای روشن و شفاف می‌شود، ولی به مرور زمان تحت تأثیر غبارها و مشکلات قرار می‌گیرد. در حقیقت، در دل هر کسی افکار و سخنان زیادی وجود دارد که ممکن است بیان نشوند.
سخن چین می کند تاریک، عیش صاف طبعان را
مده در خلوت آیینه ره زنهار طوطی را
هوش مصنوعی: سخن‌چینی باعث ایجاد نفاق و تیرگی می‌شود، بنابراین در مکان‌های خصوصی که فقط افراد با طبع خوب حضور دارند، باید مراقب باشی که مطالب خود را با احتیاط بیان کنی تا از مشکلات و سوءتفاهم‌ها دور بمانی.
مکرر می کند قند سخن را قرب همجنسان
ازان آیینه می سازد شکر گفتار طوطی را
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف زیبایی‌های کلام و سخن می‌پردازد. او اشاره می‌کند که سخنان شیرین و دلنشین، مانند قند، به طور مکرر و از روی محبت بیان می‌شوند. همچنین، با اشاره به همجنسان، از زیبایی‌هایی می‌گوید که می‌توانند کلام را به گونه‌ای شیرین و دلپذیر به تصویر بکشند. به نوعی، گویا سخنان مانند شکر می‌باشند و شبیه به آواز پرنده‌ای زیبا، دل‌ها را مسحور می‌کنند.
سر و کار من افتاده است با آیینه رخساری
که از سنگین دلی نشناسد از زنگار طوطی را
هوش مصنوعی: من با چهره‌ای روبرو می‌شوم که از دل سنگینش نمی‌تواند زیبایی و زینت را درک کند.
به من بود از دل فولاد آن آیینه رو روشن
که همچون سبزه پامال، سازد خوار طوطی را
هوش مصنوعی: دل فولاد آن آیینه رو روشن به من تعلق دارد و مانند سبزه‌ای که پا بر آن گذاشته می‌شود، طوطی را خوار می‌کند. این نشان می‌دهد که در بعضی مواقع، ظاهر زیبا یا قدرت‌های دیگر نمی‌توانند از ذات من محافظت کنند.
ز ما گر حرف می خواهی، دل روشن به دست آور
که روشن شد سواد از عالم انوار طوطی را
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی از ما سخنی بشنوی، ابتدا دل خود را روشن کن؛ زیرا وقتی دل روشن شد، دانش و فهم از عالم بالا به تو می‌رسد و مانند زیبایی‌های طوطی به چشمت می‌آید.
مگر گویا ازان آیینه رخسار شد صائب
که می لغزد زبان در حالت گفتار طوطی را
هوش مصنوعی: شاید به خاطر زیبایی چهره‌ات باشد که زبان در هنگام صحبت کردن مانند طوطی لیز می‌خورد و درست نمی‌چرخد.
