برگردان به زبان ساده
ز دل نگشت مرا آه سینه تاب بلند
نشد ز سوختگی دود ازین کباب بلند
هوش مصنوعی: از دل من آهی برنخاست و سینه‌ام تاب نیاورد، همچون دودی که از کباب سوخته برمی‌خیزد.
اگر چه خانه دل را به آب گریه رساند
نشد غباری ازین خانه خراب بلند
هوش مصنوعی: هرچند که قلب به حدی غمگین و اشک آلود شده که انگار با آب پر شده است، اما هنوز هیچ نشانه‌ای از خرابی این دل در فضا پدیدار نشده است.
تو سنگدل ندهی داد داد خواهان را
وگرنه کوه صدا را دهد جواب بلند
هوش مصنوعی: تو با دل سخت خود به دادخواهی پاسخ نمی‌دهی، و اگر چنین نمی‌کردی، صدای دادخواهان به گوش کوه هم می‌رسید و کوه هم پاسخی بلند می‌داد.
حجاب مانع آوازه است خوبان را
صدا نمی شود از سیر آفتاب بلند
هوش مصنوعی: پوشش و حجاب باعث می‌شود که صدای نیکان و خوبان شنیده نشود و نمی‌توانند مانند آفتاب درخشان به اوج برسند.
ز پیچ وتاب به پابوس یار زلف رسید
اگر چه رشته نگردد ز پیچ وتاب بلند
هوش مصنوعی: به خاطر زلف و آرایش یار، با وجود اینکه نمی‌توانم به طور مستقیم به او برسم، از پیچ و تاب‌های آن لذت می‌برم.
چو ماه نو به نگاهی ز دور خرسندم
که کوته است مرا دست وآن رکاب بلند
هوش مصنوعی: مانند ماه نو، از دور به نگاهی خوشحال می‌شوم که دست‌هایم کوتاه است و پایم بلند است.
به باد زودرودسرهواپرستان را
که یک دم است کله گوشه حباب بلند
هوش مصنوعی: به پیشگاه باد زود هنگام درود می‌فرستیم، به آن کسانی که به سرعت از دنیای فانی می‌گذرند و چون حبابی در هوای بلند به سر می‌برند، که لحظه‌ای بیش در زندگی باقی نیستند.
کنند چون دل خودبلبلان ز ناله تهی
به گلشنی که نگردد صدای آن بلند
هوش مصنوعی: بلبلان وقتی دلشان از غم خالی می‌شود، در گلشنی آواز می‌خوانند، اما صدای آنها بلند نمی‌شود و به گوش کسی نمی‌رسد.
خزف گهر نشود از قبول بی بصران
نمی شودسخن پست از انتخاب بلند
هوش مصنوعی: مروارید ارزشمند از سوی کسانی که بینش ندارند، ارزش کمتری پیدا نمی‌کند. سخن بی‌ارزش هم از انتخاب‌های عالی به وجود نمی‌آید.
به آه گرد کدورت نخیزد از دلها
خط غبار نمی گردد از کتاب بلند
هوش مصنوعی: دلها زمانی که غم و کدورت در آنها وجود داشته باشد، صاف و پاک نمی‌شوند. مانند این که اگر کتابی را خاک بگیرد، هرگز نمی‌تواند دوباره روشن و واضح شود.
کند چو تاک به نخل بلند دست انداز
دماغ هر که شداز نشأه شراب بلند
هوش مصنوعی: یعنی وقتی که درخت انگور به درخت خرما می‌رسد و می‌تواند به آن دست بزند، آنوقت هر کسی که از اثر شراب سرخوش و شاداب شده است، خود را برتر از دیگران می‌بیند.
مده به خلوت خاطر ره خطا صائب
که نام گردد از اندیشه صواب بلند
هوش مصنوعی: در تنهایی و آرامش ذهن، به اشتباهات فکر نکن که ممکن است باعث شود نام تو به عنوان کسی که اندیشه‌های درستی دارد، در ذهن دیگران خدشه‌دار شود.
