برگردان به زبان ساده
ز ارباب تجرد نیست بر دل بار عالم را
سبکروحی فزون از حمل عیسی گشت مریم را
هوش مصنوعی: از ارباب بی‌نیازی، دل بار عالم را سبک کرده است. روح‌پرتویی بیشتر از حمل عیسی، مریم را تسلیم کرده است.
بهشت جاودان خواهی، به دل خوردن قناعت کن
که حرص دانه در دام بلا انداخت آدم را
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی همیشه در آرامش و خوشبختی باشی، باید از خواسته‌های بی‌پایان دل بگذرانی و راضی به داشته‌های خود باشی؛ زیرا طمع و زیاده‌خواهی باعث افتادن آدم به دردسر و مشکلات شد.
اگر از دست احسان مرهم دل ها نمی گردی
به خلق از خود تسلی دار باری اهل عالم را
هوش مصنوعی: اگر نمی‌توانی با نیکی خود آرامش‌بخش دل‌ها باشی، حداقل برای دیگران تسلی و راحتی فراهم کن.
نکو نامی بزرگان را به پرگار از اثر ماند
ز فیض جام، ذکر خیر در دوران بود جم را
هوش مصنوعی: نام نیک بزرگان مانند یک دایره است که از آثار آنان به جا مانده و به برکت وجود آنها، یاد و نام نیک جم در زمان‌ها به یادگار مانده است.
مبین در سر فرازی هیچ خردی را به چشم کم
که جا در دیده خود می دهد خورشید شبنم را
هوش مصنوعی: اگرچه در عالم بزرگی و برتری، به جزئیات کوچک و ناچیز نباید بی‌توجه بود، چراکه حتی یک قطره شبنم نیز می‌تواند در این بین جایگاه خود را داشته باشد و زیبایی خاصی را نمایان کند.
بود ده روز سالی موسم این دانه افشانی
ز غفلت مگذران بی گریه ایام محرم را
هوش مصنوعی: این مدت زمان خاص، فرصتی برای کاشتن و پخش کردن خوبی‌هاست. از بی‌توجهی دوری کن و ایام محرم را بدون اشک نگذران.
مرا بر خشک مغزی های زاهد گریه می آید
به غیر از اشک حسرت نیست باری نخل ماتم را
هوش مصنوعی: من به خاطر تعصب و خشک‌مغزی زاهدان دلم می‌شکند و جز اشک حسرت چیزی برای ریختن ندارم، امان از درختی که در ماتم است.
هلال عنبرینی کز بناگوش تو طالع شد
سیه سازد به چشم مهر عالمتاب، عالم را
هوش مصنوعی: هلالی که به رنگ عطر عنبر از گوش تو نمایان شده، باعث می‌شود که دنیای پرنور و مهرآفرین، به خاطر زیبایی‌ات در چشم‌هایم تیره و غمگین به نظر آید.
ز حرف راست می آید به راه راست بد گوهر
لوای فتح اگر از تیغ بیرون می برد خم را
هوش مصنوعی: از گفتار درست، به مسیر درست می‌رسد. اگر کسی بدجنس باشد و در تلاش برای رسیدن به پیروزی، به جای خنثی کردن دشمن، خودش را در خطر بیندازد.
به اندک فرصتی از سفله رو گردان شود دولت
که باشد نعل در آتش به دست دیو خاتم را
هوش مصنوعی: اگر فرصت اندکی پیش بیاید، برکت و خوشبختی از افراد پست و بی‌مقدار دور خواهد شد. مانند این است که دیو در حال نگه‌داشتن خاتم در آتش باشد.
قضای روزه زان باشد گران بر خاطر مردم
که دشوارست تنها بر گرفتن بار عالم را
هوش مصنوعی: روزهای که در روزهای خاص واجب می‌شود، بر دل مردم سنگینی می‌کند، زیرا دشوار است که فقط یکتن بتواند بار سنگین عالم را به دوش بکشد.
ندارد گریه من آبرویی پیش او صائب
وگرنه گل به دامن می دهد جا اشک شبنم را
هوش مصنوعی: گریه من برای او ارزشی ندارد، و اگر داشت، گل‌ها در دامن او جا برای اشک شبنم پیدا می‌کردند.
