برگردان به زبان ساده
به زیر چرخ دل شادمان نمی‌باشد
گل شکفته درین بوستان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: در زیر آسمان، دل شاد نیست و گلی که در این باغ شکفته، خوشحال نیست.
خروش سیل حوادث بلند می‌گوید
که خواب امن درین خاکدان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: صدای بلند حوادث و رویدادها به ما می‌گوید که در این جهان خاکی، نمی‌توان به آرامش و امن بودن خوابید.
مخور ز ساده‌دلی‌ها فریب صبح نشاط
که هیچ مغز درین استخوان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: به سادگی و بی‌توجهی دیگران فریب نخور، زیرا هیچ چیز مغزی در این ظاهر شاداب و نشاط‌آور وجود ندارد.
به هرکه می‌نگرم همچو غنچه دلتنگ است
مگر نسیم درین گلستان نمی‌باشد؟
هوش مصنوعی: هر کسی را که می‌بینم، مانند غنچه‌ای ناراحت و دلگیر است. شاید در این باغ خوشبو نسیم و آرامش وجود ندارد؟
دلیل رفتن دل‌هاست آه دردآلود
غبار بی‌خبر کاروان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: دل‌ها به خاطر رنج و اندوهی که احساس می‌کنند، در حال رفتن و دور شدن هستند و غبار و گرد و غبار بر روی کاروانی که بی‌خبر از این درد است، نشانه‌ای از این وضعیت است.
دلی که نیست خراشی در او زمین‌گیر است
زری که سکه ندارد روان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: دل‌هایی که هیچ‌گونه آسیب یا حزنی را تجربه نکرده‌اند، به نوعی در حالت رکود و بی‌تحرکی قرار دارند. همچنین، گنج‌هایی که در خود سکه‌ای ندارند، نمی‌توانند به راحتی جریان پیدا کنند و به حرکت درآیند.
به طاقت دل آزرده اعتماد مکن
که تیر آه به حکم کمان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: به خودت زحمت نده و به دل شکسته‌ات تکیه نکن، چون تیر درد و غم هرگز به‌طور دقیق و حساب‌شده نمی‌زند.
کناره کردن از افتادگان مروت نیست
کسی به سایه خود سرگردان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: کنار گذاشتن افرادی که به نوعی دچار مشکل یا ضعف هستند، نشان از بی‌رحمی و ناپختگی شخص است. هیچ کس نمی‌تواند به راحتی از کسی که در سختی است، دوری کند و او را فراموش کند.
مکن کناره ز عاشق که زود چیده شود
گلی که در نظر باغبان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: از عاشق فاصله نگیری که گلی که به چشم باغبان نمی‌آید، بزودی چیده خواهد شد.
به یک قرار بود آب چون گهر گردد
بهار زنده‌دلان را خزان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: در یک توافق قرار بود که آب همانند مروارید شود، بهار همیشه برای افراد خوش‌دل وجود دارد و خزان نمی‌تواند به آن‌ها آسیب برساند.
به گنج‌های گهر ماه مصر ارزان است
به هر بها که بودمی گران نمی‌باشد
هوش مصنوعی: گنج‌های گرانبهای ماه مصر به هر قیمتی هم که باشد، از ارزش کمتری برخوردار است.
قدم ز میکده بیرون منه که جز خط جام
خط مسلمیی در جهان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: قدم از میکده بیرون نگذار، زیرا در دنیا هیچ چیز حقیقی و مطمئنی جز تصویر و نشانی که از شراب در دست داری وجود ندارد.
گران‌تر است به دیوان حشر میزانش
به هرکه سنگ ملامت گران نمی‌باشد
هوش مصنوعی: در روز قیامت، ارزش هر شخص به میزان عذابی است که تحمل کرده‌اند. اگر کسی به خاطر بهانه‌های دیگر یا ملامت‌ها احساس سنگینی نکند، در حقیقت از نظر ارزش دیگران را نمی‌تواند تحت تأثیر قرار دهد.
به چشم زنده‌دلان خوش‌تر است خلوت گور
ز خانه‌ای که در او میهمان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: چشم افراد زنده و با روح، خلوتی در قبرستان را بیشتر از خانه‌ای ترجیح می‌دهد که در آن هیچ مهمانی وجود ندارد.
شکسته رنگی ما نامه‌ای است واکرده
چه شد که شکوه ما را زبان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: نامه‌ای به رنگ غم و اندوه ما باز شده است و این سؤال پیش می‌آید که چرا از درد و شکوه ما هیچ‌کس نمی‌تواند صحبت کند.
هزار بلبل اگر در چمن شود پیدا
یکی چو صائب آتش زبان نمی‌باشد
هوش مصنوعی: اگر هزاران بلبل در باغ بر سرسبزی و زیبایی آواز بخوانند، اما یکی از آن‌ها مانند صائب با تند و تیزگویی و آتشین، نتواند سخن بگوید.
