برگردان به زبان ساده
چه باک حسن ز چشم پر آب می دارد؟
که باده آتش از اشک کباب می دارد
هوش مصنوعی: چه اهمیتی دارد حسن (زیبایی) از چشمانی که اشکبارند؟ زیرا شراب (محبت) نیز از اشک، آتش برمی‌خیزد.
عجب که روی به آیینه بی نقاب آرد
چنین که حسن تو پاس حجاب می دارد
هوش مصنوعی: عجب است که چطور کسی با چهره‌ای عاری از نقاب به آینه می‌نگرد، در حالی که زیبایی تو همواره از حجاب و پوشش محافظت می‌کند.
ز چشم شوخ بتان مردمی مدار طمع
کجا غزال حرم مشک ناب می دارد؟
هوش مصنوعی: به چشمان فریبنده و بازیگوش معشوقان امیدی نداشته باش، زیرا زیبایی و جذابیت آنها مانند غزالی است که در حرم خاص خود خوشبختی و عطر خاصی دارد.
ترا ز کوه فتاده است سخت تر دل سنگ
و گرنه ناله عاشق جواب می دارد
هوش مصنوعی: دل تو به اندازه دل سنگ خشن و سخت شده است، وگرنه صدای عاشقانه من حتماً پاسخی می‌گرفت.
امید فرش بود در دل هوسناکان
زمین شور فراوان سراب می دارد
هوش مصنوعی: امید مانند فرشی است که در دل افرادی که خواهان لذت‌های دنیوی هستند، فرش شده است. زمین پر از شور و شوق است، ولی این شور و شوق در واقع وهم و خیال است.
چه نسبت است به مور آن میان نازک را؟
میان مور کی این پیچ و تاب می دارد؟
هوش مصنوعی: این بیت به مقایسه میان یک موجود کوچک و نازک و مورچه اشاره دارد. می‌توان گفت که چه نوع ارتباطی میان این دو وجود دارد؟ در واقع، در دنیای کوچک مور، هیچ‌گونه جایی برای پیچیدگی و انحنای آن موجود نازک وجود ندارد.
اگر چه در دل سنگ است لعل زندانی
امید تربیت از آفتاب می دارد
هوش مصنوعی: گرچه دل سنگی هم دارد، اما لعل (گوهری) که در آن زندانی است، به امید بهبود و پرورش از نور آفتاب نیاز دارد.
غم من است که بیش است از حساب و شمار
وگرنه ریگ بیابان حساب می دارد
هوش مصنوعی: غم من به قدری زیاد است که نمی‌توان آن را شمرد و محاسبه کرد؛ اما اگر از نظر تعداد به چیز دیگری نگاه کنیم، حتی ریگ‌های بیابان هم قابل شمارش هستند.
به خاک بستم اگر نقش، نیستم غمگین
که سایه بال و پر از آفتاب می دارد
هوش مصنوعی: اگرچه به خاک سپرده شدم و دیگر وجود ندارم، نگران نیستم چون سایه‌ای از وجودم هنوز بر اثر تابش آفتاب از بین نمی‌رود.
نچیده است گلی از ریاض ساده دلی
سیه دلی که نظر بر کتاب می دارد
هوش مصنوعی: هیچ گلی از باغ دلی پاک و ساده نچیده است، آن دل تیره‌ای که فقط به کتاب نگاه می‌کند.
ز چشم دولت بیدار خواب می جوید
ز عشق هر که تمنای خواب می دارد
هوش مصنوعی: از چشم خاصی که بیداری و آگاهی را نشان می‌دهد، کسی که عاشق است به دنبال خواب و آرامش می‌گردد، چون هر کسی که آرزوی خواب و آسایش قلبی دارد، در واقع به عشق و محبت نیازمند است.
امید لطف نسازد به آب اگر ممزوج
که تاب باده صرف عتاب می دارد؟
هوش مصنوعی: اگر امیدی به لطف و مهربانی نباشد، مایه نمی‌گذارد حتی اگر با آب ترکیب شود؛ چون نوشیدن شراب در عتاب و کنایه، تاب و تحمل می‌خواهد.
ز شعر هر که کند آبرو طمع صائب
توقع از گل کاغذ گلاب می دارد
هوش مصنوعی: هرکس که به شعر و ادبیات روی بیاورد و اعتبار کسب کند، نباید انتظار داشته باشد که از کاغذی که گل را نشان می‌دهد، بوی گلاب بگیرد.
