برگردان به زبان ساده
از ان سرو از درختان سرفرازی بیشتر دارد
که با دست تهی صد بینوا را زیر پا دارد
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و افتخار درخت سرو اشاره دارد. درخت سرو به خاطر قامت بلند و استواری که دارد، نمادی از سرفرازی و شرف است. اما این شعر به ما می‌گوید که مهم‌تر از ظاهر و بلندی، این است که این درخت با دست خالی خود می‌تواند به افرادی کمک کند و آنها را در زیر سایه خود پناه دهد. به عبارتی، ارزش واقعی یک موجود یا فرد فقط در زیبایی یا مقام او نیست، بلکه در نیکی و محبت او به دیگران نیز نهفته است.
به کیش مردم بیدار دل کفرست نومیدی
چراغ اینجا امید بازگشتن از شرر دارد
هوش مصنوعی: در خصوص اندیشه و نگرش افرادی که آگاه و بیدار دل هستند، باور به کفر و ناامیدی وجود ندارد. در جایی که ناامیدی حاکم است، امید و بازگشت به سوی روشنایی و خیر وجود دارد.
از ان جوش نشاط از سینه خم کم نمی گردد
که از معموره آفاق خشتی زیر سر دارد
هوش مصنوعی: از شوق و نشاطی که در دل دارد، حتی اگر در گرفتاری‌ها و مشکلات باشد، همچنان آرامش خود را حفظ می‌کند و به امید زندگی ادامه می‌دهد. این آرامش به خاطر این است که گویی در دنیای خودش یک نقطه‌ی امن و دلخواه دارد.
به دامانش نیاویزم، به دامان که آویزم؟
همین صبح است در عالم که آهی در جگر دارد
هوش مصنوعی: من به کجا بروم و به کی پناه ببرم؟ این صبحی که در زندگی است، خود پر از درد و اندوه است.
اگر از سینه مور ضعیفی پرده برداری
هزاران کوه غم بر دل از ان موی کمر دارد
هوش مصنوعی: اگر به عمق وجود کسی که ظاهراً ضعیف است نگاه کنی، متوجه می‌شوی که او با غم و مشکلات زیادی مواجه است که شاید از نگاه اول قابل دیدن نباشند. غم‌های او می‌تواند به اندازه‌ی کوه‌های بزرگ باشد، حتی اگر ظاهری ساده و بی‌خبر از دنیا داشته باشد.
صدف از تنگدستی شکوه ها دارد گره در دل
نمی داند که دریا چشم بر آب گهر دارد
هوش مصنوعی: صدف به خاطر فقر و کمبودش شکایت می‌کند و نمی‌داند که در دلش فرصتی برای جواهرات زیبا وجود دارد؛ زیرا دریا به او نگاه می‌کند و در آب، مرواریدهای گرانبهایی دارد.
گهی بر دل شبیخون می زند گاهی بر ایمانم
همیشه کاکل او فتنه ای در زیر سر دارد
هوش مصنوعی: گاهی قلوب ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد و گاهی بر ایمان ما اثر می‌گذارد. همیشه زیبایی او سبب ایجاد تردید و فریب در دل ماست.
شکست از سرکشیهای نهال او پر و بالم
خوشا قمری که یار خویش را در زیر پر دارد
هوش مصنوعی: شکست به خاطر نافرمانی و سرکشی نهال زندگی‌ام، و من با بال و پر باز خوشحالم که مثل قمری هستم که یار خود را در زیر پرش دارد.
سواد طره موج از بیاض گردن مینا
خوشاینده است اما زلف او جای دگر دارد
هوش مصنوعی: زیبایی و جذابیت موهای بلند و مشکی او که شبیه به موج دریا است، در کنار گردن سفید و لطیف مینا جذاب است، اما زلف و موهای او زیبایی و جاذبه‌ای متفاوت دارند که در جایی دیگر قرار دارد.
تلاش عشق داری، عقل رسمی را زسروا کن
نمی سنجد گوهر در ترازویی که سر دارد
هوش مصنوعی: اگر در عشق تلاش می‌کنی، باید به قواعد و منطق معمولی تفکر پشت پا بزنی، چون ارزش عشق و احساسات را نمی‌توان با معیارهای عقلانی و منطقی سنجید.
از ان پیچیده ام بر رشته جان چون گره صائب
که اندک نسبت دوری به آن موی کمر دارد
هوش مصنوعی: من به خودم پیچیده‌ام و مانند گره‌ای در جانم احساس می‌کنم که فقط یک فاصله کم بین من و آن موهای کمر وجود دارد.
