برگردان به زبان ساده
زدام عشق عاشق را سفر بیرون نمی آرد
زدریا ماهیان را بال و پر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: عشق، عاشق را به سفر نمی‌برد؛ همان‌طور که ماهی‌ها هم از دریا نمی‌توانند بال و پر داشته باشند و از آب خارج شوند.
نباشد پختگی را آتشی چون نور بینایی
زخامی بی بصیرت را سفر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: آدمی که در خود پختگی و کمال ندارد، مانند چراغی است که نور نمی‌دهد. بدون بصیرت و درک صحیح، هیچ چیز او را به پیشرفت و سفری به سمت بهبود نمی‌برد.
رخ چون آفتاب ساقیان خونگرمیی دارد
که از میخانه کس دامان تر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: صورت او مانند آفتاب است و ساقیان (آورندگان شراب) گرمایی دلپذیر دارند که هیچ کس از میخانه بیرون نمی‌آید مگر با دامن‌های پر از می.
به رغبت زان لب پیمانه را بوسند میخواران
که از هنگامه مستان خبر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: میخواران با اشتیاق پیمانه را از لب نوشیدنی می‌بوسند، زیرا در حال و هوای مستی هیچ اطلاعی از بیرون ندارند.
وطن هر چند دلگیرست دامنگیر می باشد
که بی آهن شرار از سنگ سر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: وطن هر چند محیطی دلگیر و ناراحت‌کننده‌ای باشد، ولی به هر حال وابستگی‌هایی دارد و مانند آتش‌سوزی که از سنگ بیرون نمی‌زند، نمی‌توان از آن به سادگی جدا شد.
ید بیضا برآورد از دل فرعون ظلمت را
زتاریکی شب ما را سحر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: عصای موسی نور خویش را از دل فرعون ظالم نمایان کرد، اما برای ما، تاریکی شب همچنان باقی است و سحر به کمک ما نمی‌آید.
نگردد کم زشکر خنده زهر چشم خوبان را
که از بادام تلخی را شکر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که زیبایی و جذابیت صورت انسان‌ها، به ویژه افرادی که چشم‌های دل‌فریب دارند، نمی‌تواند به سادگی تحت تاثیر تلخی‌ها و مشکلات قرار گیرد. همان‌طور که شکر از بادام تلخ خارج نمی‌شود، لطافت و شادی ناشی از زیبایی نیز از چهره‌های دلنشین کم نمی‌شود.
به مرگ از دل نگردد محو یاد آن خط مشکین
گداز این سکه را از سیم و زر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: یاد آن خط مشکین هرگز از دل نمی‌رود و حتی مرگ هم نمی‌تواند آن را فراموش کند. این زیبایی و ارزش این سکه، از جنس نقره و طلا نیست که بتوان آن را به سادگی از آنها جدا کرد.
چنان پیچید فکر او تن زار مرا بر هم
که نشتر زین رگ پیچیده سر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: فکر او به قدری مرا در خود پیچیده و آشفته کرده که مانند یک نشتر نمی‌تواند از رگ‌های درهم برآمده‌ی من جدا شود.
نصیب زاهد از بحر حقیقت شد کف خالی
زدریا هر سبک مغزی گهر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: زاهد فقط به ظاهر و باطن حقایق دسترسی دارد، در حالی که کسانی که فقط به سطح مسائل نگاه می‌کنند، نمی‌توانند به عمق آنها برسند و از آنها بهره‌ای ببرند.
به زور حرف نتوان نرم کردن سخت رویان را
که خامی را فشردن از ثمر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: با قدرت نمی‌توان افراد سرسخت را به راحتی متقاعد کرد، زیرا ناپختگی و بی‌تجربگی نمی‌توانند به نتیجه مثبتی منجر شوند.
سزای مرگ عاجزکش بود صائب، گرانجانی
که از شوق فنا چون مور پر بیرون نمی آرد
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به این نکته اشاره دارد که افرادی که در برابر مشکلات و مرگ ناتوان هستند، سزاوار مرگ هستند. او به نوعی به انسانی می‌پردازد که از شدت عشق به فنا و نابودی، مانند موری که از خویش خارج می‌شود، نمی‌تواند خود را از این حالت رهایی بخشد. در واقع، شاعر به تحسین یا انتقاد از این نوع عشق و شوق پرداخته و آن را به شکل نمادین بیان می‌کند.
