برگردان به زبان ساده
زخاطر ریشه غم دور ساغر بر نمی آرد
که صیقل از دل آیینه جوهر بر نمی آرد
هوش مصنوعی: دل آدمی به دلیل ریشه‌های غم و اندوهی که دارد، نتواند از شراب و خوشی‌ها بهره ببرد. همچنین، هر چقدر هم که بخواهد تصفیه و پاک شود، عمق درون او نمی‌تواند جوهر و زیبایی واقعی را نشان دهد.
خموشی پیشه کن تا دامن معنی به دست آری
که بی پاس نفس غواص گوهر بر نمی آرد
هوش مصنوعی: سکوت را انتخاب کن تا بتوانی به عمق معانی دست یابی، زیرا کسی که بدون تأمل سخن می‌گوید، نمی‌تواند به گنجینه‌های ارزشمند دست پیدا کند.
که زیر چرخ گردن می فرازد از تهی مغزی؟
که از تیر حوادث چون هدف پر بر نمی آرد
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که آیا کسی که در زیر چرخ زمان و سرنوشت قرار دارد، به خاطر نداشتن درک و آگاهی، بیدار می‌شود؟ و آیا او می‌تواند در برابر حوادثی که به او ضربه می‌زنند، مانند هدفی که تیر به آن اصابت می‌کند، واکنش نشان دهد؟
عجب دارم که از مکتوب شوق آمیز من قاصد
چرا از پای خود پر چون کبوتر بر نمی آرد
هوش مصنوعی: تعجب می‌کنم که چرا پیام‌آور از شوق و عشقی که در نوشته‌ام وجود دارد، مانند کبوتر پرواز نمی‌کند و از جایش حرکت نمی‌کند.
نفس چون راست سازم در حریم وصل آن بدخو؟
که دود عود آنجا سر زمجمر بر نمی آرد
هوش مصنوعی: وقتی نفس خود را آرام کنم و در فضای وصال آن فرد برخوردار از اخلاق نیک قرار بگیرم، چرا که بخار عود در آنجا از بقیه جاها بر نمی‌خیزد.
اسیر شش جهت را نیست جز تسلیم درمانی
که نقش این مهره را از قید ششدر برنمی آرد
هوش مصنوعی: انسانی که به تمام جنبه‌های زندگی وابسته است، جز اینکه تسلیم وضعیت خود شود، راه دیگری ندارد و نمی‌تواند از محدودیت‌های خود رهایی یابد.
به بال کاغذین بیرون شدن من آرزو دارم
از ان آتش که بال و پر سمندر بر نمی آرد
هوش مصنوعی: من آرزو دارم که از این آتش بیرون بیایم، مانند پرنده‌ای که با بال‌های کاغذی نمی‌تواند از آتش جنگل فرار کند.
زحرف پوچ خجلت نیست نادان را، که می گوید
که تخم پوچ از مغز زمین سر برنمی آرد؟
هوش مصنوعی: نادان هیچ شرمی از گفتار بی‌معنی خود ندارد، چرا که به اشتباه فکر می‌کند که چیزی بی‌ارزش از دل زمین‌ها بیرون نمی‌آید.
ز زلف ماتمی آورد صائب شانه سر بیرون
زکار در هم ما هیچ کس سر بر نمی آرد
هوش مصنوعی: از زلفی که به نشانهٔ غم و اندوه به هم پیچیده، صائب می‌گوید که هیچ‌کس نمی‌تواند از این درهم و برهمی که بر سر ماست، آزاد شود. به عبارتی، همه ما درگیر مشکلات و دردهای خود هستیم و نمی‌توانیم سر خود را بالا بگیریم.
