برگردان به زبان ساده
برون آمد زلب چون حرف، دیگر برنمی گردد
به زندان صدف از گوش، گوهر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: زمانی که واژه‌ای از دهان خارج می‌شود، دیگر نمی‌توان آن را به راحتی پس گرفت و به محیط قبلی خود برگرداند، همان‌طور که اللؤلؤ (گوهرت) پس از خروج از گوش، به صدف بازنمی‌گردد.
شلایین است در صورت پذیری دیده حیران
ازین آیینه عکس روی دلبر برنمی گردد
هوش مصنوعی: در اینجا به زیبایی و جذابیت چهره معشوق اشاره شده است. چشمان حیران و شگفت‌زده، همچون شلایین (یک نوع آینه) در تماس با تصویر معشوق قرار دارند و نمی‌توانند به سادگی از آن تصویر دل بکنند. معشوق به قدری دلربا و زیباست که هرگز تصویرش از ذهن و نظر دور نمی‌شود.
زسختی قابل اصلاح نبود دل ترا، ورنه
ازین دریا کدامین موم، عنبر برنمی گردد؟
هوش مصنوعی: دل تو به قدری سخت و غیرقابل تغییر است که حتی اگر از این دریا موم طلایی هم بیرون بیاید، باز هم نمی‌توان آن را نرم کرد.
ندارد حاصلی منصور را از دار ترساندن
به چوب منع این سایل از ان در بر نمی گردد
هوش مصنوعی: منصور را با ترساندن از چوبه‌دار نمی‌توان به راه راست هدایت کرد. این وسایل و روش‌ها نتیجه‌ای ندارند و او نمی‌تواند از این شرایط به خیر و نیکی برگردد.
فنا گردد به فکر ذات حق هر کس که می افتد
از ان دریای بی ساحل شناور بر نمی گردد
هوش مصنوعی: هر کسی که به عمق تفکر درباره ذات حق درآید و خود را از این دریای بی‌پایان دور کند، به زودی گم می‌شود و هرگز به ساحل آرامش نمی‌رسد.
به فکر سینه سوزان، دل وحشی کجا افتد؟
زمجمر چون سپندی جست دیگر برنمی گردد
هوش مصنوعی: اگر دل داغ‌دیده و بی‌قرار باشد، کجا می‌تواند به فکر و اندیشه بپردازد؟ مانند آتش‌سوزی که همچون ذغال داغ به سمت دیگری نمی‌رود و در جای خود می‌ماند.
زمین خاکساری خودنمایی بر نمی دارد
که اینجا می کشد گردن که بی سر بر نمی گردد؟
هوش مصنوعی: زمین به خودی خود برتری و نمایشی ندارد؛ او فقط شاهد است که کسی به دلایل ناپیدا و شاید بدون سرنوشت مشخص، جانش را از دست می‌دهد و به این دنیا برنمی‌گردد.
تو از سنگین دلی بر کوه داری پشت، ازین غافل
که تیر آه از سد سکندر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: تو به خاطر سنگینی دلت و اندوهی که داری، بر کوه تکیه کرده‌ای، غافل از این که تیر اندوه و آه تو نمی‌تواند از موانع و سختی‌های زندگی عبور کند.
نیم نومید از رحمت که از بدخویی طفلان
برات شیر از پستان مادر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: نیمه‌ای از ناامیدی از رحمت خداوند دارم، چون رفتار بد بچه‌ها باعث نمی‌شود که شیر از پستان مادر برگردد.
زروی گرم، کار مهر تابان می کند ساقی
ازین میخانه کس با دامن تر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: از چهره‌ی تابناک و گرم خورشید، ساقی در این میخانه کار محبت و دوستی را انجام می‌دهد و هیچ‌کس با دامن خیس از اینجا برنمی‌گردد.
نمی گردد به افسون روی گردان خط از ان لبها
به حرف و صوت این طوطی زشکر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: با جاذبه و زیبایی آن لبها، خط و نشان‌های عشق هرگز خاموش نمی‌شود و صدای شیرین و دلنواز این طوطی از شکر، هیچگاه تغییر نخواهد کرد.
به خط عاشق نظر زان چهره گلگون نمی پوشد
به دود تلخ از آتش سمندر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: عاشق نمی‌تواند از زیبایی چهره‌ی معشوقه‌اش چشم‌پوشی کند و حتی در برابر تلخی‌ها و مشکلات نیز نمی‌تواند از عشق خود دور شود.
نگردد کامیاب از زلف خوبان هر پریشانی
زهندستان یکی از صد، توانگر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: کسانی که درگیر زلف و زیبایی معشوق‌ها هستند، هرگز به نتیجه مطلوبی نمی‌رسند. از میان هزاران پریشانی و مشکل، تنها یکی از صد نفر می‌تواند به موفقیت برسد و به وضعیتی بهتر برگردد.
جواب نامه من قاصد از دلدار چون آرد؟
که از دلبستگی ز انجا کبوتر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: چطور ممکن است پیام من را قاصد از معشوق بیاورد؟ وقتی که دل آنقدر قوی به او وابسته شده که از آنجا پر نمی‌کشد.
نگیرد باده گلرنگ جای خون دل صائب
به شیر دایه طفل از شیر مادر بر نمی گردد
هوش مصنوعی: باده‌ی گلرنگ نمی‌تواند جای خون دل را بگیرد، همان‌طور که شیر دایه به بچه‌اش از شیر مادر برنمی‌گردد.
