برگردان به زبان ساده
به فکر عاقبت عاشق نه از غفلت نمی افتد
که محو او به فکر دوزخ و جنت نمی افتد
هوش مصنوعی: عاشق به آینده خود فکر نمی‌کند، چرا که تمام وجودش در عشق معشوق غرق شده و هیچ توجهی به عذاب یا پاداش ندارد.
چنان در روزگار حسن او شد عام حیرانی
که سیماب از کف آیینه از حیرت نمی افتد
هوش مصنوعی: در دوران حیات او، به حدی همه در حیرت و شگفتی بودند که مانند جیوه که از دست نرود، هیچ کس نتوانست از این حیرانی بیرون بیاید.
ازان چیده است از دل تالب من شکوه خونین
که در خلوت به دستم دامن فرصت نمی افتد
هوش مصنوعی: از دل تالم و ناراحتی من، شکایت و درد شدید جریان دارد که در تنهایی و خلوت خود، نمی‌توانم از فرصت‌ها استفاده کنم و دستم به آن‌ها نمی‌رسد.
به خدمت نیست ممکن رام کردن بی نیازان را
وگرنه بنده شایسته کم خدمت نمی افتد
هوش مصنوعی: رام کردن افرادی که به هیچ چیزی نیاز ندارند، ممکن نیست؛ چون اگر چنین چیزی ممکن بود، خدمت به بندگان شایسته نیز همیشه بر عهده دیگران نمی‌افتاد.
در آن محفل که دلهای سخنگو روبرو باشد
زخاموشی گره در رشته صحبت نمی افتد
هوش مصنوعی: در جمع‌هایی که افراد با دلهای باز و گویایی حضور دارند، صحبت‌ها به راحتی و بی‌وقفه ادامه پیدا می‌کند و هیچ مانعی بر سر راه گفتگو ایجاد نمی‌شود.
حصاری نیست چون افتادگی ارباب دولت را
به این وادی کسی کافتاد از دولت نمی افتد
هوش مصنوعی: هیچ دیواری وجود ندارد که مانع ورود افراد به این عرصه شود؛ کسانی که ریشه در قدرت دارند، هرگز از آن قدرت جدا نخواهند شد.
همین بس شاهد بی حاصلی و بی سرانجامی
کز این نه آسیا هرگز به ما نوبت نمی افتد
هوش مصنوعی: این فقط کافی است که بدانیم، نشانه‌ای از بی‌فایده بودن و عدم‌موفقیت وجود دارد، چرا که از این آسیاب هیچ‌گاه نوبت به ما نمی‌رسد.
چه غواصی است کز دریا به کف خرسند می گردد
به دستی کز تماشا گوهر عبرت نمی افتد
هوش مصنوعی: غواصی که در عمق دریا به جستجوی مروارید می‌پردازد، چگونه می‌تواند از کشف گوهر عبرت و آموزه‌های زندگی غافل باشد؟ در واقع، او برای به دست آوردن مروارید، نمی‌تواند از جذابیت‌های عمیق و درس‌آموزی که در دریا وجود دارد، چشم‌پوشی کند. این به نوعی اشاره به اهمیت یادگیری و بهره‌برداری از تجربیات در زندگی دارد.
مرا زد بر زمین گردون سنگین دل، نمی داند
که گر بر خاک افتد گوهر از قیمت نمی افتد
هوش مصنوعی: زندگی مرا با مشکلات سخت و سنگین روبه‌رو کرده است، اما نمی‌داند که حتی اگر به زمین بیفتم، ارزش و قیمت من کم نمی‌شود.
چنان شد زندگانی تلخ در ایام ما صائب
که کافر را به آب زندگی رغبت نمی افتد
هوش مصنوعی: زندگی به قدری در روزگار ما تلخ و ناخوشایند شده است که حتی فرد بی‌ایمان هم تمایل به نوشیدن آب حیات ندارد.
