برگردان به زبان ساده
غنی فیض از دل شب چون فقیران درنمی‌یابد
ز ظلمت آنچه یابد خضر، اسکندر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: خدابخش در دل شب از نعمت‌ها بی‌نیاز است، اما فقیران نمی‌توانند از تاریکی شب چیزی پیدا کنند. آنچه خضر (عالم و راهنمای حضرت موسی) به دست می‌آورد، اسکندر (شاه بزرگ) قادر به دستیابی به آن نیست.
برآ از قید خودبینی که در زندان آب و گل
کسی کز خود نپوشد چشم راه درنمی‌یابد
هوش مصنوعی: از خودپسندی و خودبینی بیرون بیا؛ چرا که کسی که در دام این افکار گرفتار است، مانند زندانی در آب و گل، هرگز نمی‌تواند حقیقت را ببیند و راهی برای مشاهده و درک دنیا پیدا کند.
بود زیر نگین ملک سلیمان تنگدستی را
که غیر از گوشه دل، گوشه دیگر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: در زیر نگین پادشاهی سلیمان، فقیر و بی‌پولی وجود دارد که جز در دل خود، مکان دیگری برای پناه بردن پیدا نمی‌کند.
گهی در حلقه تسبیح و گه در قید زنارم
کسی از رشته سر در گم من سر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: گاهی در حال ذکر و عبادت هستم و گاهی در بند و محدودیت‌هایی دیگر. هیچ‌کس از فهم وضعیت خاص من و پیچیدگی‌های درونی‌ام آگاه نیست.
سپند من مسلم چون تواند جَست ازین آتش؟
که دود من ره بیرون شد از مجمر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: چرا سپند من که باید خالص باشد، مانند تو دچار آتش و دود گردیده است؟ دود من که هار و سرد است، از آن مجمر خارج شده و دیگر نمی‌تواند درونش بماند.
ز سایل می‌گشاید غنچه امید همت را
نخندد شیشه سربسته تا ساغر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: امید و تلاش می‌تواند در فردی که عزمی راسخ دارد، درختِ گل را شکوفا کند. تا هنگامی که فرد موفق نشود به هدف خود برسد، نمی‌تواند از شادی و خوشحالی واقعی بهره‌مند شود.
گشاد از بستگیها جو، که تا غواص در دریا
نمی‌سازد نفس در دل گره، گوهر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: برای اینکه انسان بتواند به موفقیت برسد و چیزهای ارزشمندی را به دست آورد، باید از محدودیت‌ها و وابستگی‌ها آزاد شود. باید تلاش کند و در مسیر دشوار زندگی پیش برود؛ همچنان که غواصان در دریا باید نفس خود را نگه دارند تا به گنج‌های پنهان دست یابند.
مجو سر رشته آسایش از دنیای پر وحشت
که موج آسودگی در بحر بی لنگر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: به دنبال آرامش و آسایش از دنیای پر آشفتگی نباش، چرا که هیچگاه نمی‌توان در دریا بدون لنگر، به آرامش دست یافت.
نباشد در مقام خویشتن قدری هنرور را
که در دریا کسی بوی خوش از عنبر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: هیچگاه در مقام خود نباید به اندازه‌ای باشد که کسی در دریا بویی خوش از عنبر بیابد.
به بی شرمی توان شد کامیاب از چرخ مینایی
ز دریا جز حباب شوخ چشم افسر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: با بی‌شرمی می‌توان به موفقیت رسید، زیرا تنها حبابی از چرخ زندگی دیده می‌شود و چیز دیگری جز آن نمی‌توان یافت.
به شعر خشک صائب رام نتوان کرد خوبان را
که گوهر راه در گوش بتان بی زر نمی‌یابد
هوش مصنوعی: زیبایی‌های واقعی قابل تحقق و دستیابی نیستند، چرا که آن‌ها مانند گوهرهایی هستند که برای یافتنشان، تنها به ظواهر بی‌اهمیت توجه می‌شود و درونی‌ترین ارزش‌ها نادیده گرفته می‌شوند.
