برگردان به زبان ساده
ما را دماغ جنگ و سر کارزار نیست
ورنه دل دو نیم کم از ذوالفقار نیست
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که ما تمایلی به جنگ و نبرد نداریم، اما اگر لازم شود، با وجود اینکه دل ما از اراده و شجاعت کمتر نیست، آماده‌ایم که در میدان عمل قرار بگیریم.
دیوانه ای که می رمد از سنگ کودکان
بیرون کنش ز شهر که کامل عیار نیست
هوش مصنوعی: کسی که دیوانه است و از بچه‌ها فرار می‌کند، بهتر است از شهر بیرون برود، چون او شخصی ناتمام و غیرمناسب است.
از خواب درگذر که سپهر وجود را
انجم بغیر دیده شب زنده دار نیست
هوش مصنوعی: از خواب بیدار شو؛ زیرا که در دنیای وجود، ستاره‌ای جز دیدن شب‌زنده‌دار وجود ندارد.
چون موجه سراب اسیر کشاکش است
پایی که در مقام رضا استوار نیست
هوش مصنوعی: در شرایطی که دریاچه‌ی خیال و سراب‌های فریبنده وجود دارد، کسی که در راه پذیرش و تسلیم قرار دارد، باید ثابت قدم و استوار باشد. در غیر این صورت، تحت تاثیر نوسانات و چالش‌ها قرار خواهد گرفت.
پیداست چیست لنگر مشت غبار ما
در عالمی که کوه گران پایدار نیست
هوش مصنوعی: این جمله بیانگر این است که در دنیایی که همه چیز ناپایدار و تغییرپذیر است، تأثیر و وجود ما بسیار ناچیز و کم‌اهمیت به نظر می‌رسد. در واقع، مانند یک مشت غبار که هیچ تأثیری بر کوه‌های عظیم ندارد، ما نیز نمی‌توانیم در برابر عظمت و پایایی جهان، اثری پایدار بگذاریم.
با زاهدان خشک مکن گفتگوی عشق
شمشیر چوب را جگر کارزار نیست
هوش مصنوعی: با انسان‌های زاهد و خشک در مورد عشق صحبت نکن، چون مانند این است که با شمشیر چوبی به جنگ بروی و چیزی برای مبارزه نداشته باشی.
از دل برون نمی رود امید بخت سبز
هر چند تخم سوخته را نوبهار نیست
هوش مصنوعی: امید به آینده‌ی خوب هرگز از دل خارج نمی‌شود، هرچند که امید به شکوفایی چیزهایی که از بین رفته‌اند، در بهار وجود ندارد.
چون وا نمی کند گره از کار هیچ کس؟
دست فلک اگر ز شفق در نگار نیست
هوش مصنوعی: وقتی هیچ کس نتواند از مشکلش راه حلی پیدا کند، آیا دست سرنوشت هم از صبح تا شب در این کار بی‌اثر است؟
از هیزم است آتش سوزنده را حیات
منصور را ملاحظه از چوب دار نیست
هوش مصنوعی: آتش سوزاننده از هیزم درست می‌شود، زندگی منصور را هم باید در نظر داشت، او از چوب دار نمی‌ترسد.
چون ماهی ضعیف که افتد در آب تند
در اختیار خویش مرا اختیار نیست
هوش مصنوعی: من مانند ماهی ضعیفی هستم که در آب طوفانی می‌افتد و نمی‌توانم بر سرنوشت خود تسلط داشته باشم.
از حال هم ز مرده دلی خلق غافلند
ورنه کدام سینه که لوح مزار نیست؟
هوش مصنوعی: بسیاری از مردم از وضعیت روحی یکدیگر بی‌خبرند و نمی‌دانند که چه دل‌های مرده و غمگینی در میانشان وجود دارد؛ چون هیچ سینه‌ای نیست که همچون سنگ مزار، نشانی از این درد و غم را نشان دهد.
خمیازه را به خنده غلط کرده اند خلق
ورنه گل شکفت درین خارزار نیست
هوش مصنوعی: مردم خمیازه را به خنده تعبیر کرده‌اند، در حالی که در این بیابان پر از خار، گلی نمی‌شکفد.
(با حکمم ایزدی چه بود گیر و دار خلق؟
خاشاک را در آب روان اختیار نیست)
هوش مصنوعی: با ارادۀ الهی، چه ارتباطی به مشکلات و درگیری‌های انسان‌ها دارد؟ مانند خاشاکی که در آب روان می‌افتد، در مواجهه با جریان زندگی، هیچ اختیاری ندارد.
(در هیچ سینه نیست که نشکسته ناخنی
یک داغ سر به مهر درین لاله زار نیست)
هوش مصنوعی: هیچ‌کس نیست که در دلش داغی از عشق نداشته باشد و این زمین پر از گل، خالی از زخم و درد نیست.
ریحان زلف اگر چه ز دل زنگ می برد
صائب به دلنشینی خط غبار نیست
هوش مصنوعی: اگرچه بوی خوش ریحان و لطافت زلف این فرد، درد دل را به فراموشی می‌برد، اما زیبایی و دلنشینی او هیچ‌گاه از دل فراموش نمی‌شود.
