برگردان به زبان ساده
شب فراق ز روز حساب خالی نیست
که از بیاض، سواد کتاب خالی نیست
هوش مصنوعی: شب جدایی از روز حساب خالی نیست؛ مانند اینکه در کتابی که تنها سفیدی دارد، باز هم نوشته‌ای وجود دارد.
نظر به هر چه کنم تازه می شود داغم
که هیچ ذره ازان آفتاب خالی نیست
هوش مصنوعی: هر چیزی را که می‌بینم یا به آن توجه می‌کنم، دوباره در من احساس تاسف و درد می‌آورد، چون هیچ قسمت یا ذره‌ای از آن خورشید وجود ندارد که از این احساس خالی باشد.
به چشم کم منگر، هیچ خاکساری را
که هیچ روزن ازان ماهتاب خالی نیست
هوش مصنوعی: به ظاهر به کسی نگاه نکن، چرا که هیچ فرد معمولی‌ای وجود ندارد که از زیبایی و درخشش خاصی برخوردار نباشد.
چو موج مگذر از این بحر سرسری زنهار
که چون صدف ز گهر یک حباب خالی نیست
هوش مصنوعی: مثل اینکه از این دریا به سادگی نگذری، زیرا که مانند صدفی هستی که درونش پر از گوهر است و هیچ حبابی خالی نیست.
دوانده در همه جا ریشه بیقراری عشق
که نبض سنگ هم از اضطراب خالی نیست
هوش مصنوعی: عشق در همه جا جریان دارد و تأثیرگذار است، به طوری که حتی در دل سنگ‌ها هم نشانه‌هایی از بیقراری و اضطراب وجود دارد.
ز من گشودن لب چون صدف نمی آید
وگرنه ابر مروت ز آب خالی نیست
هوش مصنوعی: من به راحتی نمی‌توانم احساسات و افکار خود را بیان کنم، ولی اگر این امکان وجود داشت، مانند ابرِ مهربانی که از آب پر است، سخن می‌گفتم.
زبان لاف بود لازم تهیدستی
زمین شور ز موج سراب خالی نیست
هوش مصنوعی: زبان به لاف و ادعا گواهی می‌دهد، اما در واقعیت، زندگی در فقر و دشواری است. حتی از موج سراب، چیزی کم نمی‌شود و این نشان‌دهنده پوچی وجودی است.
مگر به فکر سواری است آن سبک جولان؟
که هیچ ملک دل از انقلاب خالی نیست
هوش مصنوعی: آیا آن کسی که به راحتی در حال حرکت است، به قدرت و تسلط فکر نمی‌کند؟ زیرا هیچ قلبی از تحولات و تغییرات خالی نیست.
همین نه موی میان تراست این خم و پیچ
که هیچ موی تو از پیچ و تاب خالی نیست
هوش مصنوعی: این موهای توست که به شکل خمیده و پیچ‌دار درآمده‌اند و هیچ قسمتی از آن خالی از این حالت نیست.
ز گل تهی نشود بوستان دربسته
ز حسن، پرده شرم و حجاب خالی نیست
هوش مصنوعی: بوستان هرگز از گل خالی نمی‌ماند و درختانش همیشه معطر خواهند بود. همچنین پرده‌ها و حجاب‌های شرم و حیا از زیبایی‌ها تهی نمی‌شوند و همواره وجود دارند.
نمی توان دل بی داغ یافت در عالم
که از سیاهی جغد این خراب خالی نیست
هوش مصنوعی: در این دنیا هیچ دلی نمی‌توان یافت که در آن نشانی از درد و رنج وجود نداشته باشد؛ چرا که مانند سیاهی جغد، همه چیز تحت تأثیر اندوه و مشکلات قرار دارد.
ز قرب و بعد شود کار سالکان دشوار
وگرنه هیچ زمینی ز آب خالی نیست
هوش مصنوعی: کار سالکان به خاطر فاصله و نزدیکی سخت می‌شود، اما در واقع هیچ زمینی از آب بی‌بهره نیست.
به اشک تلخ ازان گلعذار قانع شو
که گل نهفته چو گردد گلاب خالی نیست
هوش مصنوعی: به جای غم و اندوه، از اشک‌های تلخ خود راضی باش، زیرا وقتی گلی که زیبایی دارد، خشک می‌شود، گلابی از آن به جا نمی‌ماند.
ز پست فطرتی از فیض عشق محرومی
وگرنه کوه بلند از عقاب خالی نیست
هوش مصنوعی: اگر فطرت تو پایین است، به خاطر عشق از نعمت‌ها بی‌نصیب مانده‌ای وگرنه کوه‌های بلند همیشه محل پرواز عقاب‌ها بوده‌اند.
سؤال ماست کز آن لب نمی رسد به جواب
وگرنه هیچ سؤال از جو خالی نیست
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی از یک منبع یا شخص سؤال می‌کنیم، ممکن است نتوانیم پاسخ قانع‌کننده‌ای بگیریم. اما در واقع، هر سؤالی که مطرح می‌شود، همواره پاسخ‌هایی در درون خود دارد و خالی از جوهر نیست. بنابراین، اگر پاسخی نمی‌گیریم، ممکن است به دلیل ناتوانی در بیان یا انتقال سؤال باشد نه اینکه سؤال به خودی خود بی‌معناست.
هنوز ازان لب نوخط توان به کام رسید
ز نشأه این می پا در رکاب خالی نیست
هوش مصنوعی: هنوز هم می‌توان از آن لب تازه و زیبا لذت برد و نوشیدن از این شراب موجب شده که در حین راه رفتن احساس خلأ نکنیم.
ز هر چه چشم توان آب داد مغتنم است
چه قحط حسن شود آفتاب خالی نیست
هوش مصنوعی: از هر چیزی که بتوانی استفاده کنی و بهره‌مند شوی، ارزشمند است؛ زیرا در دوران سختی و کمبود زیبایی، هیچ تام و کاملی وجود ندارد.
صواب محض بود رزق خامشان صواب
که گفتگو ز خطا و صواب خالی نیست
هوش مصنوعی: تمام رزق‌هایی که برای آنها فراهم شده، درست و به حق است، زیرا در هر گفتگویی صحبت از خطا و درست بودن وجود دارد.
