غزل شمارهٔ ۸۳

به‌یقین نسیم صبحگاهی که این چنین دل غمدیده و بی‌آرام مرا آسوده می‌کند، بوی گیسوان یار مرا همراه دارد. [ نسیم سحر = باد صبا که در سحرگاهان می‌وزد، بوی خوش سحر / مگر = به‌یقین ] - شرح غزل‌های سعدی 

چشم اقبال من هرگز از خواب بیرون نمی‌آید، اگر در خواب او را ببینم که در کنار من است. [ بخت = سعادت و اقبال / تناسب: خواب، چشم، خواب دیدن ]

اگر با چشمم ببینم که او قصد جانم را دارد، مضایقه در جان برای دوستان کار من نیست. { اگر آشکارا مشاهده نمایم که قصد کشتن مرا دارد جان می‌دهم. زیرا جان را از دوستان مضایقه کردن در توان من نیست. [ معاینه = رویاروی دیدن، آشکارا، روشن، واضح، عیان / مضایقه = خودداری و سخت‌گیری در دادن چیزی یا انجام کاری، دریغ کردن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی }

واقعیت این است که جان عزیز من لایق او نیست، اما همین در توان من است. [ درخورد = درخور، لایق و سزاوار ]

این معامله به اختیار من نیست، اما رضایت دوست بر اختیار من مقدم است. [ اختیار = در لغت به معنی انتخاب و برگزیدن است ولی در اصطلاح فلسفه و کلام، آزادی عمل انسان و توانایی اجرای اراده و خواست خود که در مقابل جبر است / معامله = رفتار و روش / رضا = رضایت، خشنودی ]

اگر هزار غم از بی‌مهری او بر دلم نشسته، هنوز هم بنده او هستم که او گشاینده‌ی غم‌های من است. [ غمگسار = غمخوار ]

در خلوت ما هیچ‌کس جز دوست جا نمی‌گیرد. برو که هرکس یار من نیست، باری بر من است. [ خلوت = عزلت و تنهایی / غیر = نامحرم و بیگانه / بار کسی بودن = کنایه از سبب رنج و آزار کسی بودن ]

دل من به باغ و گلزار نمی‌رود، چون یاد آن دوست گلستان و لاله‌زار من است.

ای ستمگر؛ دل سعدی در تمنای تو سوخت، اما دل تو نسوخت که این بی‌چاره امیدوار من است. { ای یار جفاپیشه، دل سعدی در راه طلب تو سوخت. امّا دل تو به رحم نیامد که بگویی این بیچاره به من امید بسته است. [ دل سوختن = کنایه از آزرده و پریشان شدن است. ] - منبع : شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی }

و اگر خواست تو نرسیدن من به خواسته‌ام است، تفاوتی نمی‌کند چون من به خواسته‌ام که رضایتِ توست می‌رسم. [ آرایهٔ تکرار: مراد ]