برگردان به زبان ساده
تَرَحَّمْ ذِلَّتی یا ذَا المعالی
وَ واصِلْنی اِذا شَوَّشْتَ حالی
هوش مصنوعی: ای کسی که به مقامهای بلند معروفی، به من رحم کن و اگر حالتم به هم ریخت، به من کمک کن.
أَلا یا ناعِسَ الطَّرْفَینِ سَکْریٰ
سَلِ السَّهْرانَ عَنْ طولِ اللَّیالی
هوش مصنوعی: ای کسی که با چشمان خمار و خوابآلودت، دلها را میکشی، بپرس از شبزنانی که درازای شبها را تجربه کردهاند.
ندارم چون تو در عالم دگر دوست
اگرچه دوستی دشمنفعالی
هوش مصنوعی: من در این دنیا دوست دیگری مانند تو ندارم، هرچند که دوستیام با تو همواره با مشکلات و چالشهایی همراه است.
کَمالُ الحُسْنِ فِی الدُّنْیا مَصونٌ
کَمِثْلِ البَدْرِ فی حَدِّ الکَمالِ
هوش مصنوعی: زیبایی کامل در دنیا مانند ماه در اوج کمال است که در حفظ و حفاظت است.
مرکب در وجودم همچو جانی
مُصَوَّر در دماغم چون خیالی
هوش مصنوعی: وجودم همچون یک مرکب است و روحی در آن وجود دارد که در ذهنم بهصورت یک فکر یا خیال تجلی پیدا کرده است.
فَماذَا النَّوْمُ؟ قیلَ النَّوْمُ راحَه
وَ ما لِی النَّوْمُ فی طولِ اللَّیالی
هوش مصنوعی: خوب، خواب چیست؟ گفتهاند خواب آرامش است و چرا من باید در طول شبها بخوابم؟
دمی دلداری و صاحب دلی کن
که برخور بادی از صاحب جمالی
هوش مصنوعی: لحظاتی به کسی دلگرمی بده و دل رنجیدهای را شاد کن، چرا که به زودی بادی از سوی زیبای حقیقی خواهد وزید.
ألَمْ تَنْظُرْ إلی عَیْنی وَ دَمْعی؟
تَرَی فِی البَحْرِ أصْدافَ اللَّآلی
هوش مصنوعی: آیا به چشمانم و اشکهایم نگاه نکردی؟ در دریا، صدفهایی را میبینی که مرواریدها را درون خود دارند.
به گوشت گر رسانم نالهٔ زار
ز درد نالهٔ زارم بنالی
هوش مصنوعی: اگر ناله و درد من را بشنوی، خواهی دید که چقدر دلbroken و غمگین هستم.
لَقَدْ کَلَّفْتَ ما لَمْ أقْوَ حَمْلاً
وَ ما لی حیلَةٌ غَیْرُ احْتِمالی
هوش مصنوعی: تو باری به دوش من گذاشتی که من توان تحمل آن را ندارم و چارهای جز تحمل کردن آن ندارم.
که کوته باد چون دست من از دوست
زبان دشمنان از بدسگالی
هوش مصنوعی: دست من از دوستی کوتاه است و مانند زبان دشمنان سخن میگوید، که این ناشی از بدی و کینهتوزی آنهاست.
اَلا یا سالیاً عَنّی تَوَقَّفْ
فَما قَلْبُ المُعَنّیٰ عَنْکَ سالٍ
هوش مصنوعی: ای دانشجوی علم و ادب، بایست و تأمل کن، زیرا دل کسی که از عشق تو رنج میبرد، هیچگاه خسته و ساکت نخواهد بود.
به چشمانت که گرچه دوری از چشم
دل از یاد تو یک دم نیست خالی
هوش مصنوعی: چشمانت هر چند که دور هستند، اما از دل من هیچگاه یاد تو یک لحظه غایب نیست.
مَنَعْتُ النّاسَ یَسْتَسْقون غَیْثاً
أنِ اسْتَرْسَلْتُ دَمْعاً کَاللَّآلی
هوش مصنوعی: من مانع مردم شدم که از باران درخواست کنند، چرا که اشکهایم مانند مروارید ریزش میکند.
جهانی تشنگان را دیده در توست
چنین پاکیزه پندارم زلالی
هوش مصنوعی: من در تو دیدم که جهانی از تشنگان وجود دارد و به همین دلیل تو را چنین پاک و زلال میپندارم.
وَ لی فیکَ الإِرادَه فَوْقَ وَصْفٍ
وَ لَکِنْ لَمْ تُرِدْنی؛ مَا احتیالی؟
هوش مصنوعی: خواست تو در دل من بیشتر از هر توصیفی است، اما تو مرا نمیخواهی؛ پس من چه میتوانم بکنم؟
چه دستان با تو درگیرد چو روباه
که از مردم گریزان چون غزالی
هوش مصنوعی: دستهای تو به نرمی و اغواگری به سمت دیگران دراز میشود، در حالی که مانند روباهی که از انسانها فراری است، در دل خود احساس ترس و انزوا داری، مانند غزالی که در جستجوی امنیت و آرامش است.
جَرَتْ عَیْنایَ مِنْ ذِکْراکَ سَیْلاً
سَلِ الجیرانَ عَنّی ما جَرَی لی
هوش مصنوعی: چشمم از یاد تو اشک میریزد، از همسایگان بپرس که چه بر من گذشته است.
نمایندت به هم خلقی به انگشت
چو بینند آن دو ابروی هلالی
هوش مصنوعی: وقتی که دیگران تو را ببینند، به زیبایی و سرخی ابروهایت اشاره میکنند و به تو توجه دارند.
حِفاظی لَمْ یَزَلْ ما دُمْتُ حَیّاً
وَ لَوْ اَنْتُمْ ضَجِرْتُمْ مِنْ وِصالی
هوش مصنوعی: در حالی که من زندهام، همیشه از من محافظت میشود، حتی اگر شما از وصلم بیحوصله شده باشید.
دلت سخت است و پیمان اندکی سست
دگر در هر چه گویم بر کمالی
هوش مصنوعی: دل تو محکم است و وعدههایت کمی سست است. پس در هر چیزی که میگویم، به کمال برسان.
اِذا کانَ افْتِضاحی فیکَ حُلْواً
فَقُلْ لی ما لِعَذّالی؟ وَ ما لی؟
هوش مصنوعی: اگر عیب و نقصی در تو وجود دارد که برای من جذاب و شیرین است، پس چرا باید به انتقادکنندگان و معترضان تو توجه کنم؟ من چه کارهام؟
مرا با روزگار خویش بگذار
نگیرد سرزنش در لاابالی
هوش مصنوعی: مرا به حال و روز خودم واگذار، تا کسی نتواند مرا به بیخیالی و بیپروا بودن سرزنش کند.
تَرانی ناظِماً فِی الوجْدِ بَیْتاً
وَ طَرْفی ناثِرٌ عِقْدَ اللَّآلی
هوش مصنوعی: من در حالت عشق، به نظم و ترتیب کلام پرداختهام و در حالی که نگاه میزنم، مانند کسی هستم که دانههای درّ را به زیبایی میچیند.
نگویم قامتت زیباست یا چشم
همه لطفی و سرتاسر جمالی
هوش مصنوعی: نمیگویم که تو زیبایی یا چشمانت قشنگ هستند و زیبایی تو در تمام وجودت پراکنده است.
وَ اِنْ کُنْتُمْ سَئِمْتُمْ طولَ مکْثی
حَوالَیکُمْ، فَقَدْ حانَ ارْتِحالی
هوش مصنوعی: اگر از ماندن در کنار شما خسته شدهاید، زمان رفتن من فرارسیده است.
چو سعدی خاک شد سودی ندارد
اگر خاک وی اندر دیده مالی
هوش مصنوعی: وقتی سعدی به خاک سپرده شد، هیچ فایدهای ندارد که اگر خاک او در چشم کسی باشد، آن شخص سودی از آن نمیبرد.