غزل شمارهٔ ۲۹۰

تو (دارای فکر،اندیشه و قصدی هستی که) با ما راه نمی‌­آیی و همراه نمی‌شوی، من نیز دلی دارم که دیگر، توان صبر و شکیبایی ندارد.(فرود آمدن سر: کنایه از تسلیم شدن، البته در اینجا می­توان آن را نشانه­ی همراه شدن و راه آمدن گرفت(نکته: کلمه سر را می‌توان مجاز از فکر و اندیشه گرفت؛ به علاقه ظرف و مظروف.)

کدام چشم تو را مشاهده کرد که بعد از آن ( در دوران هجران و فراق روی تو) تمام عمر شروع به گریستن نکرد؟

تنها عیب و ایرادی که می‌توان از زیبایی تو گرفت، این است که نباید انتظار مهربانی و محبت از او داشت.

زلف عطرآگین و خمیده‌ی چوگان مانند تو چه جور و ستم‌هایی که بر عاشق بیچاره و گرفتار خود همچون گوی روا نمی‌دارد!(نکته: سعدی در این بیت بیان می‌کند: همانگونه که چوگان به گوی ضربه می­زند و به عبارتی بر او ستم روا می­دارد زلف تو نیز هر کس را که اسیر و گرفتار دام خود ببیند بر او ستم روا می‌دارد؛ زیبایی بیت وقتی درخشان‌تر می‌شود که به این نکته توجه داشته باشیم که در قدیم چوگان به صورت کفچه بوده است و گوی داخل آن قرار می‌گرفته است، و از این نظر سعدی قرار گرفتن و گرفتار شدن دل عاشق در دام زلف معشوق را به زیبایی به تصویر کشیده است.)

اگر تو هزاران گزند و آسیب بر دلِ رنج­دیده و زخمی وارد کنی، باز بدی از جانب من است اگر اقرار به نیکویی تو نکنم و آنها را نیک تفسیر نکنم.

اگر با توجه به این که گفت­ و­گوی من و تو هیچ نتیجه و حاصلی ندارد، زبان و سخنان پر از امید خود را کوتاه کنم و سخنم را به پایان برسانم،..

..همه گمان می‌برند که معنا و حقیقت که همچون آتشی در سینه‌ی من است و همچون عود خوشبو و معطر است، خاموش گشته است

این چگونه عاشقی است که هر چند گرفتار هجران است اما هیچگونه فریاد دردناکی سر نمی‌دهد، و این چگونه مجلسی است که هیچ­گونه شور و غوغایی در آن وجود ندارد.

همانا گویی شور و غوغای عشق از زمان کودکی در شیر (شیر مادر سعدی) وجود داشته است، چرا که سعدی با اینکه پیر شده است اما هنوز هیچ­گونه تغییر و دگرگونی در عشقش حاصل نشده است.(ایهام تناسب: شور؛ ۱: غوغا، ۲: یکی از انواع طعم‌ها و مزه‌ها.)