غزل شمارهٔ ۲۴

وقتی که دلِ سودا زده‌ام به گشت و گذار باغ و بستان می‌رفت، شمیم خوش گُل‌ها و گیاهان مرا از خود بی‌خود می‌ساخت. [ دل سودایی = دل عاشق‌پیشه / گل = گل سرخ / ریحان = گیاهی است علفی به رنگ‌های سفید و گلی و گاهی هم بنفش و مجتمع که در کنار برگ‌های انتهایی ساقه قرار دارند و به معنی هر گیاه خوشبوست (گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی) / سودا = شرح بیت 1 غزل 20 ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

گاهی بلبل فریاد و فغان به راه می‌انداخت و زمانی گل از شوقِ نغمه‌های بلبل جامه می‌درید و من به یاد تو افتادم و همهٔ آنها از خاطرم محو شد. [ نعره = فریاد و فغان / با = در اینجا یعنی به (لغت‌نامه) ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای کسی که دل‌های عاشقان سرشار از محبّتِ توست و بر لب‌های آنان مُهر سکوت نهاده‌ای. و ای کسی که در سرِ عاشقان خود شور عشق افکندی و راز عشقت در اندرون جانشان جای دارد. [ شور = وجد و هیجان ، غوغا / مُهر بر لب بودن = کنایه از خاموش و بی‌سخن بودن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

از زمانی که با تو پیمان بستم، پیمانِ خویش را با همه شکسته‌ام. زیرا بعد از عهد بستن با تو، شکستن تمام پیمان‌ها جایز است و به آنها نیازی نیست. [ بعد از تو = بعد از پیمانی که با تو بسته‌ام / نقض = شکستن ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

از زمانی که غمِ عشقت چونان خاری از دامنم آویخته و مرا پای‌بند ساخته است، رفتن به گلستان را کوته‌نظری می‌دانم. یعنی خارِ غمِ عشقت بر گلستان‌ها ترجیح دارد. [ خار در دامن آویختن = رنج و آزار دیدن / کوته‌نظری = تنگ‌نظری و غفلت ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

کسی که دردِ عشق او را از پای دراندازد و درمانده سازد، باید تمام درمان‌ها را رها کند. یعنی دردِ عشق درمان ندارد. [ از پای درانداختن = نابود و درمانده شدن / دست شستن از چیزی = رها کردن و دست برداشتن از چیزی ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سزاوار است که در راهِ رسیدن به تو رنج و سختی را تحمل کنیم. آنچنان که رنج و سختی رسیدن به کعبه برای عاشقان بیت‌الحرام سهل است. [ شاید = شایسته و سزاوار است / حرم = گرداگرد خانه و مکان مقدس، در اینجا مراد، خانهٔ کعبه است. ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

هر تیری که در تیردان وجود دارد اگر به دلِ مجروح اصابت کند و عاشق را از پای درآورد، ما نیز از جملهٔ قربانی‌ها خواهیم بود. [ کیش = تیردان / ریش = آزرده و مجروح ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

هر کس که به یارِ کمان‌ابرو توجهی داشته باشد باید در مقابل تیرهایی که از کمانِ ابروی او پرتاب می‌شود همانند سپری بایستد و جانفشانی کند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

مرا گویند: ای سعدی، این همه از عشق او سخن مگو. نه تنها من می‌گویم بلکه بعد از من هم در تمامِ روزگاران از عشق او سخن خواهند گفت. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی