غزل شمارهٔ ۲۳۷

مراد: آرزو خواست / اختیار کردن: برگزیدن و پسندیده داشتن. / معنی: دوست کسی است که هر چیز را که یار برگزید آن را بر خواست خویش ترجیح دهد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

زینهار (اول) شبه جمله است، بپرهیز و برحذر باش / زینهار کردن: امان خواستن، پناه جستن / جناس تام و ردّ الصدر على العجز: زینهار / تضاد: دوست، بیگانه. / معنی: بر حذر باش از دوستی که از اندوه یار در پیش بیگانگان شکوه‌ای کند و از آنان امان بخواهد! - منبع: شرح غزل‌های سعدی

احتمال کردن: تحمل و بردباری کردن / کنایه: بار کسی را کشیدن (درد و رنج کسی را تحمل کردن) / استعاره مکنیه: دامن گل / جناس لاحق: بار، یار، خار / تناسب: گل، خار / جناس خط: بار، یار / معنی: جور یار را تحمل کن؛ زیرا کسی می‌تواند دامنی از گل فراهم آورد که بتواند نیش خار را تحمل نماید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

خرابات: -> ۲۸٫۱ / تشبیه: عشق به خانه (اضافه تشبیهی) / معنی: سرمنزل عشق کوی خرابات است. نیکنامی در خرابات که جای رندان عاشق است، چه ارزشی خواهد داشت و چه کاری می‌تواند کرد؟ - منبع: شرح غزل‌های سعدی

کنایه: شهربند (زندانی و گرفتار) / تشبیه مرکب: مصراع اول مشبّه، مصراع دوم مشبّه‌به. / معنی: اسیر و زندانی هوای نفس و آرزوهای باطل خویش مباش؛ زیرا سگانی که در شهر زندگی می‌کنند چیزی جز استخوان نصیبشان نمی‌شود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

شاهد: معشوق زیبا / خمار: ملالت و سردردی که ساعتی پس از خوردن شراب و زایل شدن نشئه آن عارض می‌شود که با نوشیدن جامی دیگر این خماری برطرف می‌گردد. / تضاد معنوی: هشیاری، خمار / معنی: اگر هر شب با شاهدی سپری کنی و عمر در شاهدبازی به سر بری، در روز هوشیاری در اندوه عمر از دست رفته خمارآلوده و پریشانی. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

اختصار کردن: بسنده و اکتفا کردن. / آرایه استخدام: شاهد ۱ - در پیوند با قاضی، آن که شهادت دهد ۲ - در پیوند با عاشقان، معشوق. / معنی: آن قاضی که در شهر عاشقان به داوری می‌پردازد باید برخلاف رسم و سنت، که برای داوری به دو شاهد نیاز هست، به یک شاهد برای شهادت یا به یک معشوق بسنده نماید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سرّ: درون و نهان / نادر: قید، به ندرت و کمتر. / مجاز: سر (دل) سلطان (عشق) / واج‌آرایی: تکرار حرف «س». / معنی: محل راز سعدی، یعنی دل او، جایی است که سلطان عشق در آن منزل دارد و بعید است که کسی بتواند در سراپرده سلطان عشق راه یابد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی