غزل شمارهٔ ۲۲۲

حسن: در لغت به معنی جمال و زیبایی است و در اصطلاح عرفا، کمال ذات احدیت را  گویند که مستند است به حدیث نبوى ان الله جميل و يحب الجمال (خداوند زیباست و زیبایی را دوست می دارد). عرفا در سخنان خود بارها به حسن الهی اشاره کرده‌اند. / مست: بی‌خویش و عاشق / خمار:  ۶۹٫۳ / تناسب: مست، خمار / معنی: زیبایی تو همیشه بدین شکل باقی نخواهد ماند و آن کسی که از می عشق تو سرمست است همیشه در خُمار این مستی به سر نخواهد برد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

گل و بلبل: -> 114/8 / خاطر: دل / خاطر نگه داشتن: مواظبت کردن، مراعات نمودن / نوبهار: به ۲۲٫۸ / تناسب: گل، بلبل، نوشکفته، نوبهار / استعارهٔ مصرّحه: بيت با علاقهٔ مشابهت در معنای  مجازی به کار رفته است. / معنی: ای گل تازه‌شکفته، خاطر و درون بلبل عاشق را حفظ کن؛ زیرا همیشه نوبهار نمی‌ماند که بلبلی باشد و به تو عشق ورزد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

دلاویز: دل‌انگیز و دلفریب، مطلوب و دلخواه / نگارین: زیبا و آراسته / نگار: آب و رنگ، زیبا و جمال / جناس زاید: نگار، نگارین / تشبیه: حسن معشوق به پنجه‌ای زیبا و آراسته مانند شده است. / معنی: زیبایی دلربا و دلنشین مثل دستی است که با حنا بر آن نقشی نهاده باشند و معلوم است که این نقش تا قیامت بر روی آن نمی‌ماند؛ یعنی جمال تو هم زوال‌پذیر است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

زنهار: ۱۳٫۹ / کنایه: غبار از کسی ماندن (نیست و نابود شدن). بر خاطر کسی غبار نماندن (کدورت و  ملالتی بر دل کسی نگذاشتن) / معنی: سرانجام از ما چیزی جز گرد و غبار باقی نخواهد ماند. بپرهیز از اینکه از تو بر خاطر کسی غبار نشیند! - منبع: شرح غزل‌های سعدی

پار: سال گذشته / تضاد: غم و شادی، امسال و پار / نوعی ردالصدر على العجز: پار / معنی: سال پیش سپری شد و تمام غم و شادی امسال هم مثل غم و شادی سال‌های پیشین خواهد گذشت. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

آرایهٔ تکرار: دور روزگار / معنی: گذر عمر و دور روزگار تو را به آرزویت می‌رساند، اگر هم چنین نشود، خود روزگار هم نمی‌ماند و سپری خواهد شد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

بی‌قرار: آن که آرام و قرار ندارد، ناشکیبا / کنایه: شوریده (دل از دست‌داده، عاشق) /  تناسب: شوریده، بی‌قرار / معنی: ای سعدی پریشان خاطر، برای چیزی که پایدار نیست و برقرار نمی‌ماند، چرا  بی‌تاب و قراری؟ - منبع: شرح غزل‌های سعدی

بل: اگر به فتح خوانده شود، حرف اضراب است که برای عدول از حکمی به حکم دیگر به  کار می‌رود، بلکه؛ و اگر به کسر خوانده شود، کوتاه شدهٔ بهل است به معنی بگذار و رها کن / قضا: حکم الهی، سرنوشت / اختیار: ۱۳٫۵ / معنی: اهل ادب خردمندانه رفتار می‌کنند و طریق عشق را برنمی‌گزینند؛ اما وقتی حکم تقدیر بر عاشق شدن باشد، اهل ادب هم اختیار از کف خواهند داد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی