غزل شمارهٔ ۲۰۹

هوش مصنوعی: تا کی باید ای محبوب من، دل من بار سنگین تنهایی را تحمل کند؟ می‌ترسم که این تنهایی، اوضاع مرا به رسوایی بکشاند.

کنایه: پای اندر شکیبایی کشیدن (صبر و شکیبایی کردن، از شکیبایی دور نشدن) / نوعی ردالصدر على العجز: شکیبایی. / معنی: وقتی خرد زایل شد، آدمی چگونه می‌تواند شکیبا بماند؟ آدمی باید عاقل باشد تا بتواند به قلمرو شکیبایی پای نهد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سرو‌بالا: سرو قامت ٫ چمن: سبزه و گیاه ٫ نرگس: -> 90/7 ٫ چشم بینایی: دیدهٔ بینش /تشبيه (صفت تشبیهی): قد و قامت معشوق به سرو و نیز چهره و زیبایی او به گل مانند شده است ٫  استعاره مصرّحه: خاک (سرمه که برای روشنی به چشم می‌کشند.) / معنی: ای سروبالای من اگر همانند گل به صحن چمن پای گذاری؛ نرگس، خاک پای تو را  به‌سان سرمه به چشمان بصیرت خود خواهد کشید. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تاجیکانه: صفت نسبی، منسوب به تاجیک، مانند تاجیکان، و تاجیک به مردم غیر عرب و ترک اطلاق شده است و منظور ایرانیان بودند و در دورهٔ استیلای سلسله‌های ترک بر اقوام ایرانی، ایرانیان خود را تاجیک در مقابل فرمانروایان ترک می‌خواندند. ٫ حبش: حبشه کشوری است در شرق افریقا که مردمش سیاه پوستند، و در اینجا داغ حبش مراد داغ سیاه است. ٫ یغمایی: اهل یغما صفت نسبی و یغما نام شهری در ترکستان است که مردمان صاحب حسن دارد. / کنایه: داغ بر چهره کشیدن (سیه روی کردن بنده و فرمانبردار گردانیدن) / معنی: روی سپیدت را بنمای تا آسمان داغ سیاهی بر صورت ترکان سپیدروی بنهد و آنان را سیاه‌روی کند تا در برابر چهره زیبایت داعیهٔ زیبایی نداشته باشند. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

شهد: عسل و انگبین ٫ دم به شیرینی زدن: شیرین سخن گفتن - ۲۷۳٫۳ ٫ فتنه: آشوب و غوغا ٫ رعنایی: زیبایی / کنایه: سر به چیزی کشیدن (به چیزی پرداختن و متوجه شدن). / معنی: وقتی دهانت با شیرینی سخن می‌گوید شکر می‌افشاند و هنگامی که زلفت سر به زیبایی و جلوه‌گری پردازد، فتنه بر‌می‌انگیزد و همگان را عاشق و شیفته می‌سازد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ساحر: جادوگر ٫ مغناطیس: آهن ربا / تشبیه: دل به آهن و چشم به ساحر و زیبایی به مغناطیس (اضافهٔ تشبیهی) ٫ تناسب: آهن، مغناطیس / معنی: اگر دل‌های عاشقان از آهن باشد هیچ کس نمی‌تواند آنها را با خود نگه دارد و  نبازد؛ زیرا چشمانت مثل جادوگری با آهن‌ربای زیبایی آنها را به جانب خود می‌کشد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

عقیقین: منسوب به عقیق و عقیق سنگی است گرانبها که بهترین نوع آن سرخ و شفاف است. / قضا: سرنوشت، خواست و حکم الهی ٫ پرگار: ۲۰۱٫۲ ٫ مینایی: کبود‌رنگ، تیره‌رنگ / استعارهٔ مصرّحه: پستهٔ خندان (لب و دهان خندان) ٫ تشبيه: دهان معشوق از جهت تنگی و کوچکی به نقطه مانند شده است ۵۱٫۲  ٫ کنایه: پرگار مینایی (خطّ پشت لب و گرد صورت) ٫ تناسب: نقطه، گرد، پرگار، کشد. / معنی: هنوز دهانت مثل نقطه‌ای عقیقین و سرخ رنگ است. بگذار تا قضا گرد آن دایره‌ای سبزگون از خط چهره‌ات بکشد تا زیبایی آن به اوج رسد.  - منبع: شرح غزل‌های سعدی

شیدایی: شیفتگی و عاشقی، دیوانگی ٫ صاحب‌دل: بینا و آگاه، پارسا و روشن‌دل / کنایه: دم در کشیدن (خاموش شدن). / معنی: ای سعدی، اگر تو را دیوانه خوانند سکوت اختیار کن؛ زیرا عشق اگرچه در اثر آگاهی پدید می‌آید؛ اما کار به جنون و شیدایی می‌کشد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی