غزل شمارهٔ ۱۷۲

ناظر: چشم. / کنایه: منظور (معشوق) / جناس اشتقاق: ناظر، منظور / تشبیه: دولت به چراغ (اضافه تشبیهی) / تناسب: چراغ، نور / معنی: هر نگرنده‌ای که معشوقی برای نگریستن نداشته باشد دولت و اقبالش چراغی بی‌نور است. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

مدعی: ادعاکننده و لاف‌زن و کسی که دعوی هنر و عشق کند؛ ولی کم‌مایه و دروغگوست. / حوری: ۵۲٫۱  / کنایه: امروز (این دنیا) / تناسب: بهشت، حوری / معنی: آن لاف‌زنی که امروز و در دوران حیات خویش به معشوقی حوروش عشق نمی‌ورزد، فردا به بهشت که جایگاه حوران است، نخواهد رفت. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ذوق: نشاط و شادی / ذکر: ۱- یاد ۲- دعا ۳- کلماتی که مرشد به سالک می آموزد و او موظف است که آنها را همیشه در زیر لب تکرار نماید. / شوق: -> ۷۲٫۵ / کنایه: مذکور (معشوق و محبوب) / جناس اشتقاق: ذکر، مذکور. / معنی: آن کس که در نهان اشتیاقی برای دیدن معشوق ندارد، از ذکر نام یار و محبوب چه لذّتی در‌می‌یابد؟ - منبع: شرح غزل‌های سعدی

عارفان: دانایان و شناسندگان / صاحب‌نظر: روشن‌دل و آگاه، آن که به چشم دل در کارها نگرد / خاطر: فکر و اندیشه، دل. / جناس اشتقاق: نظر، منظور / معنی: آن کسی که دل به معشوقی نسپرده باشد، در میان عارفان صاحب‌دل شناخته نمی‌شود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تاب: نیرو و توان / عصفور: گنجشک / استعاره مصرحه: سیمرغ (انسان قوی و شجاع) -> ۱٫۴ / تشبیه زلف به دام ( اضافه  تشبيهي ) ٫ تضاد معنوی: سیمرغ، عصفور. / معنی: اگر پرنده‌ای قدرتمند چون سیمرغ اسیر دام زلف معشوق گردد، به اندازه  گنجشکی تحمّل نتواند کرد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

رنجور: بیمار / استعاره مصرحه: طبيب (معشوق) / معنى: طبيب ما نامهربانی است که گویی اصلاً بیمار رنجوری ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

استعاره مرکب: بیت در معنایی جز معنای حقیقی خود با توجه به فضای غزل به کار رفته است. / معنی: اما وقتی سعدی عسل و شیرینی معشوق را شناخت و لذت آن را دریافت، دیگر از دست زنبور ملامتگر و نیش او آه و فغانی نخواهد کرد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی