بخش ۱۲ - حکایت معروف کرخی و مسافر رنجور

کسی به‌راه «معروف کرخی» راه یافت؛ که در قدم اول، غرور را کنار بگذارد.

شنیده‌ام که مهمانی برای او آمد که تا مرگ فاصله زیادی نداشت.

موی از سر او ریخته و رویش پیر گشته‌بود و جانش به مویی بند بود.

شب در آنجا ماند و سر بر بالش نهاد و یک‌سره از بیماری آه و ناله می‌کرد.

نه می‌خوابید و نه‌کسی می‌توانست از دست فریاد او بخوابد.

درونی پریشان داشت و اخلاقی درشت و زشت؛ نمی‌مرد و جمعی را کشت.

از فریاد و ناله و ناآرامی او، مردم از آنجا گریختند.

در آن بقعه هیچ‌کس نماند جز معروف و آن بیمار.

شنیده‌ام که شب‌ها از پرستاری و خدمت نمی‌خوابید و همچون جوانمردان بر پای حرف خود ایستاد و کرد آنچه گفت.

یک شب‌، خواب بر او حمله‌کرد؛ آخر آدمی چقدر توان نخوابیدن دارد؟

یک لحظه که چشمانش را برای خوابیدن بست؛ آن مرد مهمان، پراکنده گفتن و پرت و پلا گفتن را شروع کرد.

که لعنت بر این نسل ناپاک و گناهکار باد که ادعای نام و غیرت دارند اما در عمل دروغ هستند و باد.

درون و عقیده آنان ناپاک است و بیرون و ظاهرشان پاک؛ آدمیانی هستند ریاکار.

یک آدم لت‌انبان که مست خواب است چطور حال یک بیمار را که نمی‌تواند بخوابد، بفهمد؟

از این حرف‌های زشت، به معروف گفت؛ که چرا یک‌لحظه خوابید.

آن شیخ بزرگوار، چیزی نگفت و پوشیدگان اهل‌خانه، ماجرا را شنیدند.

یکی در خلوت به معروف گفت که خود دیدی و شنیدی آن درویش بیمار چه‌چیزهایی به‌تو گفت.

پس از این‌پس به‌او بگو  به جایی دیگر برود؛ اذیت نکند و در جایی دیگر بمیرد.

نیکوکاری و مهربانی جای خود دارد اما با بدان‌، نیکویی کردن بد است.

آدم فرومایه را «گِرد بالش» و راحتی مده؛ همان بهتر که آدم مردم‌آزار در سختی باشد. (یا بمیرد)

ای نیکبخت! با بدان نیکویی مکن زیرا نادان است که در شوره‌زار‌، درخت می‌کارد.

نمی‌گویم به مردم نیکی مکن؛ بلکه می‌گویم نیکویی را صرف نامردمان و فرومایگان مکن.

به آدم بدخلق و درشت‌، مهربانی مکن که هیچ‌کس پشت سگ را مثل گربه نوازش نمی‌کند.

اگر راستش را بخواهی یک سگ حق‌شناس و باوفا‌، از مردم ناسپاس و ناشُکر‌، خوش‌سیرت‌تر است. 

شربت خنک را به آدم فرومایه مده که اگر دادی آن را باطل و بیهوده بدان.

تا حالا آدم عوضی و پیچ‌بر‌پیچ مثل این ندیده‌ام‌، به این آدم فرومایه محبت مکن.

معروف خندید و گفت‌: ای همسر مهربان، ناراحت مشو از این حرف‌های پریشان که گفت.

اگر از درد بیماری چیز بدی به‌من گفت، آن حرف‌های ناخوش او‌، برای من خوش بود.

نباید به این حرف‌های درشت توجه کرد زیرا نمی‌تواند از بی‌قراری و بی‌تابی بخوابد.

وقتی سالم و سرحال هستی، به شکرانه این نعمت به ضعیفان کمک کن.

اگر آدمی همین صورت ظاهر و جسم باشد، پس از مرگ هم یادی از او نمی‌ماند.

اما اگر درخت بخشندگی و لطف بپرورانی، از نیک‌نامی و ثواب بهره می‌بری.

نمی‌بینی که در کرخ، آرامگاه و تربت زیاد است اما جز گور معروف هیچ‌کدام شناخته‌شده نیست؟

کسانی نیک‌بخت و سعادتمند گشتند که تاج غرور و تکبر را دور انداختند.

آدم‌ ِ بزرگی‌خواه‌، تکبّر می‌ورزد اما نمی‌داند که بزرگی در تواضع است.