بخش ۲۷ - حکایت پدر بخیل و پسر لاابالی

شخصی بود که شجاعت‌ هزینه کردن نداشت، با‌آنکه پول داشت، توان و جرات خوردن و خرج کردن نداشت.

نه می‌خورد و خرج می‌کرد که آسایش بیابد، و نه داد و دهشی می‌کرد که فردای (روز قیامت) بهره‌ای ببرد.

پیوسته و شب و روز در فکر (شمارش و افزودن‌) پول و زرش بود و پول‌ و زر اسیر او (یعنی پولی که به‌دستش می‌رسید اسیر می‌شد و دیگر از دستش به‌در نمی‌شد)

روزی پسرش، دزدکی دریافت که آن خسیس، کجا زر و سیم‌هایش را پنهان می‌کند.

از آن خاک که پنهانش کرده بود بیرونش آورد و زر را بر باد داد و بجای زر، سنگی در آنجا گذاشت.

زر و پول در دست آن جوانمرد و عیار نپایید، از یک دستش که گرفت به دست دیگر (‌فورا) خرج کرد.

(همچنین آن پسر) قمارباز بازنده‌ای بود که کلاه و دستارش در بازار گرو بود (یعنی مقروض بود)  کم‌زن‌: قمارباز بازنده.  میزر: دستار.

(از یک سو) پدر چنگ ‌(غُصه) بر گلوی خود می‌فشرد و از سوی دیگر پسر، مطرب و چنگی آورده بود (و خوش‌گذرانی می‌کرد)  چنگی‌: نوازنده چنگ.    نایی‌: نوازنده نی.

پدر، بدحال و گریان تمام شب را نخوابید و پسر صبح‌گاه به او گفت:

زر و پول برای خرج کردن است ای پدر! اگر بمانَد با سنگ چه فرقی دارد؟

زر را از (معدن و) سنگِ سخت بیرون می‌آورند که با دوستان و عزیزان خرج کنند.

زر و پول در دست آدم مال‌پرست و زراندوز، انگار که به‌دست نیامده و هنوز در زیر زمین و در سنگ است.

وقتی که با خانواده‌ات بد و نامهربان هستی، اگر مرگ تو را آرزو کنند، گله مکن و شکایت نداشته باش.

وقتی که بد‌اخلاق و خشم‌ناک هستی زمانی از تو راضی می‌شوند که دچار مرگ شوی.

آدم خسیسی که ثروتمند است همچون طلسمی است که بالای گنج گذاشته‌اند.

اینکه چندین سال این زر همچنان باقی است ، به این دلیل است که چنین طلسمی همواره بر سر آن بوده است ( کنایه از این که این پدر اگر این سرمایه را خرج میکرد و یا بخشش می نمود ، این سرمایه تا الان باقی نمی ماند )

ناگهان مرگ و اجل، آن طلسم را در هم می‌شکند و به آسانی ثروتش را تقسیم می‌کنند.

پس از بار بردن و جمع کردن، با مشقت زیاد همچون مورچه؛ خرج کن و بخور پیش از آنکه بمیری. 

سخنان سعدی‌، همه مثال و ضرب‌المثل و پند است و برای تو سودمند، اگر به‌کار ببری.

حیف است از این (پند‌ها) روی بگردانی؛ که از این می‌توانی دولت و بخت بیابی.