برگردان به زبان ساده
ایا شکسته سر زلف ترک کاشغری
شکنج تو علم پرنیان شوشتری
هوش مصنوعی: آیا سر و وضع زلف زیبای ترک کاشغر، به تندی و نرمی خاصی که دارد، دل من را شکسته است؟ در اینجا اشاره به زیبایی خاص و جذابیت آن زلف و تأثیری که بر دل عاشق میگذارد، وجود دارد.
بزیر دامنت اندر بنفشه بینم و تو
بنفشه را سپری یا بنفشه را سپری
هوش مصنوعی: در زیر دامن تو، بنفشهای را میبینم و تو یا بنفشه را پنهان میکنی.
چنان مسیر اگر پیش او سپر شده ای
ورش همی سپری پیش او مکن سپری
هوش مصنوعی: اگر تو در برابر او سپر به سپر شدهای، نباید او را از خود دور کنی یا مانع شو.
بشغل خویشتن اندر فتاده ای همه عمر
همی زره شکری یا همی زره شمری
هوش مصنوعی: تمام عمر خود را در شغل و کار خود مشغول بودهای، آیا نمیخواهی از زرهی شکر و برکت استفاده کنی یا از زرهی صبر و استقامت بهره ببری؟
اگر بدل بخلی خلق را مرا نخلی
وگر ز ره ببری خلق را مرا نبری
هوش مصنوعی: اگر مردم بخیل و بدخلق باشند، من هم با آنها همراهم و اگر تو از مسیر درست خارج شوی و مردم را گمراه کنی، من با تو همراه نخواهم بود.
از آن که هست مرا حرز خدمت مَلِکی
که شد شناخته زو راستی و دادگری
هوش مصنوعی: من به خاطر وجود شخصی که شایسته خدمت است و به خوبی به صداقت و عدالت شناخته شده، از او حمایت میکنم.
یمین دولت عالی امین ملت حق
که خشم او سفری شد عطای او حضری
هوش مصنوعی: یمن و برکت دولت بلند پایه، حمایتگر ملت است. وقتی او خشمگین میشود، این خشم در سفر به سراغ دیگران میآید و وقتی راضی باشد، نعمتها و لطف او در دسترس و نزدیک خواهد بود.
به نعمتش سفر مفلسان شده حضری
بخدمتش حضری منعمان شده سفری
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف حالتی میپردازد که در آن شخصی با حالتی فقیر و کممایه به درگاه خدا یا محبوبش میرسد، در حالی که دیگران با ثروت و وضعیت بهتر در انتظار او هستند. به عبارتی، او در موقعیتی تواضعآمیز و خالی از چیزهای مادی به خدمت محبوبش میآید و به نوعی نشاندهندهی ارزش معنوی بالای اوست، در حالی که دیگران با وجود riqueza خود، در حالتی از فقر روحی به سر میبرند.
وفا کند طمعی را بهر دمی و همی
نه او ملول شود نه طمع شود سپری
هوش مصنوعی: اگر کسی در هر لحظه به کسی وفا کند، نه او خسته میشود و نه آرزوها و امیدهایش از بین میروند.
مگر سخاوت او بود مهر خاتم جم
که گشته بود مر او را مطیع دیو و پری
هوش مصنوعی: آیا نمیدانستید که سخاوت و generosity او باعث شد تا مهر و نشانی که بر سر او بود، دیوان و پریان را به فرمانبرداری از او وادار کند؟
ایا بفعل تو نیکو شده معانی خیر
ایا بلفظ تو شیرین شده زبان دری
هوش مصنوعی: آیا به واسطهی عمل تو، معناهای خیر و خوبی شکل گرفتهاند؟ آیا با کلمات تو، زبان فارسی به زیبایی و شیرینی دست یافته است؟
بحلم و سیرت برهان عقل و فرهنگی
بعزم و کوشش بنیاد نصرت و ظفری
هوش مصنوعی: با صبر و رفتار نیکو، عقل و فرهنگ را توجیه میکنم و با اراده و تلاش، پایهای برای پیروزی و موفقیت ایجاد میکنم.
شریف چون سخنی و نفیس چون ادبی
بزرگ چون خردی و عزیز چون بصری
هوش مصنوعی: شخصیتهای باارزش مانند کلام زیبا، آثار ادبی با کیفیت، خرد و دانش بزرگ و بینش برجستهای را دارا هستند.
گرت زمانه نیارد نظیر شاید از آنک
تو از خدای برحمت زمانه را نظری
هوش مصنوعی: اگر زمانه نتواند مثل تو را به وجود آورد، این به خاطر این است که تو از طرف خداوند بر رحمت زمانه نگاهی داری.
ز تو برون نشود هیچ خیر و فخر همی
ز خیر منتخبی یا ز فخر مختصری
هوش مصنوعی: هیچ خوبی و فخری از تو خارج نمیشود؛ یا این که این خوبی از انتخابی خاص یا فخر اندکی ناشی میشود.
چنانکه هستی هرگز ترا نیابد و هم
ز بهر آنت نیابد کزو لطیف تری
هوش مصنوعی: هرگز چیزی مانند تو را پیدا نخواهد کرد و همچنین به خاطر تو هم به دنبال چیزی نخواهد بود که از تو لطیفتر باشد.
جهان میان دو دست تو اندرست که تو
بدست راست قضائی ، بدست چپ قدری
هوش مصنوعی: جهان در دستان تو قرار دارد، زیرا با دست راست خود سرنوشت را رقم میزنی و با دست چپ، مقدر را به اجرا درمیآوری.
فراخ دخل شود هر که او بتو نگرد
فراخ دست شود هر که تو بدو نگری
هوش مصنوعی: هر کس که به تو توجه کند، روزیش وسعت پیدا میکند و هر کسی که تو به او نگاهی بیندازی، توانگریاش افزون میشود.
اگر ببخشش گویی بجان همه جودی
وگر بکوشش گوئی بتن همه جگری
هوش مصنوعی: اگر به کسی ببخشی، نشان دهنده خوبی و مهربانی توست و اگر به تلاش و کوششت اشاره کنی، نشانه عزم راسخ و اراده قوی تو است.
نه تو بملک عزیزی که او عزیز بتست
از آن که او صدفست و تو اندرو گهری
هوش مصنوعی: تو به مقام عزیتی نمیرسی، زیرا آن عزیز به خاطر درخشندگیاش است، مانند صدفی که تو در آن یک گوهر هستی.
از آن که نام تو شاها ز جملۀ بشرست
همی فریشته را رشک باشد از بشری
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه نام تو، ای پادشاه، از میان تمام انسانهاست، فرشتگان نیز به خاطر وجود انسان و ویژگیهای او، به تو حسادت میورزند.
تهی شود ز نیاز این جهان از آن که همی
بکف نگار نیاز از جهان فرو ستری
هوش مصنوعی: این جهان از نیاز خالی میشود، زمانی که آن کسی که زیباییاش را در دست دارد، از این دنیا فاصله بگیرد.
اگرچه صعبترین آتش آتش سقرست
سقر مر آتش خشم ترا کند شرری
هوش مصنوعی: اگرچه آتش جهنم بسیار سخت و عذابآور است، اما آتش خشم تو میتواند به مراتب ویرانگرتر باشد.
اگرچه بر گذرد همتت همی ز فلک
همی ز همت خویش ای ملک تو بر گذری
هوش مصنوعی: با وجود اینکه تلاش و ارادهات از آسمان میگذرد، تو ای پادشاه، فراموش نکن که این قدرت و تلاش، از خودت نشأت میگیرد.
سخنوران را فکرت ز تو بباراید
که از معانی نیکو تو زینت فکری
هوش مصنوعی: سخنرانان باید از تفکرات تو الهام بگیرند، زیرا تو با معانی زیبا، افکار را زیباتر میکنی.
اگرچه با حشری تو بفضل تنهایی
وگرچه تنها باشی ز فضل با حشری
هوش مصنوعی: هرچند که در تنهایی خود جذبه و شوقی داری، اما اگر به تنهایی دست یازید، این شوق از فضل و نعمت توست.
کرا بداد هنر عیب نیز داد خدای
مگر ترا که تو بی عیب و سر بسر هنری
هوش مصنوعی: هر کسی از هنری برخوردار است و خدا او را به همانی که هست به عیب و هنر میشناسد، اما تو که بیعیبی، به لطف خودت هنری نداشتهای.
مصورست بکف تو اندرون همه جود
که جود را بکف راد عالم صوری
هوش مصنوعی: در دستان تو تصویری وجود دارد که نمایانگر تمام بخششها و سخاوتهاست، چرا که سخاوت را در دستان کسی که عیانی از دنیا دارد میتوان دید.
بزیر علم تو دیگر شود همی عالم
ز بهر آنکه تو از علم عالم دگری
هوش مصنوعی: زیر پرچم تو، دیگران در جستجوی علم و دانش هستند، زیرا تو از دانشی متفاوت و برتر برخورداری.
ملوکرا همه کردار لشکر آرد نام
تو از ملوک بکردار خویش ناموری
هوش مصنوعی: همه پادشاهان به خاطر اعمال خودشان نام تو را بر زبان میآورند و از شخصیت تو به نیکی یاد میکنند.
بسان روح تو اندر طبایعی معروف
بسان روز تو اندر زمانه مشتهری
هوش مصنوعی: تو مانند روحی هستی که در خُلق و خویها به خوبی شناخته شدهای و مانند روزی هستی که در زمانه مشهور و شناخته شدهای.
دو چیز را بهم آورده ای تو از ملکان
سیاست عجمی و فصاحت مضری
هوش مصنوعی: تو دو چیز را به زیبایی ترکیب کردهای: هنر سیاسی که به بیگانگان تعلق دارد و سخنوری که از فضاحت و ناامیدی حکایت میکند.
همیشه تا بزمستان و فصل تابستان
برنگ سبز بود تازه سرو غاتفری
هوش مصنوعی: سرو غاتفری همواره در تمام فصول، چه در زمستان و چه در تابستان، برگهای سبز و تازهای دارد.
بقات باد باقبال تا بهمت خویش
از آنچه داده ترا ذوالجلال بر بخوری
هوش مصنوعی: با خوشحالی و موفقیت در زندگیات، از آنچه خداوند به تو عطا کرده است بهرهمند شو.
سر بزرگان بادی همیشه در عالم
مباد بی تو بزرگی ، مباد بی تو سری
هوش مصنوعی: همیشه در دنیا چیزی هست که بر سر بزرگانی بیفتد، نبودن تو باعث نیستی بزرگی و نبودن تو برای من مثل از دست دادن سر است.
