برگردان به زبان ساده
گل خندان خجل گردد بهاری
که تو رنگ از بهار و گل به آری
هوش مصنوعی: گل خندان در بهار، وقتی تو رنگ و زیبایی بهار و گل را به او ببخشی، خجالتزده میشود.
بسیم ومشک نازد جان ازیرا
که سیمین عارض و مشکین عذاری
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و جذابیت معشوق اشاره دارد. "بسیم" به معنای زیبایی و جذابیت است و معشوق چهرهای زیبا و نازک دارد که شاید به صورت تشبیهی با نقره و مشک مقایسه شده است. به عبارت دیگر، این معشوق با ویژگیهای ظاهری خود دل را به تسخیر درآورده و جذابیتش به حدی است که میتواند دلها را به خود جلب کند.
نگار قندهاری قند لب نیست
تو قندین لب نگار قندهاری
هوش مصنوعی: عزیز قندهاری، لبهای تو شیرین و دلانگیز هستند و مانند قند نمیتوان آنها را توصیف کرد؛ زیبایی و شیرینی لبهای تو فراتر از هر چیزی است.
بمشکین زلف شهر آشوب ماهی
بجادو غمزه جان آهنج خاری
هوش مصنوعی: نازکی و زیبایی زلفهای معشوق، دل هر بینندهای را به هم میریزد و ماه در زیبایی او کم میآورد؛ چون با یک اشاره میتواند جانها را تحت تاثیر قرار دهد و دلها را به تپش بیندازد.
ببند زلف جز دل را نبندی
بجادو غمزه جز جانرا نخاری
هوش مصنوعی: اگر زلفت را ببندی، دل کسی را نبند، زیرا با نگاه معصومانهات، روح و جان را سحر میکنی.
بخار و زنگ بر دلها فکندی
بجعد زنگی و زلف بخاری
هوش مصنوعی: بخار و زنگ بر دلها نشسته و اثرات زلفی پر پیچ و تاب و لوندی بر افکار و احساسات ما به جا گذاشتهاست.
برنگ از لالۀ خودروی عکسی
ببوی ، از عنبر سوده بخاری
هوش مصنوعی: از گل سرخ عطر خوشی به مشام میرسد و بویی مانند بخار خوش عطر عنبر به مشام میآید.
همی خندی که ماه سرو قدّی
همی بالی که سرو جویباری
هوش مصنوعی: تو همیشه میخندی، مانند ماهی که در چهرهات جلوهگری میکند، و مانند سروی که با زیبایی به قامتش بال میزند.
شکر بارد بوصفت لب چو بارد
بمدح شاه درّ شاهواری
هوش مصنوعی: شیرینی لب های تو مانند شکر است و هنگامی که تو را توصیف میکنم، همچون مدح و ستایش از یک پادشاه با ارزشی است.
خداوند زمانه میر محمود
که کار ملک ازو گشتست کاری
هوش مصنوعی: خداوند زمانه، میر محمود، کسی است که امور کشور به دست او سامان گرفته است.
ایا خورشید رای مشتری طبع
تو از هر دو جهان را یادگاری
هوش مصنوعی: ای خورشید درخشان، خاصیت تو از هر دو جهان، یادگاری است که باقی مانده است.
بجای پیشدستی پیشدستی
بوقت بردباری بردباری
هوش مصنوعی: به جای اینکه قبل از موعد اقدام کنی، بهتر است با صبر و تحمل منتظر بمانی.
سخن داند که تو چابک ادیبی
عنان داند که تو زیبا سواری
هوش مصنوعی: این جمله به نوعی میگوید که سخن و بیان تو نشاندهندهی توانایی و استعداد بالای تو در نوشتن و ادبیات است، و همچنین نشان میدهد که تو در سواری و حرکات خود نیز بسیار زیبا و چابک هستی. به عبارت دیگر، توانمندیهای تو هم در کلام و هم در حرکات جسمانیات نمایان است.
تو خورشید ولیکن بی زوالی
تو گردونی ولیکن بی مداری
هوش مصنوعی: تو مانند خورشیدی هستی که همواره در اوج است و هرگز سقوط نمیکند، همچنین مانند آسمانی هستی که بیانتها و ثابت و بدون تغییر به نظر میرسد.
کفایت را بهر فخری مشیری
جلالت را بهر فضلی مشاری
هوش مصنوعی: به اندازه شایستگی و مقام کسی، باید به او اعتبار و ارزش داده شود. هر کس باید به خاطر تواناییها و ویژگیهای خاص خود مورد احترام قرار گیرد.
بهر علمی که گوئی تو امامی
بهر شهری که باشی شهریاری
هوش مصنوعی: هر دانشی که داشته باشی، همچون امامی هستی و در هر کجا که باشی، مقام رهبری و فرمانروایی را در دست داری.
بدل بر مهربانان مهربانی
بتن بر کامگاران کامگاری
هوش مصنوعی: محبت و مهربانی باید از کسی به کسی منتقل شود، همانطور که لذت و خوشبختی میتواند به دیگران منتقل گردد.
ادبرا زیور و دین را نظامی
خرد را اصل و دولت را شعاری
هوش مصنوعی: زینت و دین مندرس میشوند، اما خرد همیشه اصل و بنیاد است و حکومت تنها یک شعار است.
بدعوی خسروان را حق نمائی
بمعنی چاکرانرا حق گزاری
هوش مصنوعی: در اینجا به این موضوع اشاره میشود که در حقگویی و عدالت، نباید به ظاهر یا مقام افراد توجه کرد. بلکه باید به اصل و حقیقت دقت کنیم و هر کس به اندازه شایستگیاش ارزیابی شود.
جهانرا بگذرانی نگذری خود
بدان ماند که گشت روزگاری
هوش مصنوعی: اگر در دنیا زندگی کنی و از آن بگذری، باید بدانی که روزگار همیشه در حال تغییر است و هیچ چیز ثابت نمیماند.
جمال و افتخار از دولت آید
تو دولت را جمال و افتخاری
هوش مصنوعی: زیبایی و شکوه از نعمت و کامیابی ناشی میشود، و تو آن کامیابی را همراه با زیبایی و شکوه داری.
بچشم دوستان اندر تو نوری
بچشم دشمنان اندر تو خاری
هوش مصنوعی: در چشمان دوستان، تو روشنایی و روشنی هستی، اما در چشمان دشمنان، تو مانند خاری و آزار دهنده به نظر میرسی.
شکار خسروان مرغ است و نخجیر
شکار تیغ تو شیر شکاری
هوش مصنوعی: شکار در دست پادشاهان به مانند پرندهای است که به انتظار صیاد نشسته و تیری که به عنوان شکار به کار میرود، درواقع نشاندهنده قدرت و مهارت انسان در شکار شیر است.
دل روباه و طبع غرم گیرد
ز شمشیر تو شیر مرغزاری
هوش مصنوعی: دل روباه به خاطر شمشیر تو به تپش میافتد و طبع او بهت زده میشود، مانند شیر در دشت و بیابان.
اگر حمله پذیری کوه و سنگی
وگر حمله بری موج بحاری
هوش مصنوعی: اگر در برابر مشکلات و چالشها مانند کوه و سنگ محکم باشی، یا اگر مثل موج دریا به سمت هدف حمله کنی، نشان دهندهٔ قدرت و ارادهٔ توست.
بجای صلح مهر دوستانی
بجای رزم تیغ ذوالفقاری
هوش مصنوعی: به جای ایجاد صلح و دوستی میان دوستان، به جنگ و جدال و درگیری روی میآورند.
بعدلت کبک نندیشد ز شاهین
ز بیمت سنگ خون گرید بزاری
هوش مصنوعی: بیت به این معناست که کبک به فکر شاهین نیست و وقتی سنگی بر او بیفتد، با صدای بلندی مینالد. این به نوعی نشان میدهد که برخی موجودات به مسائل بزرگتر یا خطرات جدی توجهی ندارند و تنها به مشکلات یا خطرات نزدیک خود اهمیت میدهند.
یکی بینندت اندر حدّ دیدار
بحدّ آزمون اندر هزاری
هوش مصنوعی: کسی تو را در مرز دیدن میبیند، اما در مرز تجربه و آزمون، تو را به طور کامل درک نکرده است.
دل آزادگان خواهندۀ تست
که تو آزادگی را خواستاری
هوش مصنوعی: دلهای آزادگان به سوی تو مشتاق هستند، زیرا تو خود آزادی را طلب میکنی.
فلک بند غم است و تو نجاتی
جهان تیره شب است و تو نهادی
هوش مصنوعی: در این دنیا پر از غم و افسردگی، تو مانند نجاتبخشی هستی که به ما امید میدهد. این جهان تاریک و پر از تاریکی به نظر میرسد، اما تو روشنایی آن را به ما هدیه کردهای.
ببزم اندر سعادت را قرینی
بصدر اندر جلالت را عیاری
هوش مصنوعی: در بهشت خوشبختی، رفیق و همراهی وجود دارد که به خاطر بزرگواری و مقام شکوهمند شماست.
برحمت برسر خورشید تاجی
برفعت برسر کیوان غباری
هوش مصنوعی: بر روی خورشید، تاجی از رحمت قرار دارد و بر کیوان، غباری از عظمت وجود دارد.
یمین دولت و حق را یمینی
امین ملت و دین را یساری
هوش مصنوعی: دولت و حق با دست راست و محکم من است، در حالی که من، با دست چپ و با امانت، ملت و دین را حفاظت میکنم.
همی خورشید نور آرد نثارت
که تو زیبای نوری و نثاری
هوش مصنوعی: خورشید همیشه نور میافشاند و این نور را به تو میبخشد، زیرا تو خود زیبایی و روشنایی را در وجود داری.
چنان کایزد همیشه بی عوارست
تو ایزد نیستی و بی عواری
هوش مصنوعی: این بیت به نوعی به تفاوت بین خداوند و انسان اشاره دارد. با این توضیح که خداوند همیشه بینقص و بدون عیب و کاستی است، در حالی که انسانها عموماً دارای نقص و عیوبی هستند. به عبارت دیگر، نمیتوان انسان را با ویژگیهای خداوند مقایسه کرد، زیرا انسان به طور طبیعی نقصهایی دارد.
اگر بر سنگ بگشایی تو بازو
وگر کف را بدریا در گذاری
هوش مصنوعی: اگر بخواهی دستت را بر سنگ بیفکنی یا کف دستت را به دریا ببری، در واقع خودت را درگیر کاری دشوار کردهای.
بسنگ اندر گشایی چشمۀ خون
بدریا در پدید آری صحاری
هوش مصنوعی: با سنگی که در دست داری، چشمهای از خون را به دریا باز کن تا بیابانها را زنده کنی.
چو دیده چشم را و عقل جانرا
تو مر دین را و دولت را بکاری
هوش مصنوعی: وقتی چشم را به دیدن باز میکنی و نیکو فکر میکنی، باید دین و دنیا را به خوبی بپرورانی و به آن توجه کنی.
بحجت گمرهانرا رهنمومی
بطاعت غمگنانرا غمگساری
هوش مصنوعی: در این دنیا، کسانی که در مسیر درست حرکت نمیکنند به راهنمایی نیاز دارند و آنهایی که دچار غم و اندوه هستند به تسلی و آرامش نیازمندند.
گه از گردنگشان کشور ستانی
بگردان دادگان کشور سپاری
هوش مصنوعی: هر از گاهی از گردنکشها و سرکشها مملکت را میگیری و به داوران و قاضیان میسپاری تا در آن حکم برانند.
همی تا بر زند هنگام نوروز
نسیم باغ با عود قماری
هوش مصنوعی: در زمان نوروز، نسیم بهاری به همراه عطر خوش عود باغ به آرامی میوزد.
شود گلبن عماری و گل زرد
چو کوکبهای زرین بر عماری
هوش مصنوعی: دیوارهای باغ مانند گلی میشود و گلهای زرد به زیبایی ستارههای طلا روی دیوار میدرخشند.
بپیروزی و کام دل همی باد
ترا در ملک و دولت پایداری
هوش مصنوعی: برای تو آرزوی موفقیت و خوشبختی دارم و امیدوارم که در حکمرانی و حکومت، همیشه ثابت قدم و پایدار باشی.
