برگردان به زبان ساده
هرکه تایِب گردد از می بر رخ او رنگ حیف
از سر کوی مغان بر کاسهٔ او سنگ حیف
هوش مصنوعی: هر کسی که از می (شراب) خود را پاک کند و به حالت توبه درآید، رنگ چهرهاش همچون شراب سفید میشود. ولی افسوس که بر سر کوی مغان (شرابفروشان) سنگی بر کاسهٔ او قرار میگیرد، که نشان از غم و اندوه اوست.
از عصا و سَبحهام نفزود قدر و حرمتی
گردن مینا ز چنگم رفت و زلف چنگ حیف
هوش مصنوعی: از عصا و تسبیحی که دارم، ارزش و احترامی بیشتر به دست نمیآورم؛ به طوری که زیبایی و مقام نگار همچنان از دستانم رفته و تنها زلفش باقی مانده است.
از می و مستان بریدم یار هشیاران شدم
خویش را انداختم در قید نام و ننگ حیف
هوش مصنوعی: از می و شادمانی فاصله گرفتم و به حال هشیاران درآمدم. خودم را گرفتار نام و ننگ کردم و این واقعاً افسوسبرانگیز است.
کامرانیهای خاطر جان و دل را تیره ساخت
شه چو بیعصمت بُوَد بر مُلک بر او رنگ حیف
هوش مصنوعی: خوشیها و موفقیتهای زندگی و روح را زمانی که حاکم بیتقوا و نالایق باشد، تحت تأثیر قرار میدهد و بر زندگی مردم سایهای از ناامیدی میافکند.
تا به راحت تکیه کردی گفت دنیا: اَلرَّحیل
بانگ بیهنگام دارد مرغ خوشآهنگ حیف
هوش مصنوعی: وقتی که به آرامش و راحتی رسیدی، دنیای فانی به تو یادآوری میکند که زمان رفتن فرا رسیده و این جدایی مثل صدایی بیموقع است، در حالی که زندگی میتوانست زیبا و دلنشین باشد.
پیکر فَغفور و خاقان شد درین منظر خراب
میخورد عاقل به نقش مانی و ارژنگ حیف
هوش مصنوعی: در این صحنه، بدن شاهان و پادشاهان در حال ویرانی به محو شدن است و عاقل در حالی که مشغول نوشیدن شراب است، به تصویر مانی و ارژنگ مینگرد و افسوس میخورد.
خوبیای در کس نمیبینم که بنمایم به او
در بغل تاریک شد آیینهام از زنگ حیف
هوش مصنوعی: در هیچکس خوبیای نمیبینم که بخواهم آن را به او نشان دهم، چرا که آیینهام از زنگ زدن تاریک شده است. حیف است.
خط چو شد با طرهاش همسایه جای جان گرفت
خانه درویش شد از قُرب منعم تنگ حیف
هوش مصنوعی: وقتی خط موی او با هم گره خورد، جان من به آن نزدیک شد و خانه من به واسطه نزدیکی به او مانند خانه یک درویش شده است. آری، حیف که این حالت به اندازهای تنگ و محدود است.
ناز بر شاهد «نظیری» وقت پیری میکنی
بس خِرِف گردیدهای از عقل و از فرهنگ حیف
هوش مصنوعی: در سن پیری به زیبایی و دلربایی کسی توجه و ناز میکنی، اما در این سن دیگر خیلی ناتوان و کمفهم شدهای و این جای تأسف دارد.