برگردان به زبان ساده
مگو در انجمن مینا ز دست چرخ دون گرید
به روز ماتم آینده خود شیشه خون گرید
هوش مصنوعی: در جمع مینا صحبت نکن که چرخ تقدیر چه بلاهایی بر سر ما میآورد، زیرا در روزهای سوگواری، شیشه (زندگی) ما از خون و اندوه پر خواهد شد.
ز مرگ آشنایان نیست پروای بزرگان را
کجا بر ماتم فرهاد کوه بیستون گرید
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که بزرگان و افرادی که در جامعه مقام و مرتبهای دارند، چندان نگران مرگ آشنایان و نزدیکان خود نیستند. در این میان، شاید به یاد فرهاد، شخصیت افسانهای که بر عظمت کوه بیستون اشک میریزد و به دلیلی غمگین است، اشاره شده است. به عبارت دیگر، غم و رنج یک فرد ممکن است در برابر عظمت زندگی و مسائل بزرگتر به نظر بیاید.
مگو از دیده ابر است بارانی که می آید
به حال خفتگان خاک چرخ نیلگون گرید
هوش مصنوعی: نپیچید بهانهای از بارانی که در حال بارش است، زیرا این باران برای کسانی که در خواب بیخبری هستند، مانند آبی است که آسمان آبی میریزد و بر دل زمین مینشیند.
به نوعی می خورند افسوس هر یک زیر این گردون
به حال خویش نادان خنده سازد ذوفنون گرید
هوش مصنوعی: هر یک از مردم در زیر این آسمان افسوس و حسرت میخورند، در حالی که نادانان به حال خود میخندند و دیگران از این وضعیت گله و شکایت دارند.
قفس خالی شود از بلبل کوته نفس بهتر
کنند از خانه بیرون نوحه گر را گر زبون گرید
هوش مصنوعی: بلبل کمطاقت وقتی از قفس بیرون میرود، بهتر است که خانه را ترک کند. اگر نوحهگر با صدای خود به زاری پرداخته باشد، بهتر است که از آن فضا دور شود.
به مردن می کند نزدیک منعم را طمع کردن
صراحی چون به مجلس پا گذارد سرنگون گرید
هوش مصنوعی: جذب کردن ثروت و نعمت به طور ناگهانی به فردی که به زندگی نزدیک میشود، به مانند این است که وقتی جامی در مجلس میگذارد، سرنگون میافتد و میریزد. در واقع، نزدیک شدن به مرگ باعث میشود که انسان متوجه از دست رفتن نعمتها شود و این موضوع ممکن است باعث ناامیدیاش گردد.
به جوی شیر نسبت می دهد خسرو از این غافل
که شیرینش به حال کوهکن در بیستون گرید
هوش مصنوعی: خسرو به جوی شیر اشاره میکند، غافل از اینکه این شیرین به حال کوهکنی که در بیستون است میغلتد و تأثیر میگذارد.
پریشان گوی می سازد به پا زنجیر عاشق را
چو گردد دور مجنون از بیابان و جنون گرید
هوش مصنوعی: عاشق را به زنجیر میکشد و ناراحت میکند، وقتی که مجنون از بیابان و دیوانگی دور شود و به گریه درآید.
دلی هر کس که دارد سیدا دردی درین گلشن
کشد سر در گریبان غنچه وار و در درون گرید
هوش مصنوعی: اگر کسی دلی داشته باشد، به نوعی در این باغ گل، با درد و غم دست و پنجه نرم میکند و مانند غنچهای که درون خود میگرید، در خاموشی و تنهایی اشک میریزد.
