برگردان به زبان ساده
مکن از بهر روزی پیشه خود بینوایی را
بنه چون کوهکن بر دست خود زورآزمایی را
هوش مصنوعی: به خاطر کسب روزی، به کسی که در زندگی به سختی افتاده است، بیتوجهی نکن. مانند کوهکنی که با قدرت و تلاش بر روی دستان خود متکی است، تو نیز باید تلاش و زور خود را در کارهای خود به کار بگیری.
شود از گوشه گیری نام تو مشهور در عالم
چو عنقا گر کنی مقراض بال خود نمایی را
هوش مصنوعی: اگر در گوشهای از زندگیات کنارهگیری کنی، نامت در جهان شناخته میشود؛ همچون پرندهای افسانهای که اگر بالهایش را کوتاه کند، درخشش و زیباییاش را نشان میدهد.
به درها می دواند آدمی را نفس گردنکش
خریداری نباشد غیر سگ نان گدایی را
هوش مصنوعی: انسان اگر تحت تأثیر خواستههای نفس و تمایلات خود قرار بگیرد، مانند موجودی بیخود و ناتوان خواهد بود و در این حالت، تنها کسی که در کنار او میماند، سگی خواهد بود که نان نیازمندیهای او را تامین میکند.
به مفلس رو دهد دنیا کند سوداگری پیشه
گدا منعم چو گردد می فروشد آشنایی را
هوش مصنوعی: دنیا به کسی که فقیر است، توجه کرده و او را به کار فروشندگی میکشاند. در حالی که کسی که ثروتمند است، به راحتی میتواند دوستان و آشنایان خود را بفروشد و از آنها بهرهبرداری کند.
نصیحت می کند با اهل دنیا بیشتر واعظ
نمی گویند مردم بی طمع حرف خدایی را
هوش مصنوعی: در این بیت، به این موضوع اشاره شده است که نصیحت و مشاوره باید بیشتر از سوی افراد باتجربه و آگاه به زندگی ارائه شود. همچنین بیان میکند که مردم معمولاً به سخنان معنوی و خدایی که بدون خواست و طمع بیشتری بیان شود، توجه نمیکنند و آن را جدی نمیگیرند. به طور کلی، این بیت به اهمیت و تأثیر سخنانی اشاره دارد که از دل و با نیت خالص بیان میشوند، اما در دنیای مدرن کمتر به آن توجه میشود.
دل منعم ملایم کردن از هر کس نمی آید
رخ چون سنگ باید جذبه آهن ربایی را
هوش مصنوعی: دل من و احساساتم را نمیتوان به سادگی تحت تأثیر سایرین قرار داد؛ مثل سنگ که سخت است و تغییر نمیکند، باید نیرویی قوی مانند آهنربا برای جذب من وجود داشته باشد.
کند روشن طلوع صبح کاذب دعویی خود را
گواهی می دهد مسواک و فش زهد ریایی را
هوش مصنوعی: طلوع صبح کاذب که به آرامی پیش میآید، دعوی و ادعای خود را به نمایش میگذارد و در این میان، نمایشی از زهد و تقوای ظاهری را به نمایش میگذارد.
به زیر چرخ آه نارسا را نیست تأثیری
نباشد بهره مندی از نشان تیر هوایی را
هوش مصنوعی: زیر آسمان، درد و ناراحتی تأثیری ندارد و کسی که از نشانههای تیر هوایی بهرهمند باشد، در واقع در شرایط خوب و مثبت قرار دارد.
مراد از آسمان در خورد کوشش می شود حاصل
دهد خورشید و مه مقدار روزن روشنایی را
هوش مصنوعی: در این بیت به این موضوع اشاره شده است که تلاش و کوششی که انسان میکند، میتواند به او نور و روشنایی ببخشد. مثل اینکه خورشید و ماه به انجام کارهایی در آسمان میپردازند و از این طریق روشنایی را برای زمین به ارمغان میآورند. به عبارتی، تلاش و کوشش انسان به مانند نورهایی است که زندگی و مسیر را روشن میسازد.
ز شاخ آرزو گل چیدن از دستم نمی آید
خدایا دور کن از پنجه من نارسایی را
هوش مصنوعی: از آرزوهایم نمیتوانم گل بچینم، خداوندا نارسایی و کمبود را از زندگیام دور کن.
توکل کرده یی تن پروری را نام ای زاهد
کلید رزق خود تا کی کنی بیدست و پایی را
هوش مصنوعی: ای زاهد، تو که به خدا توکل کردهای، چرا همچنان تن پروردهاید و به کار و تلاش نمیپردازید؟ تا چه زمانی میخواهید بدون عمل و تلاش، انتظار روزی را داشته باشید؟
کفایت می کند سالی صدف را قطره باران
به سایل لذت دیگر بود رزق هوایی را
هوش مصنوعی: یک قطره باران برای صدف کافی است، و دیگر لذتها مانند نغمهای در دل دارد. زندگی، مانند هوای تازه، روزی را فراهم میکند.
کند بی قدر و قیمت از خسیسان آرزو کردن
نباشد حاصلی جز زرد رویی کهربایی را
هوش مصنوعی: از انسانهای ناچیز و بیمقدار آرزو کردن، ثمری جز سرخوردگی و disappointment نخواهد داشت.
حصار عافیت شد بهر یوسف دامن عصمت
مکن دور از برم یارب لباس پارسایی را
هوش مصنوعی: برای یوسف، حصار و امنیتی درست کردهاند، ولی ای خدا، دامن پاکدامنی را دور از من نکن، تا لباس پارساییام محفوظ بماند.
ندیدم عالم آبی که تر گردد لب ساقی
زدم آخر به دریا چون صدف طاس گدایی را
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر از پیامدهای عمیق و ناامیدیهای خود صحبت میکند. او به این نکته اشاره میکند که هرگز عالم آبی، یعنی دنیای درخشانی را ندیده که با لبخندِ ساقی، نماد خوشی و لذت، به وجود آید. او در نهایت به دریا، نماد وسعت و عمق احساسات، پناه میبرد و به وضعیت خود، همچون یک صدف گدا، اشاره میکند که در جستجوی معنی و ارزش در دنیای پر از چالشها و سختیهاست. در این شعر، تلاش برای یافتن زیبایی و لذت در زندگی در میان ناامیدی و فقر عاطفی به تصویر کشیده شده است.
ارسطون قدح هر دم به افلاطون خم گوید
ز طفلان یاد گیر ای ذوفنون حرف هوایی را
هوش مصنوعی: هر بار که ارسطو نوشیدنی خود را پر میکند، به افلاطون میگوید که از کودکان یاد بگیرد. ای کسی که به فلسفه علاقهمندی، به حرفهای خیالانگیز توجه کن.
به هر کس صاحب احسان کرد جودی برنمی گردد
نخواهد جست ایزد از من این جان عطایی را
هوش مصنوعی: هر کسی که احسان و نیکی به دیگران میکند، باید بداند که کار نیک او هرگز بیپاسخ نمیماند و خداوند از او نیکی را خواهد خواست. من هم این جان که عطا شده را برای انجام کارهای نیک به کار میبرم.
به جغد ای سیدا ویرانه بهتر باشد از گلشن
طبیبی نیست جز صحرا مزاج روستایی را
هوش مصنوعی: بهتر است در ویرانهای مانند جغد زندگی کنیم تا در گلستانی، زیرا در طبیعت و در دل صحرا، حال و هوای روستایی بهتری به دست میآید.
