برگردان به زبان ساده
ساربانا اشتران بین سر به سر قطار مست
میر مست و خواجه مست و یار مست اغیار مست
هوش مصنوعی: شتران را در صف ببین که سر به سر در حال حرکت هستند، و هر کدام از آنها تحت تأثیر شراب و مسکر هستند؛ خود آقا و معشوق نیز در حال مستیاند و غریبهها نیز در نشئگی به سر میبرند.
باغبانا رعد مطرب ابر ساقی گشت و شد
باغ مست و راغ مست و غنچه مست و خار مست
هوش مصنوعی: باران به مانند موسیقی خوشی که با صدای طبل همراه است، باغ را شاداب و سرشار از نشاط میکند. در این حال، همه چیز در باغ – از درختان و گلها گرفته تا خارها – در حالت سرخوشی و نشئگی قرار دارد.
آسمانا چند گردی گردش عنصر ببین
آب مست و باد مست و خاک مست و نار مست
هوش مصنوعی: آسمان را نگاه کن، چه انحرافاتی که در چرخهی عناصر وجود دارد. ببین چگونه آب، باد، خاک و آتش همه در حال شور و حال خود هستند.
حال صورت این چنین و حال معنی خود مپرس
روح مست و عقل مست و خاک مست اسرار مست
هوش مصنوعی: وضع ظاهر انسان این چنین است و حال درونیاش را نپرس. زیرا در حالت مستی، روح و عقل و حتی خاک نیز از حقیقتهای نهفته غافل هستند.
رو تو جباری رها کن خاک شو تا بنگری
ذره ذره خاک را از خالق جبار مست
هوش مصنوعی: ای تو که در سلطه خود قرار گرفتهای، خود را رها کن و به خاک تبدیل شو تا بتوانی ذره ذرهی خاک را که از خالق بزرگ و قدرتمند برخاسته است، مشاهده کنی و بفهمی.
تا نگویی در زمستان باغ را مستی نماند
مدتی پنهان شدست از دیده مکار مست
هوش مصنوعی: باید بگویی که در زمستان، باغ دیگر رنگ و بویی ندارد و مدتی است که عاشق مکار در کنار ما پنهان شده است.
بیخهای آن درختان می نهانی میخورند
روزکی دو صبر میکن تا شود بیدار مست
هوش مصنوعی: ریشههای آن درختان به آرامی در خاک نفوذ میکنند و زمانی نیاز است که کمی صبر کنی تا این بیداری و آگاهی حاصل شود.
گر تو را کوبی رسد از رفتن مستان مرنج
با چنان ساقی و مطرب کی رود هموار مست
کوب در اینجا یعنی ضربه تنه زدن، معنی بیت: اگر مستی به تو تنه زد مرنج با اینچنین ساقی و مطربی هیچ مستی نمیتواند درست راه برود
ساقیا باده یکی کن چند باشد عربده
دوستان ز اقرار مست و دشمنان ز انکار مست
هوش مصنوعی: ای ساقی، بیا و شراب را یکی کن، تا ببینیم دوستان چقدر سر و صدا میکنند از احساس مستی و دشمنان چقدر از انکار و نادیده گرفتن مستی شکیبایی میکنند.
باد را افزون بده تا برگشاید این گره
باده تا در سر نیفتد کی دهد دستار مست
هوش مصنوعی: بگذار باد بیشتر بوزد تا بتواند این گره را باز کند و باده را به سرم برساند، وگرنه نمیتوانم با حالتی مست سرم را بپوشانم.
بخل ساقی باشد آن جا یا فساد بادهها
هر دو ناهموار باشد چون رود رهوار مست
هوش مصنوعی: اگر در جایی ساقی بخیل باشد یا شرابها ناپاک و فاسد باشند، در هر دو صورت اوضاع نابسامان و به هم ریخته خواهد بود، درست مانند جریانی بیثبات و ناپایدار مانند رود.
رویهای زرد بین و باده گلگون بده
زانک از این گلگون ندارد بر رخ و رخسار مست
هوش مصنوعی: به چهرههای زرد نگاه کن و شراب قرمزرنگی را به من بده، زیرا این زیبایی رنگی ندارد بر صورت و چهرهی مست.
بادهای داری خدایی بس سبک خوار و لطیف
زان اگر خواهد بنوشد روز صد خروار مست
هوش مصنوعی: شما نوشیدنی دارید که ویژگیهای خاصی دارد و بسیار سبک و لطیف است. اگر کسی بخواهد، میتواند هر روز به اندازهی زیادی از آن بنوشد و به حالتی سرمست و شاداب درآید.
شمس تبریزی به دورت هیچ کس هشیار نیست
کافر و مؤمن خراب و زاهد و خمار مست
هوش مصنوعی: در اطراف تو افراد هیچکدام بیدار و هوشیار نیستند؛ چه کافر و چه مؤمن، چه زاهد و چه کسی که شرابخواری میکند. همه در حال غفلت و گمگشتی هستند.