غزل شمارهٔ ۱۳

ای باد ناآرام، پیام ما را به گل برسان. بگو که ای گل، اگر از اصل خود گلستان دور افتادی، حداقل با شِکَر همنشین شو.

ای گل، اصل تو بر شیرینی است، پس شایسته است که با شکر همنشین باشی. شکر و گل دلنشینند و وفاداری از هردو شیرین‌تر است.

چهره به چهره شِکر بشو، از او کام بگیر و بوی خوشت را به او بده. از تلخی‌های رنج نیستی، به کامیابی شِکر بگریز.

حالا که عصارهء شِکر و گل شده‌ای، دلگرمی و روشنایی دیده هستی، پس از خاک جدا شو وارد قلب بشو، که این دو تفاوت زیادی دارند.

قبلا همنشین سختی‌های خار بودی و حالا چون عقل(گل) در کنار جان (شِکر) قرار گرفته‌ای. از زمین جدا شو، به آسمان رو تا به دیدارش برسی.

ای سالک راستین تویی که از لایه های سطحی و مادی پدیده های جهان عبور می کنی و به دِگر سوی جهان پدیده ها می روی، و نیز به اسرار موجودات و انسان ها آگاه می شوی و در راه های نهانی سفر می کنی. با افکارت باغ به باغ و منزل به منزل سلوک میکنی. از همان راه های نهانی که از رنگ ها و نقش های دنیوی منزّه آمده است، میگذری. به بیان دیگر جهان بی شکل و صورت است. (سالک کسی است که از سطح نقوش عالم گذر کند و منازل سلوک را یک به یک درنوردد تا به مقصد برسد و این مقصد همان پیوستن به جهان بی رنگ و نیرنگ است.)

ای گُل ، یعنی ای سالک، تویی پرندهٔ ارزشمند و کمیاب . زیرا پرواز تو بر عکس سایر پرندگان است . عموم پرندگان پرواز می کنند تا از یک نقطه از زمین بلند شوند و به نقطه دیگری از زمین فرود آیند . حال آنکه تو ای انسان والا ، به سوی بلندای عرش و مرتبهٔ جهان برین الهی پرواز می کنی . برای اینکه از آن سو پیامی دریافت کرده ای . پیامی که می گوید : پرهای ظاهری خود را فرو بگذار و با پر و بال روح بدان سوی پرواز کن .

کربز یا گربز یعنی طرار و حیله‌گر، که گل سرخ در اینجا به یک طرار سرخ‌پوش که جامه چاک کرده تشبیه شده است.

گُل های پارسال ، یعنی سالکان منتهی و به کمال رسیده از فراز عرش و در گُلزار ملکوت فریاد می زنند . هر که می خواهد ارتقاء یابد باید جانش را به بوتهٔ ابتلا سپارد .

و نیز سالکان به کمال رسیده می گویند : به هوش باش که از راه بی چون و بی کیفیت از جهان ظاهری باید گذر کنی . چنانکه عرق از شیشهٔ گلابگیری خارج می شود . تو نیز مانند روح از جامِ سربستهٔ افلاک بیرون برو .

سالکان به مقصد رسیده به سالکان نوپا می گویند : شمایید مبارک و فرخنده ، چهرهٔ با نشاط عشّاق را دارا هستید . ما نیز ابتدا مانند شما اسیر عالَم جسمانی بودیم . امّا بهوش باشید که اینک به روح مجرّد تبدیل شده ایم و از قفس دنیا رهیده ایم . پس ، شما نیز بفرمائید . {اَلصَّلا = به هوش باشید}

ما مخلوقات به منزلهٔ گُل هستیم که با شیرینی لطف حق درمی آمیزیم و به هستی برتری تبدیل می شویم . و نیز هستی ما به منزلهٔ براده آهن است و لطف حق تعالی به منزلهٔ آهن رُبا .

آیینه ساز ابتدا لوحی آهنی می خَرَد و سپس آن قدر بدان مواد صیقل زا می زند و حرارت می دهد تا کاملاََ شفاف شود . لطف حضرت معشوق نیز از طریق ابتلائات ، وجود ناقص ما را کامل می کند و آن معشوق ازلی به ما آدمیان فرماید : شما را منهای وجودِ کاذب تان می خواهم . یعنی هیچ کس نمی تواند با تکبّر و خودبینی به حریم قدس حضرت معشوق درآید .

ای دلی که سخنان معطّر معنوی می گویی . این گونه سخنان پایان نمی گیرد ، و من نمی توانم آن رازهایی که به من می گویی به هر کسی بگویم . زیرا هر کس استعداد شنیدن این اسرار را ندارد .

ای شمس تبریزی ، اسرار شاهان طریقت را بگو .بدون حرف و صوت و رنگ و بو . یعنی بدون قیل و قال و بازی با الفاظ حقایق آنان را بازگو کن . مگر ممکن است که بدون خورشید ، نور به جایی بتابد