برگردان به زبان ساده
آن زنی میخواست تا با مول خود
بر زند در پیش شوی گول خود
زنی خواست تا با فاسق خود، پیش چشم شوهر گیجش بخوابد
پس به شوهر گفت زن کای نیکبخت
من برآیم میوه چیدن بر درخت
هوش مصنوعی: زن به شوهرش گفت: «ای شوهر خوشبخت من! من به میوه چیدن از درخت میروم.»
چون برآمد بر درخت آن زن گریست
چون ز بالا سوی شوهر بنگریست
هوش مصنوعی: وقتی آن زن به بالای درخت نگاه کرد و شوهرش را دید، اشکهایش سرازیر شد.
گفت شوهر را کای مأبون رَد
کیست آن لوطی که بر تو میفتد
هوش مصنوعی: زن به شوهرش میگوید: ای بدبخت، آن کسی که میخواهد به تو نزدیک شود چه کسی است؟
تو به زیر او چو زن بغنودهای
ای فلان تو خود مخنّث بودهای
هوش مصنوعی: تو به زیر او مثل یک زن دراز کشیدهای، ای فلان، در واقع خودت هم از مردانگی به دور بودهای.
گفت شوهر نه سرت گویی بگشت
ورنه اینجا نیست غیر من به دشت
هوش مصنوعی: گفت شوهر تو را نمیبیند، اگر نه غیر از من در این دشت کسی نیست.
زن مکرر کرد که آن با بُرطله
کیست بر پشتت فرو خفته هله
هوش مصنوعی: زن بارها از مرد خواست که آن کسی که بر پشت تو خوابیده کیست؟ هلا!
گفت ای زن هین فرود آ از درخت
که سرت گشت و خرف گشتی تو سخت
هوش مصنوعی: زن، بیا از درخت پایین بیا که سرت به شدت گیج شده و حال خوبی نداری.
چون فرود آمد بر آمد شوهرش
زن کشید آن مول را اندر برش
هوش مصنوعی: وقتی شوهر او به زمین آمد، آن زن مولود را در آغوش گرفت.
گفت شوهر کیست آن ای روسپی
که به بالای تو آمد چون کپی
هوش مصنوعی: این بیت به صحبت از زنی میپردازد که در حال سوال از او هستند درباره شوهرش. او به شکلی توهینآمیز مورد خطاب قرار میگیرد و به او یادآوری میشود که شخصی بالای سرش قرار دارد و با اشاره به وضعیت اجتماعیاش، پرسش میشود که چه کسی مسئول اوست. در واقع، نوعی انتقاد و تحقیر در این سوال نهفته است.
گفت زن نه نیست اینجا غیر من
هین سرت برگشته شد هرزه متن
هوش مصنوعی: زن گفت: غیر از من در اینجا کسی نیست، پس حواستان را جمع کنید که به بیراهه نروید.
او مکرر کرد بر زن آن سخن
گفت زن این هست از امرودبُن
هوش مصنوعی: او بارها به زن گفت که این موضوع از جانب خود اوست.
از سر امرودبن من همچنان
کژ همی دیدم که تو ای قلتبان
هوش مصنوعی: من از ابتدا به دلایل شخصی دچار انحراف در تفکر و دیدگاههایم بودم، و همچنان به این وضعیت ادامه میدهم، که تو ای کمیاب و ارزشمند.
هین فرود آ تا ببینی هیچ نیست
این همه تخییل از امروبُنیست
هوش مصنوعی: بیا پایین و نگاه کن که هیچ چیز از این همه خیال و تصور وجود ندارد.
هزل تعلیم است آن را جد شنو
تو مشو بر ظاهر هزلش گرو
هوش مصنوعی: هزل و شوخی ظاهری آن را جدی نگیر و به معنای عمیق آن توجه کن، زیرا در پس ظاهر آن، دانشی نهفته است.
هر جدی هزلست پیش هازلان
هزلها جدست پیش عاقلان
هوش مصنوعی: هر چیز جدی که در نظر عاقلان به شکل شوخی و بیاهمیت به نظر میرسد، در واقع برای کسانی که به عمق موضوعات توجه دارند، دارای اهمیت و جدیت خاصی است.
کاهلان امرودبن جویند لیک
تا بدان امرودبن راهیست نیک
هوش مصنوعی: تنبلان به دنبال لذتها و خوشیها هستند، اما برای رسیدن به آنها باید راهی درست و مناسب را انتخاب کنند.
نقل کن ز امرودبن که اکنون برو
گشتهای تو خیرهچشم و خیرهرو
هوش مصنوعی: برو و به کسی بگو که حالا تو به چه حالتی درآمدهای، چشمانت درخشان و چهرهات جذاب شده است.
این منی و هستی اول بود
که برو دیده کژ و احول بود
هوش مصنوعی: این من به پیکره و وجودی اشاره دارد که در ابتدا به صورت نادرست و ناواضح دیده میشده است.
چون فرود آیی ازین امرودبن
کژ نماند فکرت و چشم و سخن
هوش مصنوعی: زمانی که از این میوهی نیکو فرو میافتیم، دیگر اندیشه و نگاه و گفتار ما به حالت نادرست باقی نمیماند.
یک درخت بخت بینی گشته این
شاخ او بر آسمان هفتمین
هوش مصنوعی: یک درخت خوشبختی را میبینی که شاخههایش به آسمان هفتم رسیدهاند.
چون فرود آیی ازو گردی جدا
مبدلش گرداند از رحمت خدا
هوش مصنوعی: وقتی از او پایین بیایی، از او جدا خواهی شد و او را به رحمت الهی تبدیل خواهد کرد.
زین تواضع که فرود آیی خدا
راست بینی بخشد آن چشم ترا
هوش مصنوعی: اگر از خودخواهی و تکبر کنارهگیری کنی و فروتنی را پیشهکنی، آنگاه خداوند را خواهی دید و این بینش را به تو عطا خواهد کرد.
راست بینی گر بدی آسان و زب
مصطفی کی خواستی آن را ز رب
هوش مصنوعی: اگر راست بگویی، میبینی که بدیها آسانی دارند، و از خداوند خواستی که آنچه را از مصطفی (پیامبر) به دست آمد، به تو دهد.
گفت بنما جزو جزو از فوق و پست
آنچنان که پیش تو آن جزو هست
هوش مصنوعی: بیا نشان بده بخشبخش از بالا و پایین، همانگونه که آن بخش در مقابل تو وجود دارد.
بعد از آن بر رو بر آن امرودبن
که مبدل گشت و سبز از امر کن
هوش مصنوعی: پس از آن، به اوامر آن شخص توجه کن که او دگرگون شده و به سبزی و تازگی رسیده است.
چون درخت موسوی شد این درخت
چون سوی موسی کشانیدی تو رخت
هوش مصنوعی: این درخت همانند درختی است که به موسی نشان داده شده است و تو به این درخت درخشندگی و زیبایی بخشیدی.
آتش او را سبز و خرم میکند
شاخ او انی انا الله میزند
هوش مصنوعی: آتش او باعث سرسبزی و شادابیاش میشود و شاخههایش جملات شگفتانگیز و عمیق را بیان میکنند.
زیر ظلش جمله حاجاتت روا
این چنین باشد الهی کیمیا
هوش مصنوعی: در زیر سایه او، تمام نیازهایت برآورده میشود. ای پروردگار، تو همچون کیمیا هستی.
آن منی و هستیت باشد حلال
که درو بینی صفات ذوالجلال
هوش مصنوعی: وجود تو و هستیات تنها در صورتی ارزشمند است که در آن، صفات و ویژگیهای پروردگار را ببینی.
شد درخت کژ مقوم حقنما
اصله ثابت و فرعه فیالسما
هوش مصنوعی: درختی که شکل و قیافهاش غیرعادی است، بهگونهای برپا است که حقیقت را به خوبی نمایان میکند. ریشهاش محکم و شاخههایش در آسمان گسترش یافته است.
