برگردان به زبان ساده
جوهر صدقت خفی شد در دروغ
همچو طعم روغن اندر طعم دوغ
هوش مصنوعی: حقیقت صداقت مانند خاصیت روغن در دوغ پنهان شده است. یعنی هرچند ممکن است صداقت دروغ به نظر برسد، اما جوهر و اصل آن هنوز در آن وجود دارد.
آن دروغت این تن فانی بود
راستت آن جان ربانی بود
هوش مصنوعی: دروغ تو، این جسم فانی است و حقیقت تو، آن جان الهی و معنوی است.
سالها این دوغ تن پیدا و فاش
روغن جان اندرو فانی و لاش
هوش مصنوعی: سالها این دوغ با تن درآمیخته و به وضوح روغن جان درونش به حیات ادامه میدهد، اما در نهایت با فنا و مرگ مواجه میشود.
تا فرستد حق رسولی بندهای
دوغ را در خمره جنبانندهای
هوش مصنوعی: خداوند برای هدایت بشر، پیامبری را به سوی انسانها میفرستد که توانایی و احاطهای خاص دارد.
تا بجنباند به هنجار و به فن
تا بدانم من که پنهان بود من
هوش مصنوعی: تا زمانی که به طور صحیح و ماهرانه حرکت کنی، میتوانم بفهمم که من در واقع چه کسی هستم که در پس این ظاهر پنهان هستم.
یا کلام بندهای کان جزو اوست
در رود در گوش او کاو وحیجوست
هوش مصنوعی: این جمله اشاره به انسانی دارد که کلام او از عمق وجودش و از حقیقت وجودش سرچشمه میگیرد. او مانند نیای است که صدایش در آب روان منتشر میشود و هر کسی که به او گوش دهد، میتواند صدای وحی و پیام را بشنود. بهعبارتی دیگر، این شخص به قدری به حقیقت و عمق وجودش متصل است که کلامش چون وحی در گوش دیگران طنین میاندازد.
اذن مؤمن وحی ما را واعی است
آنچنان گوشی قرین داعی است
هوش مصنوعی: اجازه مؤمن مانند وحی برای ماست، چنان که گوش او با دعوت هماهنگ است.
همچنانکه گوش طفل از گفت مام
پر شود ناطق شود او در کلام
هوش مصنوعی: داستانی است دربارهی این که چگونه کودک به تدریج با صحبتها و گفتار مادربزرگ یا مادرش آشنا میشود و از این طریق یاد میگیرد که سخن بگوید. همانطور که گوش یک کودک از شنیدن صداها و کلمات پر میشود، او هم ناگزیر به گفت و گو میافتد و توانایی بیان کلمات و جملاتش را پیدا میکند.
ور نباشد طفل را گوش رشد
گفت مادر نشنود گنگی شود
هوش مصنوعی: اگر کودک گوش شنوایی نداشته باشد، مادرش میگوید که او هیچ چیز نمیشنود و به ناشنوا بودن دچار میشود.
دایما هر کر اصلی گنگ بود
ناطق آنکس شد که از مادر شنود
هوش مصنوعی: همیشه، هر کس که گوشش سنگین باشد، فقط کسی میتواند صحبت کند که از مادر خود شنیده باشد.
دانکه گوش کر و گنگ از آفتیست
که پذیرای دم و تعلیم نیست
هوش مصنوعی: پس فردی که گوشش کر و زبانش گنگ است، به دلیل آسیب دیدگی، نمیتواند آموختهها و پیامها را درک کند.
آنکه بیتعلیم بُد ناطق خداست
که صفات او ز علتها جداست
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که کسی که بدون آموزش و دانش سخن میگوید، در واقع همانند ناطق خداست که ویژگیهای او از دلایل و علتها جدا شده است. به عبارت دیگر، بیان بدون درک و آگاهی، به نوعی سخن گفتن از حقیقتی است که از منشاء واقعی خود فاصله گرفته است.
یا چو آدم کرده تلقینش خدا
بیحجاب مادر و دایه و ازا
هوش مصنوعی: مانند آدم که خداوند بدون حجاب، فرشتهای را به او تعلیم داد، در دل مادر و پرستارانش نیز عشق و محبت نهفته است.
یا مسیحی که به تعلیم ودود
در ولادت ناطق آمد در وجود
هوش مصنوعی: ای مسیحی که به یادگیری محبت و دوستی، در زمان تولد ناطق (عیسای مسیح) به دنیا آمدی.
از برای دفع تهمت در ولاد
که نزادهست از زنا و از فساد
هوش مصنوعی: برای جلوگیری از تهمت درباره تولد که به معنای نامشروع بودن و فساد نیست.
جنبشی بایست اندر اجتهاد
تا که دوغ آن روغن از دل باز داد
هوش مصنوعی: حرکت و تلاش لازم است تا به خوبی بتوانی از درون خود احساسات و افکار را تعبیر کنی و حقیقت را آشکار سازی.
روغن اندر دوغ باشد چون عدم
دوغ در هستی برآورده علم
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که روغن در دوغ وجود دارد، همانطور که عدم (یا نبود) دوغ در هستی باعث میشود که علم و دانش پدید آید. هر چیز در جهان به نوعی به وجود خود اشاره دارد و نبودن یک چیز میتواند منجر به کسب آگاهی و دانش درباره آن شود.
آنک هستت مینماید هست پوست
وآنک فانی مینماید اصل اوست
هوش مصنوعی: آنچه که وجود تو را نشان میدهد، فقط پوست و ظاهری است که میبینی، اما آنچه واقعاً وجود دارد و پایدار است، اصل و ماهیت درونی توست.
دوغ روغن ناگرفتست و کهن
تا بنگزینی بنه خرجش مکن
هوش مصنوعی: دوغ و روغن کهنه به هم نمیآیند، پس اگر توانستی آنها را کنار هم بگذاری، هزینهاش را پرداخت نکن.
هین بگردانش به دانش دست دست
تا نماید آنچ پنهان کرده است
هوش مصنوعی: برو و با علم و دانش به جهات مختلف نگاه کن تا آنچه را که پنهان کرده، آشکار کند.
زآنکه این فانی دلیل باقی است
لابهٔ مستان دلیل ساقی است
هوش مصنوعی: چون این چیزهای ناپایدار نشان دهنده چیزهای پایدار است، پس درخواست و آرزوی دیوانگان نشانهٔ سرپرست و معشوق آنهاست.