برگردان به زبان ساده
کرد بازرگان تجارت را تمام
باز آمد سوی منزل دوستکام
هوش مصنوعی: بازرگان تجارتش را به پایان رساند و به سوی خانه دوستش برگشت.
هر غلامی را بیاورد ارمغان
هر کنیزک را ببخشید او نشان
هوش مصنوعی: هر خدمتکار یا غلامی که چیزی به همراه آورد، به او پاداش داده میشود و هر کنیزی هم که برسد، به او نشانی داده میشود.
گفت طوطی ارمغان بنده کو
آنچ دیدی و آنچ گفتی بازگو
هوش مصنوعی: طوطی گفت: ای شخص! آنچه را که دیدی و شنیدی به من بگو و دوباره بازگو کن.
گفت نه من خود پشیمانم از آن
دست خود خایان و انگشتان گزان
هوش مصنوعی: او گفت که من خود از عمل خود پشیمانم و از خیانتها و کارهای نادرست خود شرمندهام.
من چرا پیغام خامی از گزاف
بردم از بیدانشی و از نشاف
هوش مصنوعی: من به دلیل نادانی و بیتوجهی، پیام نادانی را بیمورد انتقال دادم.
گفت ای خواجه پشیمانی ز چیست
چیست آن کاین خشم و غم را مقتضیست؟
هوش مصنوعی: یکی از شخصیتها میپرسد: ای آقا، به خاطر چه چیزی احساس پشیمانی میکنی؟ چرا این غم و خشم در دل تو وجود دارد؟
گفت گفتم آن شکایتهای تو
با گروهی طوطیان، همتایِ تو
هوش مصنوعی: گفتی که شکایتهایت را با گروهی از طوطیان، که همنوع تو هستند، در میان بگذار.
آن یکی طوطی ز دردت بوی برد
زهرهاش بدرید و لرزید و بمرد
هوش مصنوعی: یک طوطی از درد تو بویی برداشت که زهرهاش را پاره کرد و به لرزه افتاد و جانش را از دست داد.
من پشیمان گشتم، این گفتن چه بود
لیک چون گفتم پشیمانی چه سود
هوش مصنوعی: من از گفتهام پشیمان شدم، اما نمیدانم چرا این حرف را زدم. حالا که گفتهام، پشیمانی فایدهای ندارد.
نکتهای کان جست ناگه از زبان
همچو تیری دان که آن جست از کمان
هوش مصنوعی: نکتهای که ناگهان از زبان خارج شد را مانند تیری بدان که از کمان پرتاب شده است.
وا نگردد از ره آن تیر ای پسر
بند باید کرد سیلی را ز سر
هوش مصنوعی: پسر، باید خود را از مسیر خطر و تیرهایی که میتواند آسیب برساند دور نگهداری و به خودت مراقبت کنی. باید از ابتداییترین مشکلات دوری کنی تا به مشکل بزرگتر بر نخوری.
چون گذشت از سر جهانی را گرفت
گر جهان ویران کند نبود شگفت
هوش مصنوعی: وقتی کسی از دنیا عبور کند و به مقام بالایی دست یابد، حتی اگر جهان را هم ویران کند، جای تعجب ندارد.
فعل را در غیب اثرها زادنیست
و آن موالیدش به حکم خلق نیست
هوش مصنوعی: عمل در عالم غیب تأثیری دارد و حاصل آن به ارادهای انسانی مربوط نمیشود.
بیشریکی جمله مخلوق خداست
آن موالید ار چه نسبتشان به ماست
هوش مصنوعی: تمام مخلوقات خداوند بدون استثنا با هم مرتبطاند و فرزندان او هستند، مستقل از اینکه چه نسبتی با ما دارند.
زید پرانید تیری سوی عَمر
عَمر را بگرفت تیرش همچو نَمر
هوش مصنوعی: تیری به سمت عمر پرتاب شد و او مانند یک یوز به سرعت آن تیر را گرفت.
مدت سالی همیزایید درد
دردها را آفریند حق، نه مرد
هوش مصنوعی: مدتهاست که دردهای مختلفی در زندگی وجود دارد، اما تنها خداوند است که این دردها را خلق کرده و نه انسان.
زید را می آن دَم ار مُرد از وَجل
دردها میزاید آنجا تا اجل
هوش مصنوعی: اگر زید در آن لحظه بمیرد از ترس، دردها آنجا به وجود میآیند تا زمان مرگش فرا برسد.
زان موالیدِ وجَع چون مُرد او
زید را ز اول سبب قتال گو
هوش مصنوعی: از آن حوادث و زخمها وقتی زید مرد، به او بگو که شروع دعوا و دشمنی از همان ابتدا بود.
آن وجعها را بدو منسوب دار
گرچه هست آن جمله صنع کردگار
هوش مصنوعی: بر دردها و ناراحتیهایی که داری، علت را به او نسبت بده، هرچند که همه آنها به دست خداوند خلق شدهاند.
همچنین کشت و دم و دام و جماع
آن موالیدست حق را مستطاع
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده است که تمام کارها و فعالیتهای انسانی از جمله کشاورزی، دامداری و تولید مثل، به نوعی وابسته به قدرت و خواست خداوند است. همهی این امور تحت کنترل و ارادهی الهی قرار دارند و در واقع، به تحقق نعمتهای خداوند مربوط میشوند.
اولیا را هست قدرت از اله
تیر جسته باز آرندش ز راه
هوش مصنوعی: اولیا و بندگان خاص خداوند به قدرت و توانایی برخوردارند که میتوانند اراده و خواستههای الهی را به تحقق برسانند، حتی اگر چیزی از مسیر خارج شده باشد، میتوانند آن را به راه بازگردانند.
بسته درهای موالید از سبب
چون پشیمان شد ولی زان دست رب
هوش مصنوعی: وقتی درها به روی زاد و ولد بسته شد، به دلیل یک عامل خاص، ناگهان پشیمان شدند، اما از راهی دیگر کمک و یاری دریافت کردند.
گفته ناگفته کند از فتح باب
تا از آن نه سیخ سوزد نه کباب
هوش مصنوعی: به هر حال، بار دیگر سخن گفته میشود و از شروع کار تا پایان آن، نه کسی ناراحت میشود و نه مزاحمتی پیش میآید.
از همه دلها که آن نکته شنید
آن سخن را کرد محو و ناپدید
هوش مصنوعی: وقتی دلها آن حرف را شنیدند، حالتهایی از خود نشان دادند که به کلی غرق در آن شدند و غیر قابل مشاهده شدند.
گرت برهان باید و حجت مها
بازخوان من آیة او ننسها
هوش مصنوعی: اگر نیاز به آزادی و دلیل داری، به یاد داشته باش که من همان نشانهای هستم که فراموش نشدهام.
آیت انسوکم ذکری بخوان
قدرت نسیان نهادنشان بدان
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که یادآوریهای الهی و نشانههای آنها میتواند به شما کمک کند تا قدرت فراموشی را از ذهنتان بزدایید. با ذکر و یادآوری، میتوانید بر روی حقایق متمرکز شوید و از انحرافات دور بمانید.
چون به تذکیر و به نسیان قادرند
بر همه دلهای خلقان قاهرند
هوش مصنوعی: این بیت به این معنی است که چون یادآوری و فراموشی در اختیار آنهاست، بنابراین بر دلهای همه مردم تسلط دارند.
چون به نسیان بست او راه نظر
کار نتوان کرد ور باشد هنر
هوش مصنوعی: وقتی که او دیدن را فراموش کند، نمیتواند کاری انجام دهد حتی اگر هنرمند باشد.
خلتم سخریة اهل السمو
از نبی خوانید تا انسوکم
هوش مصنوعی: در جمع اهل آسمان، من را به عنوان نبی خطاب کردند تا شما با من آشنا شوید.
صاحب دِه پادشاه جسمهاست
صاحب دل شاه دلهای شماست
هوش مصنوعی: مدیر روستا حاکم بدنهاست، اما صاحب دل، پادشاه دلهای شماست.
فرع دید آمد عمل بیهیچ شک
پس نباشد مردم الا مردمک
هوش مصنوعی: عمل انسانها فقط به خاطر دید و عکسالعملشان است و در واقع، وجود انسانها تنها به خاطر این تعاملات است.
من تمام این نیارم گفت از آن
منع میآید ز صاحب مرکزان
هوش مصنوعی: من هیچیک از این موارد را نمیگویم زیرا از صاحب اصلی این موارد بازداشته میشوم.
چون فراموشی خلق و یادشان
با ویست و او رسد فریادشان
هوش مصنوعی: زمانی که یاد و خاطرۀ مردم فراموش میشود، او به فریاد و کمک آنها میرسد.
صد هزاران نیک و بد را آن بهی
میکند هر شب ز دلهاشان تهی
هوش مصنوعی: هر شب، عشق به خداوند دلهای انسانها را از نیکیها و پلیدیها خالی میکند و آنها را به سوی بهتر شدن هدایت میکند.
روز دلها را از آن پر میکند
آن صدفها را پر از دُر میکند
هوش مصنوعی: روزی فرا میرسد که دلها پر از شادی و سرور خواهد شد و مانند صدفهایی که پر از مروارید میشوند، جانها نیز پر از ارزش و زیبایی خواهند گشت.
آن همه اندیشهٔ پیشانها
میشناسند از هدایت جانها
هوش مصنوعی: افراد با تفکر و اندیشهٔ عمیق خود، روح و روان دیگران را به خوبی درک میکنند و از مسیرهای درست زندگی آگاهند.
پیشه و فرهنگ تو آید به تو
تا درِ اسباب بگشاید به تو
هوش مصنوعی: هنر و دانش تو به کمک تو میآید تا درهای فرصتها را به رویت باز کند.
پیشهٔ زرگر به آهنگر نشد
خوی این خوشخو با آن منکر نشد
هوش مصنوعی: زنجیرهای از صفات و ویژگیها باعث میشود که هر کس به نوعی خاص خودش باقی بماند و نمیتوان تغییرات بنیادی در طبیعت یا خوی و رفتار اصلی افراد ایجاد کرد. در واقع، ویژگیهای مثبت و منفی افراد نمیتواند به سادگی تغییر کند و هر کسی اصولا به همان شکلی که هست به زندگی ادامه میدهد.
پیشهها و خلقها همچون جهاز
سوی خصم آیند روز رستخیز
هوش مصنوعی: در روز قیامت، مشاغل و رفتارها همچون سلاحهایی به سمت دشمن میآیند.
پیشهها و خلقها از بعد خواب
واپس آید هم به خصم خود شتاب
هوش مصنوعی: بعد از خواب، انسانها و ویژگیهایشان به سمت رفتارهای خود و حتی دشمنانشان برمیگردند و با سرعت عمل میکنند.
پیشهها و اندیشهها در وقت صبح
هم بدانجا شد که بود آن حسن و قبح
هوش مصنوعی: در صبح، شغلها و فکرها به جایی رسیدند که زیبایی و زشتی به آنجا تعلق داشت.
چون کبوترهای پیک از شهرها
سوی شهر خویش آرد بهرها
هوش مصنوعی: وقتی کبوترهای پیامرسان از شهرها به سمت زادگاه خود پرواز میکنند، نشانهای از بازگشت یا شروعی تازه است.
