برگردان به زبان ساده
ساحران در عهد فرعون لعین
چون مری کردند با موسی بکین
هوش مصنوعی: ساحران در زمان فرعون بدجنس به دلیل اینکه با موسی مقابله کردند، به شدت گریستند.
لیک موسی را مقدم داشتند
ساحران او را مکرم داشتند
هوش مصنوعی: اما سحرگران موسی را برتر دانستند و او را مورد احترام قرار دادند.
زانک گفتندش که فرمان آن تست
گر همی خواهی عصا تو فکن نخست
هوش مصنوعی: زیرا به او گفتند که این کار به اختیار توست، اگر میخواهی کار را شروع کن و اول خودت قدمی بردار.
گفت نی اول شما ای ساحران
افکنید ان مکرها را در میان
هوش مصنوعی: گفتند ای جادوگران، ابتدا آن ترفندها و نیرنگهای خود را در وسط بگذارید.
این قدر تعظیم دینشان را خرید
کز مری آن دست و پاهاشان برید
هوش مصنوعی: آنقدر برای دینشان احترام قائل شدند که از درد و رنج، دست و پاهایشان را از دست دادند.
ساحران چون حق او بشناختند
دست و پا در جرم آن در باختند
هوش مصنوعی: ساحران وقتی که حقیقت او را شناختند، دیگر در گناه و جرم خود غرق شدند و نتوانستند خود را نجات دهند.
لقمه و نکتهست کامل را حلال
تو نهای کامل مخور میباش لال
هوش مصنوعی: لقمه و نکتهای که تمام و بینقص است، اجازهاش را نداری، پس آن را نخور. بهتر است که خاموش بمانی و از آن دوری کنی.
چون تو گوشی او زبان نی جنس تو
گوشها را حق بفرمود انصتوا
هوش مصنوعی: وقتی تو فقط شنوندهای و زبانت کار نمیکند، خداوند به گوشها دستور داده که سکوت کنند.
کودک اوّل چون بزاید شیرنوش
مدّتی خامُش بوَد او جمله گوش
هوش مصنوعی: زمانی که نخستین فرزند به دنیا میآید، به مدت زمانی خاموش و بیصدا میماند و فقط به شنیدن گوش میدهد.
مدّتی میبایدش لب دوختن
از سخن، تا او سخن آموختن
هوش مصنوعی: مدتی باید از صحبت کردن خودداری کند تا او زبان و مهارت گفتار را یاد بگیرد.
ور نباشد گوش و تیتی میکند
خویشتن را گنگِ گیتی میکند
هوش مصنوعی: اگر شنوا نباشد، خود را به خواب میزند و در دنیای اطرافش بیخبر و خاموش میماند.
کرّ اصلی کِش نبُد ز آغاز گوش
لال باشد، کی کند در نطق جوش؟
هوش مصنوعی: اگر انسان ذاتاً بیصدا و خاموش باشد، از ابتدا نمیتواند سخن بگوید. چگونه ممکن است که در آینده، توانایی صحبت کردن پیدا کند؟
زانکه اوّل سمع باید نطق را
سوی منطق از رهِ سمع اندر آ
هوش مصنوعی: ابتدا باید گوش فرا دهیم تا گفتار مناسب و منطقی از دل آن بیرون بیاید. باید با شنیدن به منطق و استدلال دست یابیم.
وادخلوا الابیات من ابوابها
واطلبوا الاغراض فی اسبابها
هوش مصنوعی: به خانهها وارد شوید از درهایشان و نیازهای خود را از منابعشان جستجو کنید.
نطق کان موقوف راه سمع نیست
جز که نطق خالق بیطمع نیست
هوش مصنوعی: سخن گفتن وقتی که از شنیدنیهای ذاتی گذشته باشد، ممکن نیست، مگر اینکه گفتار خداوند، بیهیچ طمعی و برای هدایت و آگاهی باشد.
مبدعست او تابع استاد نی
مسند جمله ورا اسناد نی
هوش مصنوعی: او خالق و مبتکر است و نه تابع و وابسته به استاد. همه چیز را خودش به وجود آورده و نسبت به آن هیچ ادعایی ندارد.
باقیان هم در حرف هم در مقال
تابع استاد و محتاج مثال
هوش مصنوعی: افراد باقیمانده نیز در صحبت و گفتار خود به رفتار و سخنان استاد خود پیروی میکنند و به نمونههای او نیاز دارند.
زین سخن گر نیستی بیگانهای
دلق و اشکی گیر در ویرانهای
هوش مصنوعی: اگر از این سخن دور نیستی، به خودت بیا و در این ویرانه، لباس دلق و اشکی بپوش.
زانک آدم زان عتاب از اشک رست
اشک تر باشد دم توبهپرست
هوش مصنوعی: چون انسان از سرزنشها و انتقادها گریه میکند، پس اشک او در لحظهی توبه و پشیمانی تازه و بهشتی است.
بهر گریه آمد آدم بر زمین
تا بود گریان و نالان و حزین
هوش مصنوعی: انسان به خاطر اندوه و غم به دنیا آمده است تا بتواند احساساتش را بروز دهد و دردی که در درونش دارد را ابراز کند.
آدم از فردوس و از بالای هفت
پای ماچان از برای عذر رفت
هوش مصنوعی: انسان از بهشت و از دنیای بالاتر به خاطر عذر و درخواست از ما وداع میکند.
گر ز پشت آدمی وز صلب او
در طلب میباش هم در طلب او
هوش مصنوعی: اگر از پشت آدمی و از صلب او در جستجوی چیزی هستی، پس خودت هم در جستجوی آن باش.
ز آتش دل و آب دیده نقل ساز
بوستان از ابر و خورشیدست باز
هوش مصنوعی: از دل پرآتش و اشک چشم، داستان گلزار از ابر و خورشید روایت میشود.
تو چه دانی ذوق آب دیدگان
عاشق نانی تو چون نادیدگان
هوش مصنوعی: تو نمیدانی چه حس زیبایی در اشکهای عاشق وجود دارد، درست مانند افرادی که هیچگاه احساسات واقعی را تجربه نکردهاند.
گر تو این انبان ز نان خالی کنی
پر ز گوهرهای اجلالی کنی
هوش مصنوعی: اگر این کیسه را از نان خالی کنی، آن را پر از جواهرات گرانبها خواهی کرد.
طفل جان از شیر شیطان باز کن
بعد از آنش با ملک انباز کن
هوش مصنوعی: ای جان کودک، از خوراک نادرست و گمراهکننده دست بکش و پس از آن با نیروی معنوی و پاکدلی همراه شو.
تا تو تاریک و ملول و تیرهای
دان که با دیو لعین همشیرهای
هوش مصنوعی: تا وقتی که در حالتی تاریک و مأیوس هستی، بدان که به نوعی با بدیها و پلیدیها ارتباط داری.
لقمهای کو نور افزود و کمال
آن بود آورده از کسب حلال
هوش مصنوعی: یک لقمهای که نور و کمال را به همراه دارد، باید از راه حلال به دست آمده باشد.
روغنی کاید چراغ ما کشد
آب خوانش چون چراغی را کشد
هوش مصنوعی: روغنی که چراغ ما را روشن میکند، همانند آبی است که چراغ را خاموش میکند. این جمله به این معناست که چیزی میتواند باعث روشنایی و زندگی شود، اما در عین حال ممکن است همان چیز به نابودی و خاموشی هم ختم شود.
علم و حکمت زاید از لقمهٔ حلال
عشق و رقت آید از لقمهٔ حلال
هوش مصنوعی: دانش و خرد از غذای حلال به دست میآید و لطافت و عشق نیز از خوراک پاک و حلال ناشی میشود.
چون ز لقمه تو حسد بینی و دام
جهل و غفلت زاید آن را دان حرام
هوش مصنوعی: هرگاه ببینی که حسد از لقمهات برمیخیزد و جهل و غفلت را به دنبال میآورد، بدان که آنچه به دست آوردهای حق تو نیست و حرام است.
هیچ گندم کاری و جو بر دهد
دیدهای اسپی که کرهٔ خر دهد
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که هیچ زحمتی، بدون نتیجه و ثمر نخواهد بود. به معنای دیگر، هر کسی تلاش کند، در نهایت نتایجی از تلاش خود خواهد دید. بهعبارتی، اگر کسی به سختی کار کند، در نهایت به نتیجه و پاداش خواهد رسید.
لقمه تخمست و برش اندیشهها
لقمه بحر و گوهرش اندیشهها
هوش مصنوعی: لقمهای که به دهان میآید، از فکر و اندیشهای تشکیل شده که مانند دریا و گوهر، غنی و ارزشمند است.
زاید از لقمهٔ حلال اندر دهان
میل خدمت عزم رفتن آن جهان
هوش مصنوعی: از غذای حلال که در دهان میگذاریم، علاقه به خدمت و تلاش برای رفتن به دنیای دیگر شکل میگیرد.