برگردان به زبان ساده
چو خورشید آمد ز بالا به شیب
شب تیره جست از کمین با نهیب
هوش مصنوعی: وقتی خورشید از بالا طلوع میکند، به سمت پایین میرود و در تاریکی شب به سرعت و با قدرت حرکت میکند.
به شهر اندر آمد جهان دیده پیر
ابا لشکر کشن و غران چه شیر
هوش مصنوعی: پیر دانا و باتجربه به شهر آمد و کسانی را که قدرت و توانایی دارند، مشاهده کرد. او به یاد شیرانی افتاد که قوی و نیرومند هستند.
نه بستند دروازه شهر باز
دلیران گردن کش سرفراز
هوش مصنوعی: در شهر درهای بستهای وجود ندارد که قهرمانان شجاع و سرفراز نتوانند از آن عبور کنند.
به گردون همی ناله نای شد
جهان را دگرگون سراپای شد
هوش مصنوعی: صدای نای در آسمان به گوش میرسد و این صدا باعث تغییر و دگرگونی در تمام عالم شده است.
چو بگریخت ارهنگ از پیش زال
فتاده ز سر ترک و بشکسته بال
هوش مصنوعی: وقتی ارهنگ از مقابل زال فرار کرد، زال از شدت ناراحتی و ناامیدی به زمین افتاد و بالش شکست.
سپه را پریشان و ابتر بدید
بر ایشان نه جوشن نه بکتر بدید
هوش مصنوعی: سربازان را در هم ریخته و ناقص مشاهده کرد، نه زرهای در بدن داشتند و نه سلاحی در دست.
بترسید از چنگ و کوپال زال
هزیمت شدن را برافراخت بال
هوش مصنوعی: از چنگ و دندان زال بترسید، زیرا که ترس از شکست ممکن است شما را به وحشت بیاندازد.
بنه در شب تیره گون بار کرد
هر آنکس که بد خفته بیدار کرد
هوش مصنوعی: هر کسی که در تاریکی شب به بیداری و آگاهی میرسد، از خواب گران بیدار میشود و بار سنگینی را بر دوش میکشد.
شب تیره برداشت از جا سپاه
گریزان بشد سوی ارجاسپ شاه
هوش مصنوعی: در تاریکی شب، نیرویی وحشتزده به سرعت از مکان خود فرار کرد و به سمت شاه ارجاسپ رفت.
چو آگه از این ترک شوریده شد
جهان تیره وش پیش دو دیده شد
هوش مصنوعی: وقتی جهان از این حال آشفته آگاه شد، همه چیز در تیرگی و تاریکی فرو رفت و همه چیز در برابر دو چشم حاضر شد.
که آمد همانگه به نزدیک شاه
شکسته سر و دست از گرد راه
هوش مصنوعی: کسی که در همان زمان به نزد شاه آمد، در حالی که سرش شکسته و دستش از شدت خستگی به گرد راه افتاده بود.
به ارجاسپ گفت ای شه نامدار
ندیدم بگیتی چو زال سوار
هوش مصنوعی: به ارجاسپ گفت: ای پادشاه معروف، من در دنیا مانند زال سوارکار ندیدهام.
گرش گو بود بیم شیر نر است
وگر اژدها ز اژدها برتر است
هوش مصنوعی: اگر بگویی او دچار ترس است، مثل شیر نر است و اگر هم او را با اژدها مقایسه کنی، از اژدها هم برتر است.
کسی کو بود مرگ را خواستار
برو گو بدستان بکن کار زار
هوش مصنوعی: هر کسی که خواهان مرگ باشد، به او بگوید که باید با دستهایش به نبرد بپردازد.
نبردی بدیدم ز دستان پیر
که در بیشه از اژدها دید شیر
هوش مصنوعی: در پایان کار، مشاهده کردم که پیرمردی با دستانش نبردی انجام داد، آنجا که در جنگل، شیر در مقابل اژدها قرار گرفت.
برزم اندر آمد چو بفراخت بال
بزد گرزو بشکستم این برز و یال
هوش مصنوعی: در میدان جنگ، هنگامی که اسبم را به جلو راند و بالهایش را گشاد، دشمن را شکست دادم و بر سر او پیروز شدم.
کنون نیست دستم که جنگ آورم
و یا سوی کوپال چنگ آورم
هوش مصنوعی: اکنون دست من قادر به جنگیدن نیست و نمیتوانم به سمت گودال (یا دریا) بروم.
پلنگی چو چنگش نباشد چو شیر
چگونه شود شیر نخجیرگیر
هوش مصنوعی: اگر پلنگی باشد که چنگال نداشته باشد، چطور میتواند مانند شیری که شکار میکند، عمل کند؟
چه بشنید از ارهنگ ارجاسپ این
بفرمود کان چار مرد گزین
هوش مصنوعی: او از ارجاسپ چیزی شنید و فرمود که چهار مرد برگزیده را انتخاب کند.
زند دار دژخیم و بردارشان
برآرد به نزدیک گردنکشان
هوش مصنوعی: زند به دست دژخیمان و نشانههایی که بر روی گردنکشان وجود دارد، به زودی سر میزند.
بزد دار دژخیم پیش حصار
کشان بردشان و به نزدیک دار
هوش مصنوعی: شخصی به سوی دژخیم حمله میبرد و آن را نزدیک دار میآورد.
بدان تا ز کین شان بدار آورد
بدان دارشان خوار زار آورد
هوش مصنوعی: بدان که وقتی دشمنی کسی را به جان بخرد، او را به زحمت و رنج دچار میکند.
زن و مرد و کودک به برج حصار
بدیدند از دور آن چار دار
هوش مصنوعی: زن و مرد و کودک از دور، برج محکم و استواری را دیدند که چهار دیوار دور آن را احاطه کرده است.
چه لهراسپ بشنید حیران بماند
بدیشان خدای جهان را بخواند
هوش مصنوعی: لهراسپ واژهای است به معناي گوشهنشین یا حکیم، و در اینجا اشاره دارد به کسی که در برابر وجود و عظمت خداوند دچار حیرت و شگفتی میشود. او در این حالت به یاد خدا میافتد و به دعا و نیایش مشغول میشود. در واقع، در این بیت، حالت حیرت و جستجوی رستگاری و کمک از خداوند به تصویر کشیده شده است.
ز من گفت این بد بدیشان رسید
نه از لشکر ترک و توران رسید
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که آنچه بر سر من آمده و به من آسیب رسانده، از طرف دشمنان و لشکرهای ترک و تورانی نیست، بلکه از خود من و از درون من ناشی شده است.
که ایران ز رستم تهی ساختم
سوی ملک خاورش انداختم
هوش مصنوعی: ایران را که از رستم (استورهای نیرومند) خالی کردم، به سمت سرزمینهای شرقی پیشروی کردم.
چه دار و رسن دید گودرز پیر
نشست از بر تازی اسبی چه شیر
هوش مصنوعی: گودرز پیر از شدت هیجان و شگفتی، با چهرهای مملو از تجربه و دانایی، در کنار اسب جوان و نیرومندی نشسته است. این تصویر نشاندهندهی قدرت و استقامت اسب و همچنین دقت و زنگیِ گودرز است.
فرو هشت شهر از در شهر بند
برون تاخت چون شیر جسته ز بند
هوش مصنوعی: او از دروازه شهر بیرون آمد و با قدرت و شدت مانند شیری که از بند رها شده، به جلوی دروازه ی شهر حمله ور شد.