برگردان به زبان ساده
شکر خدا که از اثر بخت کامکار
نخل امید را ثمر عیش گشت بار
هوش مصنوعی: خوشحالم که به لطف بخت خوب، درخت امید ثمره شادی و خوشبختی را به بار آورد.
ز الطاف بی شمار شهنشاه دادگر
گردید سرفراز امیر بزرگوار
هوش مصنوعی: به خاطر محبت‌های بسیار و بی‌نظیر شاه دادگر، امیر بزرگوار به جایگاه والایی رسید و سرفراز شد.
شاه زمانه ناصر دین شه که خسروان
سازند خاک مقدم او تاج افتخار
هوش مصنوعی: سلطان زمان، ناصرالدین شاه، که افراد بزرگ و قدرتمند با کمال افتخار برای او تملق و احترام می‌گذارند.
دارد گدای درگه وی ننگ از شهی
آید مقیم خدمت او را زخلد عار
هوش مصنوعی: گدای درگاه او ننگی ندارد که از بزرگان و شاهان خجالت بکشد، بلکه به خاطر خدمت به او افتخار می‌کند و از این عمل احساس خفت و عار نمی‌کند.
یک ذره ی زنور رُخش انجم سپهر
یک رشحه ی ز ابر کفش گوهر بحار
هوش مصنوعی: یک ذره از زیبایی و درخشندگی چهره‌اش، مانند ستاره‌ای در آسمان است و قطره‌ای از ابر، مثل گوهر دریاها می‌درخشد.
آمد نمونه سخطش موسم سموم
باشد نشان خلق خوشش فصل نوبهار
هوش مصنوعی: زمانی که هوای گرم و سوزان می‌رسد، نشانه‌ای از وجود زیبایی‌های خلق و خوی اوست که مانند فصل بهار، خوشایند و دلپذیر است.
محکوم حکم محکم او هر چه حکمران
مقهور بخت قاهر وی آن چه بختیار
هوش مصنوعی: سرنوشت و تقدیر هر فرد به شدت تحت تأثیر خواست و اراده‌ی خداوند قرار دارد. هر چقدر هم که انسان‌ها در تلاش برای قدرت و تسلط باشند، در نهایت نتایج ناشی از سرنوشت غیرقابل تغییر است و این تقدیر است که بر آن‌ها حاکمیت دارد.
گرچه کتاب مدح شهنشه مطوّل است
مدّاح عقل کرده به یک بیت اختصار
هوش مصنوعی: اگرچه توصیف و ستایش شاه در کتاب بسیار طولانی است، اما ستایشگر با یک جمله کوتاه به بیان نکته‌ای عمیق و مهم پرداخته است.
تا می کند خدای خدایی شهست شاه
تا ذات باقی است بود سایه برقرار
هوش مصنوعی: تا زمانی که خداوند سلطنت می‌کند و پادشاهی وجود دارد، سایهٔ او همواره برقرار خواهد بود.
بر صِهر خویش دوست محمد که بر درش
سایند روی عجز امیران روزگار
هوش مصنوعی: در این بیت شاعر به وضعیتی اشاره دارد که دوستان محمد بر در خانه‌اش نشسته‌اند و قدرت‌مندان و امیران زمان، در مقابل آن‌ها عاجز و ناتوان به نظر می‌رسند. به نوعی، این تصویر نشان‌دهنده‌ی احترام و ارادتی است که نسبت به دوست محمد وجود دارد و همچنین ناتوانی کسانی که در مقام‌های بلند قرار دارند در برابر این دوست.
بخشید خلعتی که معیّر تویی سپس
چون دید نقد طینت او کامل العیار
هوش مصنوعی: بخشی از شخصیت تو را که به زیبایی تو اشاره دارد، به من عطا کردند و سپس وقتی که طبیعت او را با دقت بررسی کردم، متوجه شدم که او تمام ویژگی‌های لازم را دارد.
خلعت نه آفتابی بر پیکر سپهر
خلعت نه گلستانی بر سر و جویبار
هوش مصنوعی: لباسی نیست که بر تن آسمان بیفتد، یا باغی که بر سر جویبار باشد.
هم از شعاع شمسه ی او مهر شرمگین
هم از ضیاء گوهر او ماه شرمسار
هوش مصنوعی: نور آفتاب او باعث خجالت ماه شده و درخشش گوهری که او دارد، باعث شرمندگی ماه می‌شود.
نسّاج لطف بافته او را به دست مهر
پودش زحشمت آمده تارش زاقتدار
هوش مصنوعی: نابغه‌ی مهربانی، بافته‌ای زیبا از عشق را به وجود آورده که از زیور و شکوه به همراه قدرتش، تارهایی محکم و دلپذیر دارد.
خیاط جود دوخته با سوزن کرم
از رشته ی عنایت و احسان و اعتبار
هوش مصنوعی: خیاطی با سوزن نازک، دوستی و بخشندگی را با دقت و حوصله به هم می‌بافد، از رشته‌هایی که به لطف و کمک و اعتبار دیگران وصل شده‌اند.
جاوید باد خلعت شه در بر امیر
فرخنده و مبارک چون رأی شهریار
هوش مصنوعی: برای همیشه باد دامن امیر مبارک و خوشبخت را زینت بخشید، همانند نظر شهریار.
چون یافت صافی او مخزن خلوص
از بخشش شهانه نمودش خزانه دار
هوش مصنوعی: وقتی او به خلوص و صفای روح دست یافت، به واسطه بخشش‌های بزرگ و سلطنتی، او را به عنوان خزانه‌دار انتخاب کردند.
فرمود کی امیر جوان بخت فخر کُن
بر چاکران پیر تو را باشد افتخار
هوش مصنوعی: فرمود که ای امیر جوان و خوشبخت، بر خدمتگزاران پیر خود افتخار کن.
بابت رسانده خدمت خود را به منتها
هان ابتدای خدمت تو است ای خجسته کار
هوش مصنوعی: من با افتخار می‌گویم که خدمت خود را به اوج رسانده‌ام، اما بدان که این تنها آغاز خدمت به توست، ای کسی که کارهایت مبارک است.
زیبد به مژگانی این مژده دوستانش
سازند سیم و زر سر تن جان و دل نثار
هوش مصنوعی: دوستانش با مژگان زیبا و دلربا، این بشارت را می‌دهند که جان و دل خود را به خاطر او فدای سیم و زر (ثروت) می‌کنند.
چون مدحتش نیاری گفتن تو ای محیط
بر گو دعای او را پنهان و آشکار
هوش مصنوعی: هرگاه نتوانی ستایش او را به زبان برانی، ای کسی که همه جا را در بر گرفته‌ای، از او بخواه که دعایش را در دل و ظاهر، مخفی و آشکار بپذیرد.
یا رب به قرب و منزلت و جاه پنج تن
یا رب به جاه و مرتبه و شاه هشت و چار
هوش مصنوعی: خداوندا، به خاطر مقام و منزلت پنج تن آل عبای مقدس، و همچنین به خاطر جایگاه و رتبه شاهانی که در آسمان‌ها هستند به تو پناه می‌برم.
پاینده دار دولت او تا به روز حشر
پیوسته دار عزّت او تا صف شمار
هوش مصنوعی: دولت او تا روز قیامت پایدار و استوار باشد و عزت او همیشه بر سر مردم باقی بماند.
کردند ساکنان جنابش مقیم خلد
باشند حاسدان جنابش مکین نار
هوش مصنوعی: ساکنان بهشت در کنار او سکونت دارند و دشمنانش در آتش عذاب خواهند بود.
