برگردان به زبان ساده
حبّذا شهباز شاهنشاه چون پروا کند
چرخ دیگر از همایون پر خود برپا کند
هوش مصنوعی: چقدر خوب است که شاهین شاهنشاه، وقتی که نگران آسمان میشود، از پرندهی بزرگ دیگری به نام همای، بهرهبرداری کند و قدرت خود را به نمایش بگذارد.
تا دهد چرخ کهن را شیوه ی بیداد یاد
تازه چرخی هر زمان از پر خود برپا کند
هوش مصنوعی: زمانی که سرنوشت به ما ظلمی کند، باید همیشه حواسمان به یادآوری تجربههای تلخ گذشته باشد و تلاش کنیم که از آنها درس بگیریم و در هر لحظه از زندگی خود را دوباره بسازیم.
صخره صمّا اگر درّاج را گردد بنه
رخنه ی زوبین چَنگُلش در صخره صمّا کند
هوش مصنوعی: اگر سنگی سخت و محکم (صخره صمّا) به جایی برسد که پرندهای (درّاج) آنجا باشد، با ضربهای که نیزه (زوبین) به آن سنگ میزند، میتواند به راحتی در آن رخنهای ایجاد کند.
کبک و تیهو چیست شاهین را اگر آرد به چنگ
طعمه در دم زاستخوان وی هما آسا کند
هوش مصنوعی: اگر شاهین طعمهای را در دست بگیرد، کبک و تیهو برای او هیچ ارزشی ندارند و او به راحتی طعمهاش را از بین میبرد.
خون مرغان شکاری را زبس ریزد به خاک
رنگ هامون را به رنگ لاله ی حمرا کند
هوش مصنوعی: مرغهای شکاری به خاطر فراوانی خونشان به زمین میافتند و رنگ زمین را مانند رنگ گلهای لالهی قرمز میکند.
زیبدش گردون نشیمن وز مجّره پای بند
آشیان باید فراز گنبد خضرا کند
هوش مصنوعی: بهتر است برای زندگی کردن در زمین، از آسمان و کهکشان دور نشویم و باید به سقف آسمان رسید و بر قلههای بلند زندگی و طبیعت تکیه کنیم.
نسر طایر را رباید از سپهر هشتمین
نُه فلک را چون زمین پر شورش و غوغا کند
هوش مصنوعی: پرندهای بزرگ و شگفتانگیز از آسمان و مکانهای بالا، به زمین میآید و نُه آسمان را مانند زمین پر از هیاهو و شلوغی میکند.
آهنین چنگال وی مریخ را در خون کشد
صوت زرین دنگ او ناهید را شیدا کند
هوش مصنوعی: چنگال آهنی او میتواند به راحتی مریخ را در خون غرق کند و صدای طلایی او ناهید را مجذوب خود کند.
قاف تا قاف جهان را آورد در زیر پر
چون به اقبال شهنشه بال همت وا کند
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف یک پادشاه با عظمت و توانا اشاره دارد که به اندازهای نیرویی بزرگ و بالنده دارد که میتواند تمام جهان را تحت سیطره خود درآورد. هنگامی که او به موفقیت و خوششانسی دست پیدا کند، میتواند همت و تلاش خود را به اوج برساند و به دستاوردهای بزرگ نائل شود.
ظل یزدان ناصرالدین شه که در هر بامداد
کسب نور از رأی وی مهر جهان آرا کند
هوش مصنوعی: سایه خداوند حامی ناصرالدین شاه است که هر روز صبح با استفاده از نظر او، جهان را زیبا و منظم میسازد.
شهریار دادگر گز یمن فرّخ مقدمش
بر نُهم گدون تفاخُر ساحت غبرا کند
هوش مصنوعی: شهر یار، برگزیدهی داد و انصاف، با ورود خوشآمدش به یمن، در برابر نُه گدا به نمایش افتخاراتش میپردازد و خود را میآراید.
آسمان کوشید که خاک آستان وی شود
تا به این تدبیر قدر خویش را والا کند
هوش مصنوعی: آسمان تلاش کرد تا خاک زیر پای او شود تا به این وسیله جایگاه و ارزش خود را بالا ببرد.
لیک نگذارد امین خلوت شاه جهان
ره به دربار ملک هر سفله ی پیدا کند
هوش مصنوعی: اما امین دربار نمیگذارد که هر فرد بیارزشی به دربار پادشاه راه یابد.
خواجه ی باذل که ابر دست گوهر بار او
عرصه ی آفاق را رشک دل دریا کند
هوش مصنوعی: سرپرست بخشندهای که ابرهای پر از جواهرش، تمام زمین و آسمان را به حسودی دل دریا وا میدارد.
چون گشاید لب پی عرض سخن فیض دمش
گنگ مادرزاد را بلبل صفت گویا کند
هوش مصنوعی: زمانی که شخصی صحبت کند و خواستههایش را بیان کند، قدرت کلامش چنان میشود که حتی زبان خاموش و بیخبر هم میتواند گفتار بلبل را بشنود و بیان کند.
نیست گر آب بقا نظم روان بخشش چرا
کشتگان محبت ایام را احیا کند
هوش مصنوعی: اگر آب جاودانگی نباشد، نظم و ترتیب و بخشش نیز وجود نخواهد داشت. پس چگونه میتواند عشق مردگان را در زندگی دوباره زنده کند؟
نام او را چون برم بوسد دهانم را نگار
کام من شیرین زشهد لعل شکرخا کند
هوش مصنوعی: هر بار که نام محبوبم را میبرم، دهانم را میبوسد و این باعث میشود که کام من به اندازهی عسل و شیرینی خوشایند و دلپذیر شود.
دلبری دارم که بالای بلا انگیز او
هر زمان در کشور دل فتنه ها برپا کند
هوش مصنوعی: عشقی دارم که با زیباییهایش همواره در دل من آشوب و هیجان به پا میکند.
شوخ سرمستی زبردستی که گر یابد امان
خون خلقی را به جای باده در مینا کند
هوش مصنوعی: اگر شخصی با هنر و زیرکی خود بتواند از خوشی و شادیاش بهرهبرداری کند، ممکن است به جای نوشیدن شراب، جان مردم را در مینا بریزد.
کرده با ما گوشه گیران حالت چشمان او
آن چه با دُردی کشان صاف دل صهبا کند
هوش مصنوعی: چشمان او با ما که گوشهگیر هستیم، حالتی دارد که انگار با یکی از عاشقان دلسوخته، روح و جان را تسکین میدهد.
یاد صبح وصل و شام هجر آن زیبا صنم
نوجوان را پیر سازد پیر را برنا کند
هوش مصنوعی: یاد روزی که با آن معشوق زیبا بودم و شبهایی که از هم جدایی داشتیم، آن چنان در من اثر گذاشته که حتی میتواند یک پیرمرد را جوان کند و برعکس یک جوان نازنین را کهنه و فرسوده سازد.
هر سخن زآن سرو بالا بر زبان آرد «محیط»
زهره اش ورد زبان در عالم بالا کند
هوش مصنوعی: هرکس دربارهی آن سرو بلند صحبت کند، «محیط» نام او را به عنوان ستایش در آسمانها به زبان میآورد.