برگردان به زبان ساده
بخل قفلیست بر خزینه شاه
تا کند دست شاه ازان کوتاه
هوش مصنوعی: بخل مانند قفلی بر گنجینه‌ی پادشاه است که دست او را از آن کوتاه می‌کند.
قفل بگشا که دست کوتاهی
نیست لایق به منصب شاهی
هوش مصنوعی: در این شعر، به گوش‌زدن به کسی اشاره می‌شود که برای رسیدن به مقام و موقعیتی بلند؛ باید موانع را از سر راه بردارد. به این معناست که برای دستیابی به مقام‌های بزرگ، نباید از تلاش و کوشش دست برداشت و باید از قفل‌ها و موانع عبور کرد.
دل شه کز خزینه اش هوس است
دولت شاهیش خزینه بس است
هوش مصنوعی: دل شاهزاده‌ای که از خزانه‌اش خواسته‌ها و آرزوهای زیادی دارد، به خاطر همین آرزوها و خواسته‌ها به اندازه‌ی کافی از ثروت و امکانات برخوردار است.
تا بود شاه شاه بی خم و پیچ
زانکه باید نیایدش کم هیچ
هوش مصنوعی: تا زمانی که شاه وجود داشته باشد و حکمرانی بدون مشکل و ناعدالتی باشد، نباید از او چیزی کم شود.
ور بماند ازان معاذالله
که تواند خزینه داشت نگه
هوش مصنوعی: اگر به جزایر معاذالله (پناهگاه‌ها) اشاره کنیم، می‌توان گفت که کسی نمی‌تواند خزانه‌ای از آنچه در دل دارد، حفظ و نگهداری کند.
بخل نخلیست دخل آن همه خار
خار آن جان خستگان آزار
هوش مصنوعی: بخل مانند درختی است که همه جا را با خارهایش پوشانده و جان کسانی را که خسته‌اند، آزار می‌دهد.
گر به خرمای او بری دندان
هست دندان شکن تر از سندان
هوش مصنوعی: اگر به خرمای او دندان بزنی، همچون دندان‌شکن ترین چیزها خواهد بود، حتی بیشتر از سنگینی سندان.
فی المثل گر فشاندش مریم
زان نریزد به غیر سنگ ستم
هوش مصنوعی: به عنوان مثال، اگر مریم چیزی را پرتاب کند، تنها سنگ ستم به زمین می‌افتد.
بخل نخلیست نوش او همه نیش
جگر خستگان ز نیشش ریش
هوش مصنوعی: بخل شبیه به درختی است که هیچ میوه‌ای نمی‌دهد و فقط زهرش به دل خسته‌دل‌ها می‌رسد و آن‌ها را آزار می‌دهد.
گر بیالایدت به شهد انگشت
سازدت خم ز بار منت پشت
هوش مصنوعی: اگر کسی تو را به شیرینی زندگی بخواند، باید با کمال میل و بدون هیچ فشاری بارِ محبت و کمک او را بر دوش بکشی.
به حیل بر در بخیل مرو
به عزیزی او ذلیل مشو
هوش مصنوعی: به آن کسی که بخشنده نیست، با حقه و نیرنگ نرو و خود را کوچک و ذلیل نکن.
که به سوی کریم فخر شعار
آن ذلیلی کند دلیلی عار
هوش مصنوعی: شخصی که به سوی بخشنده حرکت می‌کند، نشانه‌ی ناتوانی و ذلت خود را به نمایش می‌گذارد.
عار اگر می کشی از آنان کش
که بود فخر و عار از آنان خوش
هوش مصنوعی: اگر عیب و نکوهشی از کسانی برداشت می‌کنی، از آن کسانی بکش که خودشان فخر و افتخار به تو می‌آورند.
نه بر ابروی آن گروه گره
نه پر آژنگ رویشان چو زره
هوش مصنوعی: نه بر ابروهای آن گروه اثری از چین و چروک است و نه چهره‌شان مانند زره زبر و خشن به نظر می‌رسد.
بدهند و ز شرم داده خویش
از فقیران سرافکنند به پیش
هوش مصنوعی: افرادی که به فقیران کمک می‌کنند، از روی شرم و نگرانی از وضعیت خودشان این کار را انجام می‌دهند و در واقع با این کار خود را در برابر فقیران کوچک می‌کنند.
نه که هر جا ز خاصه و عامه
از لئیمی کنند هنگامه
هوش مصنوعی: نه اینکه هر جا به خاطر افراد پست و بی‌مایه هیاهو و جنجال به پا می‌شود.
لطف و احسان خود شمار کنند
گردنت را به زیر بار کنند
هوش مصنوعی: با مهربانی و نیکی خود، دیگران تو را می‌شناسند و به همین دلیل، گاهی ممکن است از تو انتظار داشته باشند که زیر بار سختی‌ها و مسئولیت‌ها بروی.
