برگردان به زبان ساده
ای غم تو چون سویدا جای در دل یافته
وی خیالت چون سوادا زدیده منزل یافته
هوش مصنوعی: ای اندوه تو مانند رنگ سیاه در دل جا گرفته و خیال تو مانند شب در دیده منزل گزیده است.
نیست طرفه گر بود چشم و دلم جای تو زانک
هست ماه از طرف و قلب اسم منازل یافته
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اگرچه چشم و دل من به دنبال تو هستند، اما وجود تو برای من همچون ماهی است که در آسمان میدرخشد و منازلش را در قلبم یافتهام. به عبارت دیگر، عشق و اشتیاق من به تو مانند نوری در دل شب است که راه را نشان میدهد.
عارض چون شیر تو از زلف چونزنجیر تو
همچو آب از باد اشکال سلاسل یافته
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که وجود تو مانند شیر بر موهایت تأثیرگذار است و زلفهای تو مانند زنجیری به هم پیوستهاند. همچنین خنکی آب به باد شباهت دارد، گویی که اشکال و الگوهای آن زنجیرگونهاند.
لطف خلقت شمه باد سحر آموخته
سحر چشمت اندکی جادوی بابل یافته
هوش مصنوعی: زیبایی خلقت و لطافت صبح را بادی به دمنوشی آموخته است. چشمان تو کمی از جادوهای بابل را به خود گرفتهاند.
سرو با آن سرکشی و آن تمایل کردنش
گوشمالی نیک ازان شکل و شمایل یافته
هوش مصنوعی: سرو با آن سرکشیدگی و اشتیاقش، به خوبی تحت تأثیر آن زیبایی و ظاهر خوشایند قرار گرفته است.
عشق اندر سایه و خورشید زلف ورویتو
صد هزاران جان و دل بی جان و بیدل یافته
هوش مصنوعی: عشق در حالی زندگی میکند که سایه و زیبایی موهای تو همانند خورشید است. به خاطر تو، هزاران جان و دل بیجان و بیاحساس پیدا کردهاند.
ایفلک افتاده عشق ترا بر داشته
وی خرد دیوانه بند تو عاقل یافته
هوش مصنوعی: عشق تو مرا از زمین بلند کرده و عقل من دیوانه شده، اما تو در این حال عاقل را یافتهای.
هم کمر گرد میانت نیک گمراه آمده
هم سخن راه دهانت سخت مشکل یافته
هوش مصنوعی: عزیزم با کمر زیبا و بزرگت مرا به اشتباه انداختی، و همزمان، سخنان تو راه را برایم سخت و دشوار کرده است.
عشق تو اندیشه های وصل بازی داشته
هجر تو تدبیرهای صبر باطل یافته
هوش مصنوعی: عشق تو من را به تفکر در مورد وصال و نزدیکی واداشته، اما فقدان تو باعث شده تا تمامی تدابیر و راههای صبوری که برای دوری از تو به کار گرفتهام، بیفایده و بینتیجه باشد.
کی بود یارب که بینم من ز ساعدهای خویش
گردن چون سیم تو از زر حمایل یافته
هوش مصنوعی: کسی را نمیشناسم که مثل من با دستان خود گردنی مانند تو که از طلا زینت یافته داشته باشد.
اینت شیرین عشقبازی کاندراوجان و دلم
خوشترین لذت ملامت از عواذل یافته
هوش مصنوعی: این عشق شیرین و پر هیجان، برای جان و دلم لذت بخشترین حس است و از انتقادها و سرزنشهای دیگران، خوشنود و شاداب شدهام.
نی دل اندر وصل و هجر تو نبندم زانکه هست
راه سوی حضرت آن صدر عادل یافته
هوش مصنوعی: من دل خود را در پی وصل تو و جدایی از تو دربند نمیکنم، زیرا راهی به سوی آن مقام عالی و عادلانه پیدا کردهام.
حرز مطلق رکندین اقضی القضاة شرق و غرب
آنکه دهرش منعم و ایام مفضل یافته
هوش مصنوعی: این ابیات به توصیف شخصی میپردازد که در تمام جوانب زندگی خود، چه در شرق و چه در غرب، دارای مقام و موقعیت ویژهای است. او از نعمتهایی برخوردار است که زمانه به او بخشیده و روزهای خوشی را تجربه کرده است. این فرد به گونهای است که در میان قضاوتهای مختلف و چالشهای زندگی، امن و مطمئن به نظر میرسد و به نظر میرسد که سرنوشت به نفع او رقم خورده است.
آنکه چرخش معدنجو و مکارم خوانده است
وانکه شرعش منبع فضل و فضایل یافته
هوش مصنوعی: کسی که قدرت و بزرگیاش مانند چرخش زمین است و اعمال نیکش شناخته شدهاند، و کسی که قوانین او منبعی از خوبیها و فضیلتها شده است.
آسمان در سایه جاهش پناهی ساخته
آفتاب از شعله رایش مشاعل یافته
هوش مصنوعی: آسمان در سایه خود مکانی امن ایجاد کرده و آفتاب، از گرمای خود چراغهایی روشن کرده است.
جهان دردیجور شبهت از شعاع خاطرش
راه کشف معضل و حل مسائل یافته
هوش مصنوعی: جهان به خاطر احساسات و اندیشههای تو، راهی برای فهم مشکلات و پیدا کردن راهحلها به دست آورده است.
ناصح او را ملک مقبول و مقبل داشته
حاسد او را اجل مغرور و غافل یافته
هوش مصنوعی: ناصح به او مقام و محبوبیتی داده شده است، در حالی که حسود او را در حال غفلت و فریب تقدیر، به مرگ نزدیک کرده است.
عقل او را در همه ابواب قدوة ساخته
چرخ او را در همه انواع کامل یافته
هوش مصنوعی: او در همه جوانب زندگی به عنوان الگویی برای عقلش قرار گرفته و در تمام انواع مهارتها و تواناییها به کمال رسیده است.
گاه وصف و نعت اخلاق و مکارم کاندروست
نطق سحبانی مزاج و طبع باقل یافته
هوش مصنوعی: گاهی توصیف و تعریف اخلاق و فضایل عالی، به سبب ویژگیهای خاصی که در طبع و مزاج انسان وجود دارد، به صورت شگفتانگیزی جلوهگر میشود.
خاطر و قادو ذهنش نیک آسان کرده حل
هرچه و هم و عقل آنرا صعب و هایل یافته
هوش مصنوعی: ذهن و خاطر او به راحتی مسائل را حل میکند، اما عقل او این کار را دشوار و پیچیده میبیند.
مکرمت از صادر و وارد درین عالیجناب
وفد در وفد و قوافل در قوافل یافته
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در این بزرگوار، نوعی کریم بودن و عزیز بودن در برخورد با مهمانان و مسافران وجود دارد. او به خوبی از مهمانها و مسافران پذیرایی میکند و در این میان، فضایل و نیکیهای او نمایان میشود.
ای زفر دولت بیدار تو فتنه مدام
خوابگه در سایه این عدل شامل یافته
هوش مصنوعی: ای کسی که با ظهور و بیداری تو، حوادث و مصائب مداوم مانند خوابگاهی آرام در سایهی این عدل و انصاف و تدبیر تو قرار گرفتهاند.
شرع از انوار عقل تو حقایق خواسته
فضل از الفاظ عذب تو دلایل یافته
هوش مصنوعی: قوانین الهی از روشناییهای عقل تو حقیقت را طلب کرده و فضیلت از سخنان شیرین تو دلایل و استدلالها را به دست آورده است.
خاک از تأثیر حلم تو وقار آموخته
کوه از آسیب خشم تو زلازل یافته
هوش مصنوعی: خاک به دلیل آرامش و ملایمت تو وقار و سکون پیدا کرده است، و کوه به خاطر شدت خشم تو دچار لرزش و تزلزل شده است.
روز منصب آسمان اجرام علوی را چو خاک
پیش قدر و رفعت تو سخت نازل یافته
هوش مصنوعی: روزگار سلطنت آسمان، اجرام سماوی را مانند خاک در برابر مقام و عظمت تو بسیار حقیر و پایین قرار داده است.
نیست گردون باهزاران دیده در صد دور قرن
مثل تو شخصی بدین چندین خصایل یافته
هوش مصنوعی: هیچکس در این گردونهی دنیا، با این همه ویژگیهای زیبا و برجسته، از آغاز تا الان، مانند تو پیدا نشده است.
نه کسی معیار انصاف تو ناقص داشته
جودوعلمت خوشترین معشوق سایل یافته
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند به اندازه تو در سنجش انصاف و بخشش کامل باشد، چرا که علم و هنر تو همچون معشوقی زیبا مورد ستایش قرار گرفته است.
پیش چشم همتت کمتر بود از ذره
هر چه کان از داده خورشید حاصل یافته
هوش مصنوعی: به چشم همت تو، هر چه که از نعمتهای خورشید به دست آمده، کمتر از یک ذره به نظر میرسد.
شادباش ای قدر تو جائی رسیده کاسمان
وهم را زادراک جاهت پای در گل یافته
هوش مصنوعی: تبریک میگویم ای بزرگوار، تو به مرحلهای رسیدهای که برای دیگران تصور کردن موقعیتت دشوار است و در واقع، آنها از درک عظمت و جایگاه تو عاجزند.
از ثنای تو مجامر در مجامع سوخته
وزشکوهت رونقی صدر محافل یافته
هوش مصنوعی: ستایش از تو در مجالس، مانند آتشی افروخته است و به خاطر عظمت تو، جلسات و محافل حال و هوای دیگری پیدا کردهاند.
آزافزونخوار پیشی خواه بیشی جوی هست
عدت صد ساله از وجود تو فاضل یافته
هوش مصنوعی: یک موجود آزاده و برتر، باید در طلب چیزهای باارزش و مهم باشد. تو از تمام ظرفیتهای خود بهرهبرداری کردهای و دانش و فضیلتات به اندازهای است که سالها تلاش و تجربه را به دست آوردهای.
از نم ابر سخایت خرمن ماه از نما
بر فلک چون خوشه پروین سنابل یافته
هوش مصنوعی: باران ابر، خوشهچین ماه را بر آسمان نمایان کرده است، گویی که ستارههای پروین به خود سنبلهای یافتهاند.
فرعدل و یمن انصاف تو طبع باز را
دوستی والف با کبک و حواصل یافته
هوش مصنوعی: دوستی تو با کبک و پرندگان دیگر نشان از انصاف و طبع باز تو دارد، که در فضایل و خوبیها فراتر از انتظار است.
از سخای کیسه پردازت سپهر لاجورد
کان که او گنجور خورشیدست عاطل یافته
هوش مصنوعی: از بخشندگی و فراوانی پول و ثروت تو، آسمان آبی به ثروت و گنجینه خورشید میماند که به هدر رفته است.
جمله ارزاق و فتاوی خلق را روشن شود
چون شود کلک تو تشریف انامل یافته
هوش مصنوعی: همه نیازها و احکام مردم وقتی روشن و واضح خواهد شد که دست تو به اعتبار و منزلت بالایی برسد.
طبع تو بحریست بی آسیب موج و غوطه
گوهر جودت طمع برطرف ساحل یافته
هوش مصنوعی: وجود تو همچون دریایی است که از طوفان و امواج خطر دور است و زیبایی و بخشندگیات مانند گوهری است که دیگران به آن چشم دوختهاند و در انتظار بهرهگیری از آن هستند.
دشمنت گر برخلاف رای تو آبی خورد
آبرا در حلق طعم زهر قاتل یافته
هوش مصنوعی: اگر دشمن تو بر خلاف نظر تو آبی بنوشد، آب در گلویش مانند طعم زهر کشنده خواهد بود.
هرچه رای روشنت تقریر آندیده صواب
آسمان وجه تعرضهاش زایل یافته
هوش مصنوعی: هر چه نظر روشنت برای به تصویر کشیدن حقیقت باشد، آسمان از حضورش بیاعتنا شده است.
ای نفاذ حکم تو دور محیط نه فلک
در خط فرمان تو چون نقطه داخل یافته
هوش مصنوعی: حکم و اراده تو تمام دنیا را در بر گرفته است و آسمان همچون نقطهای در فرمان تو به حساب میآید.
جرم عفو شاملترا آب دندان ساخته
حرص جود مشرفت را خوش معامل یافته
هوش مصنوعی: کار نیک تو باعث شده تا خداوند به تو بزرگواری و بخشش عطا کند و حرص بر بخشش مهربانیات را برای تو معاملتی شیرین به ارمغان آورده است.
هر ثنائی کان نه از بهر تو باشد عاقلان
صنعتش از زیور تحقیق عاطل یافته
هوش مصنوعی: هر مدح و ستایشی که برای تو نیست، عقلای جامعه به خاطر عدم تحقیق و بررسی، آن را بی ارزش میدانند.
هر که دارد چون دویت اندر دل از تو غالیه
چون قلم قط سر و قطع مفاصل یافته
هوش مصنوعی: هر کسی که در دلش عشق تو را دارد، مانند گلی خوشبو و نرم است که در آن عشق، به آرامش و زیبایی دست یافته است.
هر که کرده اختیار خدمت درگاه تو
با ثواب آجل اکنون ملک عاجل یافته
هوش مصنوعی: هر کس که انتخاب کرده به خدمت درگاه تو بیفتد، در عوض به زودی پاداش و نعمتهای دنیوی را به دست خواهد آورد.
این رهی کاندر مدیح تو چو صبح صادقست
زین قصیده سوی بهروزی وسایل یافته
هوش مصنوعی: این مسیر که در ستایش تو مانند سپیده دم روشن و حقیقتمند است، از این شعر به سوی کامیابی و خوشبختی راه یافته است.
در مدیحت از بنات فکر و معنی های بکر
مادر امید را از نجح حامل یافته
هوش مصنوعی: در ستایش تو، از افکار ناب و معانی اصیل بهرمند شدم و امید را در موفقیت و دستاوردهای تو یافتهام.
تا که باشد خلعت باغ از مه آزارودی
گه دم طاوس و گه پر حواصل یافته
هوش مصنوعی: تا زمانی که زیبایی باغ به لطف ماه و آفتاب، که گاهی شبیه طاوس میدرخشد و گاهی نیز به مانند پرندگان باصفاتر برآید، برقرار باشد.
متصل بادا ترا امداد لطف ایزدی
مدت عمر تو در آخر اوایل یافته
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که امید است کمک و رحمت خدا همیشه با تو باشد و طول عمرت در پایان، بهتر از آغاز باشد.
هر غرض کاعدای تو از بخت کرده التماس
مرگرا در پیش آنمقصود حایل یافته
هوش مصنوعی: هر هدفی که تو به خاطر آن از بخت خود درخواست مرگ کردهای، در برابر آن منظور، حائل و مانع پیدا کردهای.