غزل شمارهٔ ۱۸۸

 شخصی که توانایی فهمیدن حکمت اسرار الهی را ندارد به حقیقت رندی و عشق من نیز پی نمی برد و به همین سبب از آن ایراد می گیرد.فضول شخص کارنادان و دهن بین و عیب جو است در حقیقت چنین شخصی به هر آنچه که فراتر از فهم اوست اعتراض می کند.

محبت همان شور و شوق بسیار سالک برای رسیدن به خداوند است و همانند رازی است که با سیر انفسی ( سفر به درون خویش ) به کمال آن می توان پی برد؛ این کمال را ببین نه کاستی های حاصل از گناه را زیرا انسان بی هنر ( فاقد کمال و فضل ) توان پی بردن به گوهر محبت را ندارد پس ناچار توجه خود را معطوف عیوب می کند.

شامه و بویایی از جمله حواسی است که نزد اهل کشف از اهمیت ویژه ای برخوردار است همانطور که ترکیب (بوی حق ) پر کاربرد بوده  و نیز در حدیث نبوی ( رائحه الرحمن ) را مشاهده می کنیم؛ آن زمانی عطر حوری بهشتی بوی حق می دهد که خاک میخانه ی ما ( اهل حقیقت ) را مانند عبیر در گریبان خود بگذارد.

صهیب: از صحابه رسول اکرم که به تقوا و پارسایی مشهور است.ناز و کرشمه ی ساقی آنچنان دل انگیز است که همانند راهزنی بر قافله ی اسلام می تازد( و ما را به نوشیدن وادار می کند) شاید تنها صهیب در( چنین شرایطی )قادر باشد از نوشیدن بپرهیزد.

رَیب: شک و تردید٬ رستگاری همانند گنجی است که کلید آن در گرو پذیرش و مقبول واقع شدن در پیشگاه اهل دل ( آنان که دل هایشان از تعلقات دنیوی پاک و آیینه وار شده) می باشد مبادا کسی در این مسأله دقیق تردیدی داشته باشد.

وادی اَیمن: بیابانی که حضرت موسی در آن چوپانی می کرد٬ موسی زمانی به هدف خود ( کلیم اللهی) می رسد که چند سال با جان و دل خدمتگزازی حضرت  شعیب را کرده باشد.( اشاره به لزوم سلوک عملی در طریقت برای رسیدن به حقیقت)

هنگامی که حافظ یادی از سرگذشت و داستان زندگی خود چه در زمان پیری چه جوانی کند باعث خون گریستنِ دیدگان می شود( حکایتگر آن است که در تمام عمر  سختی ها و تلخ کامی های فراوانی را پشت سر گذاشته است.)