برگردان به زبان ساده
چون عروسی جلوه گر شد باغ و ابرش جلوه گر
بر نگارش هر زمان رنگی بیفزاید دگر
هوش مصنوعی: زمانی که عروس به نمایش در میآید، باغ و ابر نیز در زیباییاش ظاهر میشوند و هر بار که به این صحنه نگاه میکنیم، رنگ و جلوهای جدید به آن اضافه میشود.
از بنفشه مر ز او چون شانده بر زنگار نیل
از شکوفه شاخ او چون هشته بر مینا گهر
هوش مصنوعی: از گل بنفشه، رنگ زنگاری مانند نیل به دست میآید و از شکوفههایش مانند گوهرهایی زیبا بر دمنوش مینشیند.
بوستان پر حور گشت و گلستان پرنور گشت
این یکی گردون مثال وان یکی جنت صور
هوش مصنوعی: باغی پر از زیباییها و گلهای درخشان ایجاد شد. یکی از این مکانها مانند آسمان است و دیگری شبیه به بهشت میباشد.
باد بر مینا بباغ اندر همی ریزد درم
ابر بر دیبا بکوه اندر همی بارد درر
هوش مصنوعی: باد، بر گلهای مینا در باغ، همچون درخشش الماس میریزد و ابر نیز بر پارچههای نرم و لطیف، مانند بارش مروارید میبارد.
از سرشگ این شده لؤلؤی مرجان بی بها
وز نسیم آن شده کافور و عنبر بی خطر
هوش مصنوعی: از اشکهای او، مرواریدهایی مثل مرجان به وجود آمده که ارزش زیادی ندارند و از نسیمهایش، عطری مثل کافور و عنبر ساخته شده که بی خطر است.
مرغ بر گلبن سرایان همچو مستان از نشاط
گور بر صحرا خرامان همچو خوبان از بطر
هوش مصنوعی: مرغی که بر فراز باغ پرواز میکند، مانند عاشقان مست از شادی، در دشت با طراوت و شاداب در حرکت است، همانطور که زیباییها و دلرباها از ولع و شوق سرشارند.
از بر باغ ایستاده ابر شبگیری چنانک
ماده گردد پرپر و آزاد بر طاوس نر
هوش مصنوعی: ابر شبانگاهی مانند یک مادر پای درخت ایستاده است و با لطافت و زیبایی، پرهای طاووس نر را آزاد و پراکنده میکند.
باز کرده چشم نرگس باز کرده چشم نار
باز سرافکنده آبی برکشیده لاله سر
هوش مصنوعی: چشمهای نرگس و نار درخشیده و باز شدهاند، و لاله نیز سر خود را بلند کرده و به سمت آسمان رفته است.
گونه این همچو بر کافور سوده زعفران
چهره آن همچو بر مرجان دمیده معصفر
هوش مصنوعی: چهره این شخص مانند زعفران است که بر کافور پراکنده شده و چهره آن فرد دیگر شبیه به مرجانی است که معطر شده است.
بوستان شد چون بهشت و شهر شد چون بوستان
رنگ آن بیرون ز حد و نقش این بیرون زمر
هوش مصنوعی: باغی زیبا و دلنشین مانند بهشت شده و شهر به شکلی خوشایند و شاداب درآمده است. رنگ و زیبایی این مکانها فراتر از تصور و ذهن انسان است.
زیر دیباکوی و برزن زیر لاله باغ و راغ
زیر زیور کاخ و ایوان زیر نرگس کوه و در
هوش مصنوعی: زیر پوشش دیبای زیبایی و در دل برزنی که زیر گلهای لاله و باغ و فضای سبز قرار دارد، در زیر زینت کاخها و ایوانها، و به زیر نرگسهایی که در کوهها رشد کردهاند و درها قرار دارند.
آن ز فعل ابر و این از دست میر ابر دست
آن ز داد مهر و این از سور شاه دادگر
هوش مصنوعی: این ابیات به توصیف دو پدیده میپردازد. یکی از آنها به تأثیر ابر و باران بر روی زمین اشاره دارد که نشانهای از رحمت و کمک است. دیگری نیز به نیکی و بخشش پادشاه اشاره میکند که از اوضاع جامعه و سرنوشت مردم خبر دارد و بر اساس عدالت و محبت عمل میکند. بهطور کلی، این کلام بیانگر ارتباط بین طبیعت و مخلوقات انسانی و تأثیرات مثبت آنها بر یکدیگر است.
راست پنداری درختانند هنگام بهار
زان زنان مطرب چو مرغ از شاخ هنگام سحر
هوش مصنوعی: در بهار، درختان به نظر میرسند که راست و استوار ایستادهاند، شبیه به زنانی که با ساز و آواز در حال هنرنمایی هستند، مانند پرندگانی که در صبح از شاخهها آواز میخوانند.
هست بر هر بام گوئی صد بهار قندهار
هست در هر کوی گوئی صد طراز شوشتر
هوش مصنوعی: بر روی هر بام، گویی که بهار قندهار با تمام زیباییهایش وجود دارد و در هر کوی و برزن، گویی که چندین طراز از شوشتر با تمام شکوه و زیباییشان حضور دارند.
گوشها دستان نیوش و دیده ها خورشید بین
دستها دینار بار و پایها دیبا سپر
هوش مصنوعی: گوشها مانند دستانی هستند که صداها را میشنوند، و چشمها مانند خورشیدی هستند که نور را میبینند. دستها با دینار دربارا، و پاها همچون پشتیبانی از دیبا عمل میکنند.
بوم روشن گشته چون چرخ از نثار زر ناب
چرخ تاری گشته چون بوم از بخار عود تر
هوش مصنوعی: مهتاب روشن شده است مثل چرخ که از پاشیدن زر خالص روشنایی میگیرد؛ و چرخ هم اکنون مانند بومی که از بخار عود تر (عطر) پر شده، تاریکتر شده است.
گرد فرزندان خسرو بر مدد پیچان مدد
پیش دلبندان خسرو بر نفر باران نفر کذا
هوش مصنوعی: این بیت به تصویر کشیدن زیبایی و جلال فرزندان خسرو است که با چرخش و لطف خود، به دلهای عاشقان نور و آرامش میبخشند. همچنین به نوعی به بارش رحمت و نعمت اشاره دارد که مانند باران بر سر عشقورزان نازل میشود. به عبارت دیگر، محبت و زیبایی فرزندان خسرو همچون بارانی است که بر دلهای تشنه میبارد.
مطربان نغز گوی و ساقیان ماه روی
مهتران نامجوی و سروران تاجور
هوش مصنوعی: نوازندگان با نغمههای زیبا و چهرههای دلربا، سردمداران و جستجوگران نام و اعتبار را شاداب میکنند و همچنین سروران با تاجهای زیبا را خوشحال میسازند.
رسم و راه پور آذر گشته نو از پور شاه
شهر چون بتخانه از وی کوی شد پر سیم و زر
هوش مصنوعی: رسم و راه پسر آتش (آذر) به شکل جدیدی درآمده است. مانند اینکه خانهای که در آن بتها قرار دارد، به واسطهٔ حضور پسر شاه شهر، به مکانی پر از نقره و طلا تبدیل شده است.
مشتری دیدار گودرز و منوچهر رشید
چون دو ماه آسمانند و دو سر و غاتفر
هوش مصنوعی: دو شخصیت گودرز و منوچهر به زیبایی و درخشانی دو ماه در آسمان شبیهاند و مانند دو سر که در اوج زیبایی و قدرت قرار دارند، توصیف شدهاند.
از پس کاهش پدید آید فزونی ماه را
سرو را بفزاید از پیراستن بالا و فر
هوش مصنوعی: بعد از کاهش، افزایش به وجود میآید. به همین ترتیب، برای زیباتر شدن ماه، سرو نیز زیباتر میشود.
خسرو ارانیان را سور باشد سال و ماه
نیست جز سور و سرورش در جهان کار دگر
هوش مصنوعی: خسرو ارانیان جشن و سرور را در تمام سال و ماه میبیند و هیچ چیز دیگری در دنیا برای او اهمیت ندارد جز شادی و والاییاش.
دل بپیوندد بکاری چون کند کاری تمام
جان بیاراید بسوری چون برد سوری بسر
هوش مصنوعی: دل به کاری وابسته میشود که تمام وجودش را به آن میدهد؛ مانند کسی که با شوق و عشق، تمام زیباییهای خود را به یک مجالس شاد و زیبا میآرد.
شاه گیتی دار و لشگر بر پسر دارد چنان
دو بزرگ ماه دیدار و دو سر و سیم بر
هوش مصنوعی: سلطان جهان دارای سپاهی است و پسرش نیز مانند دو سیاره بزرگ در آسمان در کنار هم نمایان است و درخشش خاصی دارد.
چون دو سروند و دو گلبن چون دو یاقوت و دو در
چون دو بدرند و دو کوکب چون دو شمس و دو قمر
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیبایی و جاذبه دو چیز مشابه یا در کنار هم میپردازد. شاعر از نمادهای زیبا و درخشان مانند یاقوت، گلبن، و ستارهها استفاده کرده تا به شکوه و تاثیر دو موجود یا دو حالت مشابه بپردازد. به طور کلی، این تصویرسازی نشاندهنده هماهنگی و زیبایی در جریان زندگی است که ممکن است در دو طرف یک رابطه یا موقعیت دوگانه تجلی یابد.
کرده سور دو پسر چونان که کس دیگر نکرد
هیچ از آن بهتر بشادی ساز سور دو پسر
هوش مصنوعی: دو پسر جشن و سروری را برپاشدهاند که هیچکس مانند آن را نتوانسته است به چنین شادی و زیبایی برگزار کند.
از پی این سور و این شادی بخدمت آمده
مهتران نامدار از شهرهای مشتهر
هوش مصنوعی: بخاطر این جشن و شادی، شخصیتهای معتبر از شهرهای معروف به خدمت آمدهاند.
بر تن و جان بشر آمد بشارت زین نشاط
زانکه بی خلعت نماند کس در آفاق از بشر
هوش مصنوعی: خبر خوشی به انسانها رسیده که از این شادی و نشاط است. چون هیچکس در جهان بدون لباس و زینت باقی نخواهد ماند.
با سخا باشند شاهان و نباشدشان وفا
با گهر باشند میران و نباشدشان هنر
هوش مصنوعی: در اینجا سخن از دو دسته از افراد است: کسانی که با دارایی و ثروت خود به دیگران کمک میکنند، اما وفاداری و صداقت ندارند. همچنین اشاره به افرادی دارد که مقام و رتبه دارند، اما از هنر و توانمندیهای واقعی بیبهرهاند. به طور کلی، این شعر انتقاد از کسانی است که تنها به ظاهر و ظواهر توجه دارند و از ارزشهای واقعی و اخلاقی بیخبرند.
از وفا بیش از سخا دارد سخا بیش از وفا
او گهر بیش از هنر دارد هنر بیش از گهر
هوش مصنوعی: او در وفا از بخشندگی بیشتر دارد و در بخشندگی از وفا بیشتر است. او ارزشمندتر از هنر است و هنر هم از ارزشمندیاش بیشتر است.
مشتری بر دوستان او همیشه مهربان
آسمان بر دشمنان او همیشه کینه ور
هوش مصنوعی: خداوند به دوستان خود همیشه محبت میکند و به دشمنانش همیشه کینه و دشمنی دارد.
نز خرد باشد نمودن دشمنی با آنکسی
کو همه خلق جهان دارد خدایش دوستر
هوش مصنوعی: دشمنی با کسی که خدایش محبوبتر از تمام مخلوقات جهان است، نشان از نادانی است.
تا ببزم اندر بود کارش مبادا جز نشاط
تا برزم اندر بود شغلش مبادا جز ظفر
هوش مصنوعی: بیایید زندگی را به گونهای بگذرانیم که تنها نشاط و شادی در آن باشد و در کارهای خود به پیروزی و موفقیت دست یابیم.