برگردان به زبان ساده
پوشیده مشگ ز ابر سیه چرخ چنبری
کافور بر گرفت ز که باد عنبری
هوش مصنوعی: عطر خوشی از ابرهای تیره در آسمان به مشام میرسد، مانند بویی که از کافور برمیآید، همانند نسیمی که عطر عمدهاش عنبر است.
از گل زمین شده چو تذروان هندوی
وز ابر آسمان چو پلنگان بربری
هوش مصنوعی: از خاک این سرزمین مانند گل است و همچون ابر آسمان، درخشندگی و زیبایی دارد، مانند پلنگهای وحشی که در طبیعت آزادانه میچرخند.
از سنگ خاره گشت گلاب و عرق روان
بر خاره بر شگفت گل و باشد آذری
هوش مصنوعی: از سنگ سخت، گلاب و عرق به وجود آمده و بر سنگ خارا گل شکفته است؛ این نزدیکی و زیبایی شگفتانگیز را میسازد.
گویند رستخیز به آدار در بود
بل رستخیز لاله و گل باشد آذری
هوش مصنوعی: میگویند که وقتی قیامت فرا برسد، در آن زمان، بازگشت زندگی و شکوفایی مانند لاله و گل خواهد بود که در فصل بهار شکوفا میشوند.
هر بامداد لؤلؤ بر لاله گسترد
ابری که بود کارش کافور گستری
هوش مصنوعی: هر صبح، دانههای درخشانی مانند لؤلؤ بر روی گلهای لاله قرار میگیرد، در حالی که ابری که وظیفهاش پخش کافور است، این زیبایی را به وجود میآورد.
کز باد او بمسکن خویش آمدند باز
گلهای ریخته شده از باد آذری
هوش مصنوعی: به خاطر وزش بادی، گلهایی که از باغچه ریخته بودند، دوباره به خانه خود بازگشتند.
بلبل بسان مطرب بی دل فراز گل
گه پارسی نوازد و گاهی زند دری
هوش مصنوعی: بلبل مانند یک موسیقیدان بیدل، بر بام گل آواز میخواند و گاهی نواهایی را به شکل شیوا و دلنشین اجرا میکند.
از بس شکوفه باغ بلؤلؤ توانگر است
وز بوی او بمشگ صبا را توانگری
هوش مصنوعی: باغ پر از شکوفه به قدری زیبا و دلانگیز است که به مانند مرواریدی ثروتمند میدرخشد و عطر خوش آن، نسیم را هم ثروتمند و پر برکت کرده است.
آراسته درخت بسرخ و سپید و سبز
چون گاه عرض موکب سلطان لشگری
هوش مصنوعی: درختان به صورت زیبا و با رنگهای قرمز، سفید و سبز در کنار هم قرار دارند، همچنان که هنگامی که سپاه سلطانی در حال حرکت است، صفوف نظامی آن به نمایش درمیآید.
حور و پری بباغ بنزهت شوند و باغ
از حور حله بستد و پیرایه از پری
هوش مصنوعی: در باغ بهشتی، حورهای زیبا و پریان دلفریب گرد هم میآیند و باغ به واسطه وجود آنها زینت و زیبایی بیشتری مییابد.
اکنون چو رو کنی به بیابان براه بر
جز در میان سوسن و شمشاد نگذری
هوش مصنوعی: اکنون که به سوی بیابان میروی، از راهی جز بین گلهای سوسن و شمشاد عبور نکن.
شمشاد همچو زلف نکویان تبتی
سوسن بسان جعد غلامان قیصری
هوش مصنوعی: شمشاد به نرمی و زیبایی زلفهای دختران زیبا و سوسن به شکل حلقههای موی جوانان قیصر است.
از لاله و بنفشه سحرگه نگاه کن
پالیز لاجوردی و صحرا معصفری
هوش مصنوعی: در صبحگاه به زیباییهای گلها و دشتهای سبز و آبی بنگر؛ زیباییهای طبیعت در این زمان واقعا شگفتانگیز و دلانگیز است.
پیروزه پوش گشته همه دشت نیلگون
مرجان فروش گشته همه کوه مرمری
هوش مصنوعی: همه دشتها به رنگ آبی نیل درآمدهاند و زیبایی آنها مانند مرجان است، در حالی که کوهها به شکل مرمرین و شگفتانگیز در آمدهاند.
بر سبزه شنبلید شگفته چو ریخته
دینار جعفری زبر سبز ششتری
هوش مصنوعی: در دشت سبز، گلهای زرد و زیبا شکوفا شدهاند، همانطور که سکههای زرین به رنگ سبز درخشیدند و خود را نمایان کردند.
نرگس میان باغ چو شمعی و شش چراغ
یا چون میان پروین ناهید و مشتری
هوش مصنوعی: نرگس در وسط باغ به مانند شمعی درخشان است و مانند شش ستارهای میدرخشد که در کنار یکدیگر قرار دارند یا مانند الماسهایی در میان گروهی از ستارهها مثل پروین، ناهید و مشتری.
یا همچو چشم آن صنم مشتری جبین
کش من شدم بجان و دل و دیده مشتری
هوش مصنوعی: من مانند چشمان آن معشوق، که پیشانیاش همچون ستارههای آسمان درخشان است، به او دل و جان و دارد.
هر ساعتی صنوبر من چنبری کند
زان چنبریش طره و قد صنوبری
هوش مصنوعی: هر ساعت که درخت صنوبر من تکان میخورد، از آن تکان خوردن، موها و قامت زیبای او هم به طرز خاصی به جلوه درمیآید.
دارد دلم چو نار دو گلنار عارضش
دو نار بربرش ز روان داردم بری
هوش مصنوعی: دل من مانند انار است و دو گل انار بر چهرهاش، دو شعله از آتش بر دوش دارد که به جانم میزند.
لؤلؤش زیر بسد و سوسنش زیر گل
هر دو بلون و طعم عقیقی و شکری
هوش مصنوعی: پردهای از خاک و دیوار، مرواریدش زیر خاک و شیرینیاش زیر گل است؛ هر دو به رنگ و طعم عقیق و شکر میباشند.
ای سعتری بتی که چو با مشگ سعترند
با روی تو بتان دلارای سعتری
هوش مصنوعی: ای زیبایی که همچون مشک خوشبو هستی و برکت و زیباییات به اندازهای است که دیگران با تو در زیبایی نمیتوانند مقایسه شوند. گروهی از زیباها در کنار تو، به زشتی میزنند.
اندر کمند تست کمر بسته جادوئی
زیر کمان تست کمین کرده ساحری
هوش مصنوعی: در دام تو افتادهام و تو با قدرت جادوییات مرا زیر سایه خود نگهداشتهای. جادوگری در کمین است و من نمیتوانم از چنگ تو رهایی یابم.
از نواش خوشتری بوصال اندرون ولیک
هنگام هجر دلرا چون نوک نشتری
هوش مصنوعی: آهنگ او بسیار دلنشین و جذاب است و در درونم عشق او را میپرورانم، اما زمانی که از او دور میشوم، همچون نوک تیز و برندهای، دل را آزرده و زخمزده میکند.
هر چند جان و دیده و دلرا همی خلی
از جان ودیده و دل بسیار خوشتری
هوش مصنوعی: هر چند که جان و چشم و دل من از تو خالی است، اما تو هنوز محبوبتر و دلپذیرتری.
عشق من از سرین تو دزدیده فربهی
صبر من از میان تو دزدیده لاغری
هوش مصنوعی: عشق من از زیباییهای تو گرفته است و صبر من به خاطر تو به تنگنایی کشیده شده است.
با عشق تو ندارد پائی دلم چنانک
با دست میر جعفر دینار جعفری
هوش مصنوعی: دل من به عشقت آنقدر بیپایه است که مانند دیناری است که میر جعفر با دستش میسازد.
شاهنشه جلیل جهانگیر بوالخلیل
آن چون خلیل فتنه و آشوب کافری
هوش مصنوعی: شاهنشاهی بزرگ و تاثیرگذار که جهان را در دست دارد، مانند ابراهیم خلیل (پیامبر) است که در برابر فتنهها و آشوبهای کافرانه میایستد.
دادش خدای فر فرویدن و جاه جم
دشمن چو بیند او را گوید ز دل فری
هوش مصنوعی: خداوند قدرت و عظمت خود را به او عطا کرده و وقتی دشمنی به او نگاه میکند، از دلش حسرت میخورد.
کردار او ستوده و گفتار او صواب
پیمان او مبارک و فرمان او جری
هوش مصنوعی: رفتار او مورد ستایش قرار دارد و سخنانش درست و صحیح است. پیمان او خوب و نیکوست و دستوراتش قابل اجر هستند.
چون راستی همیشه شیمهای او سره
خلق جهان چو دیده بدیدار او سری
هوش مصنوعی: وقتی حقیقت همیشه جلوهگری میکند، سرشت انسانها نیز مانند نگاهی است که به دیدار او میخورد.
خالی روان او ز هوسهای بیهده
فارغ زبان او ز سخنهای سرسری
هوش مصنوعی: روح او از آرزوهای بیفایده خالی است و زبانش از حرفهای سطحی و بیارزش آزاد است.
هنگام نثر خیره از او طبع اصمعی
هنگام نظم عاجز از او جان بحتری
هوش مصنوعی: در زمانی که مینویسند، قدرت بیان و خلاقیت برخی افراد مثل اصمعی تحسینبرانگیز است، و در لحظههای شعر، اشعار بحتری نیز به گونهای است که دریغ از بیان آن میماند.
ای خسرو مظفر و پیروز و کامگار
ایزد سرشته زاهن تیغت مظفری
هوش مصنوعی: ای پادشاه بزرگ و پیروز، که خداوند تو را با فرمانروایی و قدرت مخصوصی خلق کرده است، همچون تیغی برنده به موفقیتهای خود ادامه بده.
میران ترا مسخر و شاهان ترا مطیع
تو دست را مطیعی و دل را مسخری
هوش مصنوعی: این بیت به بیان این موضوع میپردازد که تو بر دیگران تسلط و فرمانروایی داری. حتی فرمانروایان و شاهان نیز از تو پیروی میکنند. در حالی که دستهایت اطاعت میکنند، قلبها نیز تحت تأثیر تو قرار دارند و به نوعی به بازی گرفته میشوند.
با ما نشسته ای بسعادت بتخت بر
وز همت بلند بچرخ برین بری
هوش مصنوعی: با ما نشستهای، ای خوشبخت، بر تختی که به خاطر ارادهات بر این زمین میچرخد.
هولت بروم و بیم بترک و فزع بهند
هرچند تو نشسته بپیروزی ایدری
هوش مصنوعی: من میروم و ترس و وحشت بر من مستولی میشود، هرچند تو با آرامش نشستهای و پیروز به نظر میرسی.
خواهنده را برادی سازنده جواب
بدخواه را بمردی سوزان چو آذری
هوش مصنوعی: در این بیت، نمایش داده میشود که کسی که خواهان چیز خوبی است، باید به او کمک کرد و او را حمایت کرد. برعکس، اگر کسی بدخواه و ناپاک باشد، باید با او به شیوهای سخت و سوزان برخورد کرد، همانند آتش که تجسمی از پاکی و قدرت است. به این ترتیب، این بیت به نوعی ایجاد توازن میان محبت و سختگیری در مواجهه با افراد مختلف را نشان میدهد.
با کید و کین و کفران پیوسته دشمنی
با داد و دین و دانش دائم برادری
هوش مصنوعی: با نیرنگ و دشمنی و بیوفایی، همیشه در حال دشمنی هستیم؛ در حالی که با انصاف، دین و دانش، همیشه باید برادرانه رفتار کنیم.
گر صد خطا کنم بیکی نشمری ولیک
ناکرده خدمتی را صد بار بشمری
هوش مصنوعی: اگر من خطاهای زیادی داشته باشم، تو آنها را حساب نمیکنی، اما خدمت نکردن من را بارها و بارها محاسبه میکنی.
خورشید سیرتی و عطارد فراستی
جمشید مخبری و منوچهر منظری
هوش مصنوعی: تو همچون خورشید زیبا و درخشان هستی و مانند عطارد، هوش و ذکاوتی بالا داری. جمشید خبرهای نیک میآورد و منوچهر، نمایندهای برجسته و شایسته است.
گیتی براستی و برادی شد آن تو
رادی و راستیست همی کیمیاگری
هوش مصنوعی: دنیا به حقیقت و به درستی تبدیل شده است، تو حقیقت و راستی را در بر داری، همچون کیمیاگری که مادهای را به طلا تبدیل میکند.
تیمار دوستان را از جود داروئی
خصمان خویشتن را از داد داوری
هوش مصنوعی: بر دوستان با جود و بخشش خود خدمت کن و از قهر و سختگیری نسبت به دشمنان خود پرهیز کن.
ایزد ترا همیشه بهر کار یاور است
از بهر آن که دل سوی بیداد ناوری
هوش مصنوعی: خدا همیشه در کارهایت یاور توست، به این دلیل که دل تو به سمت ظلم و ستم نرفته است.
آن را که کردگار جهان یاوری کند
ناید بهیچ خلق نیازش بیاوری
هوش مصنوعی: هرکس که خدای جهان به او کمک کند، نیازی به یاری هیچ کس دیگر نخواهد داشت.
ملکت صدف شده است و تو برسان لؤلؤی
گیتی تن آمده است و تو ماننده سری
هوش مصنوعی: قصر تو مثل یک صدف شده و درون آن مرواریدهایی از دنیا وجود دارد، تو نیز مانند سری هستی که بر این گنجینه قرار گرفتهای.
مدحت همی ستانی و گوهر همیدهی
اینت بزرگ پیشه مردان گوهری
هوش مصنوعی: تویی که ستایش میکنی و به دیگران ارزش میدهی، ای بزرگ، جایگاه تو در میان مردان همانند یک گوهر ارزشمند است.
از بهر خیل دشمن و از بهر خیل دوست
هنگام جنگ و آشتی افسار و افسری
هوش مصنوعی: در زمان جنگ و صلح، به خاطر جمعیت دشمن و دوستان، به مدیریت و رهبری نیاز است.
دامی و کام و ناز و نیاز و نشاط و غم
شهد و شرنگ و نیک و بدو دار و منبری
هوش مصنوعی: زندگی شامل لحظات شیرین و تلخ، شادی و غم، عشق و درخواست، و خوشی و ناامیدی است. این ترکیب از احساسات و وضعیتها به خوبی نشاندهندهی تجربیات متفاوت انسانی است.
آثارهای تو همه چون معجز نبی است
ماننده سلیمان شاه و پیمبری
هوش مصنوعی: اثرهای تو همه مانند معجزات پیامبران هستند، مانند شاه سلیمان و پیامبری که قدرتهای خاصی دارند.
نوروز بر تو فرخ و فیروزه تا مدام
از بخت داد یابی و از ملک برخوری
هوش مصنوعی: سال نو برایت مبارک و خوش یمن باد. امیدوارم همیشه از بخت خوب بهرهمند شوی و نعمتهای زندگی را دریابی.
بیداد روزگار بود از تو دور از آنک
تو شهریار دادگر و دادگستری
هوش مصنوعی: ظلم و ستم روزگار به خاطر این است که تو از ما دور شدهای، زیرا تو پادشاهی هستی که عدالت را رعایت میکنی و به انصاف رفتار میکنی.
مردم باسم و جسم بسان تواند ولیک
ایشان بفضل دیگر و تو باز دیگری
هوش مصنوعی: مردم از نظر نام و ظاهری شبیه هم هستند، اما آنها به فضایل و ویژگیهای متفاوتی برخوردارند و تو نیز از دیگران متمایز هستی.
فعل تو هست راست بر فعل دیگران
چون صنع ایزدی ببر صنع آز ری
هوش مصنوعی: رفتار و اعمال تو به طور مستقیم بر اعمال دیگران تأثیر میگذارد. مانند نتیجهای که از کارهای خداوند ناشی میشود، پس به دقت در کارهایت توجه کن و از خودت بهترین تولید را داشته باش.
از بهر نیکخواهان تابنده مشعلی
در جان بدسگالان سوزنده اخگری
هوش مصنوعی: برای کسانی که نیکوکارند، شعلهای روشن در دل دارند، و برای بدخواهان، آتشِ سوزانی به وجود میآورند.
در ملک شهریار و خداوند و مالکی
از بخت فر خجسته و فرخنده اختری
هوش مصنوعی: در سرزمین یک پادشاه و صاحباختیار، خوشبختی و سعادت با ستارهای خوب و نورانی وجود دارد.
بادت مدام چرخ بکام و زمانه رام
وز دولت سعادت و اقبال برخوری
هوش مصنوعی: باد همیشه به نفع تو در حال وزیدن باشد و زمان هم به خواستههایت پاسخ دهد. از خوشبختی و شانس خوب بهرهمند باش.
بر خسروان عالم بادات برتری
بر سروران گیتی بادات سروری
هوش مصنوعی: تو بر تمامی پادشاهان جهان برتری داری و بر سروران زمین، تو خود سروری و قدرتی.
تا چنبر و صنوبر باشند کژ و راست
تا رنج و ناز را ندهد کس برابری
هوش مصنوعی: تا زمانی که درختان کژ و راست وجود دارند، هیچکس نمیتواند رنج و ناز را با هم برابر ببیند.
بادا صنوبری تن یاران تو بناز
وز رنج باد پشت حسودانت چنبری
هوش مصنوعی: باشد که قامت یاران تو همچون درختی سرسبز و زیبا باشد و از رنج و زحمات دشمنانت به دور بمانند و برپا و استوار بایستند.
