برگردان به زبان ساده
نشاط دل کن و از لعل یار پروردین
که لاله و گل پرورد باد فروردین
هوش مصنوعی: دل را شاد کن و به عشق معشوق زندگی ببخش، زیرا مانند گلها و لالهها که در بهار شکوفا میشوند، میتوانی از زیبایی و طراوت زندگی بهرهمند شوی.
صبا بدشت ز عنبر همی نهد خرمن
هوا بباغ ز دیبا همی کشد آذین
هوش مصنوعی: نسیم صبحگاهی عطر خوشی را به دشت میبرد و هوای دلپذیر را به باغ میآورد، گویی که زیبایی را با پارچهی لطیف تزیین کرده است.
چمن نهفته سراسر بنرگس و نسرین
سمن شکفته ز نرگس چو زهره و پروین
هوش مصنوعی: چمن پر از گلهای زیبا و خوش عطر است، مانند گل نرگس و نسرین، و درخت سمن نیز به زیبایی گل نرگس شکوفا شده، همانطور که زهره و پروین در آسمان میدرخشند.
فتاده بر گل سوری بنفشه طبری
چو خوبرویان آراسته بزلف جبین
هوش مصنوعی: در میان گلهای سرخ، بنفشهای از همان منطقه قرار گرفته است که چهرههایی زیبا و آراسته مانند آن به زیبایی و نازکی موی خود میبالند.
ز نرگس و سمن و سنبل و بنفشه و گل
یکی بدشت نظر کن یکی بباغ ببین
هوش مصنوعی: به گلها و گیاهان زیبا چون نرگس، سمن، سنبل، بنفشه و گل نگاه کن و از تماشای زیباییهای دشت و باغ لذت ببر.
بساط جوهریانست باغ پنداری
ز سرخ و زرد و سیاه و سپید و سبز نگین
هوش مصنوعی: در باغی که به تصویر میکشی، رنگها و زیباییها به گونهای جلوهگر شدهاند که گویی دنیایی از جواهرات رنگارنگ را در خود جای داده است. رنگهای قرمز، زرد، سیاه، سفید و سبز به صورت هنرمندانهای در هم آمیختهاند و فضایی دلنشین و زیبا ایجاد کردهاند.
ز ابر گشته هوا چون روان اهریمن
ز لاله گشته زمین چون رخان حورالعین
هوش مصنوعی: هوا به خاطر ابرها به حالت طغیانی و خشمگین درآمده و زمین نیز به زیبایی و گلافشانی لالهها میدرخشد، مشابه چهرههای زیبا و دلربای حوریها.
نسیم عنبر یابی چو بنگری بهوا
طراز دیبا بینی چو بنگری بزمین
هوش مصنوعی: وقتی نسیم خوشبوی عنبر میوزد، اگر نگاهی به آسمان بیندازی، مانند پارچهای زیبا و نرم به نظر میرسد. و اگر به زمین نگاه کنی، ظاهری متفاوت و زیبا از آن را خواهید دید.
بنفشه گر چو دل عاشقان کبود بود
بزلف خوبان ماند ببوی نافه چین
هوش مصنوعی: اگر بنفشه هم مثل دل عاشقان رنگ کبود داشته باشد، در آن صورت مانند زلف زیبای محبوبان، بوی خوشی خواهد داشت که به ما میرسد.
فضای صحرا چون لعبتان باده گسار
نوای مرغ چو آواز مطربان حزین
هوش مصنوعی: فضای بیابان مانند مکانی است که بادهنوشان در آن بازی میکنند و صدای پرندهها شبیه به آوازهای اندوهناک نوازندگان است.
چو بوستان نگری هست پر بدایع روم
چو گلستان نگری هست پر طرائف چین
هوش مصنوعی: وقتی به بوستان نگاه میکنی، میبینی که پر از زیباییها و شگفتیهاست؛ همچنین وقتی به گلستان نگاه میکنی، مشاهده میکنی که پر از ویژگیهای جالب و متفاوت است.
شد از شکوفه همه شاخ میوه لؤلؤ بار
شد از بنفشه همه جویبار مشگ آگین
هوش مصنوعی: از شکوفهها، همه شاخهها میوه داده و همچون دانههای لؤلؤ درخشان شدهاند. از بنفشهها نیز همه جویبارها عطر خوشی گرفته و پر از بوی مشگان هستند.
بدشت گور ز سنبل همی کند بستر
بباغ فاخته از گل همی کند بالین
هوش مصنوعی: در دشت، گور از سنبل برای خود بستر میسازد و در باغ، فاخته از گل برای خود بالین میچیند.
فلک بقوه خورشید و فر دولت خویش
ز برف باغ تهی کرد و کرد پر نسرین
هوش مصنوعی: آسمان با قدرت خورشید و با نعمت خود، باغ را از برف خالی کرد و آن را پر از گلهای نسرین ساخت.
چنانکه ملک ز بیداد و فتنه خالی کرد
بدولت شرف الدین حسام شمس الدین
هوش مصنوعی: به گونهای که سرزمین از ظلم و آشوب تهی شد، به برکت و حکومت شرفالدین حسام شمسالدین.
بفر خسرو جستان امیر تاج الملک
رهاند شهر بمردی ز مفسدان زمین
هوش مصنوعی: خسرو بزرگ، فرمانروای امیر تاج الملک، با قدرت و شجاعت خود، شهر را از دست مفسدان و بیعدالتیها نجات میدهد.
اگر ببست سلیمان بقهر دیوان را
خدای خاتم و ملکش همیشه داشت قرین
هوش مصنوعی: اگر سلیمان دیوان را به قدرت خود تحت کنترل قرار دهد، خداوند که صاحب خاتم و سلطنت است، همواره در کنار او خواهد بود.
اگر چه ملک سلیمان بدست شاه نبود
مخالفانش بودند همچو دیو لعین
هوش مصنوعی: هرچند سلطنت سلیمان در دستان او نبود، زیرا مخالفانی چون دیوان پلید در برابرش ایستاده بودند.
بفر شه پسر او ببست دیوان را
نداشت خاتم لیکن خدای داشت معین
هوش مصنوعی: پسر او به مقام و قدرت رسید و تمام کارها را تحت کنترل خود گرفت. هرچند او نشان و اعتبار رسمی نداشت، اما از حمایت و هدایت خداوند برخوردار بود.
نکرد رستم دستان ز بهر کیکاوس
بروز قهر بمازندران نبرد چنین
هوش مصنوعی: رستم، به خاطر کیکاووس، در روز فرمان روایی بر مازندران چنین جنگی نکرد.
که بوالمعالی از بهر میر جستان کرد
بدشمنان ملک بهر ملک و دولت و دین
هوش مصنوعی: بوالمعالی به خاطر سرزمین و حکومت و دین، برای میر جستان اقداماتی علیه دشمنان ملک انجام داد.
اگر نکردی رحمت ز خون بدخواهان
بشهر بودی طوفان بدشت بودی هین
هوش مصنوعی: اگر به دشمنان رحم نکردی، باید بدانی که عاقبت کار به بینظمی و آشفتگی در جامعه خواهد انجامید.
اگرچه حصن حصین داشتند با مردان
نه خیل سنگین دارد بقانه حصن حصین
هوش مصنوعی: هرچند که از دژ محکمی برخوردار بودند، اما تعداد مردانشان نسبت به آن دژ زیاد نبود و به همین دلیل توانایی دفاعشان کاهش یافت.
ز نیزه همچو عرین بود و نیستان همه شهر
بوقت کین بستاند ز شیر شاه عرین
هوش مصنوعی: شهر در زمان جنگ به اندازهای قوی و بیرحم است که همچون نیزهای میتازد و از شیر شاه، یعنی قویترین رزمآور، انتقام میگیرد.
بقای هر دو خداوند باد جاویدان
که هر دو شیر شکارند و هر دو شیر مکین
هوش مصنوعی: هر دو بهطور ابدی و درازمدت باقی هستند و از قدرت خداوند برخوردارند. هر دوی آنها مانند شیرانی هستند که شکار را به دست میآورند و در جایگاه بلندی قرار دارند.
یکی نبخشد گوهر مگر بگنج و بکان
یکی نگیرد دژها مگر بجنگ و بکین
هوش مصنوعی: هیچ کس گوهر و ارزش واقعی را بدون تلاش و دشواری به کسی نمیدهد، و هیچ کس دژ و قلعهای را بدون جنگ و نبرد بدست نمیآورد.
یکی بروز سخا دلفروز چون خورشید
یکی بروز و غاجان گداز چون تنین
هوش مصنوعی: یک روزی وجود دارد که در آن بخشش و مهربانی دلها را روشن و شاد میسازد، همانطور که خورشید نورش را به همه میتاباند. در آن روز، همچنین دلیلی همچون صدای مدح و ستایش وجود دارد که مانند رعد و برق دلها را تحت تأثیر قرار میدهد.
بتیغ این تن فرزانگان ز رنج رها
بجود آن دل آزادگان بناز رهین
هوش مصنوعی: با تیزترین شمشیر، جسم خردمندان از رنجها آزاد شده و دل آزادگان به خاطر این آزادگی به خود میبالد.
بروز جنگ عدو را دفین کنند بتیغ
پراکنند ولی را بگنجهای دفین
هوش مصنوعی: جنگ با دشمنان را تا حد ممکن پنهان نگه میدارند و اگر جنگی در بگیرد، به طور مرموز و هوشمندانه بر دشمنان پیروز میشوند.
اگر سعادت خواهی بروی آن بنگر
وگر سلامت جوئی بنزد این بنشین
هوش مصنوعی: اگر به دنبال خوشبختی هستی، به آن چیزی که باعث خوشبختیات میشود نگاه کن و اگر میخواهی سالم و خوشحال باشی، در کنار اینجا بنشین و از آن بهرهمند شو.
زمانه را بسعادت بدان مباد بدل
ستاره را بسلامت بدین مباد گزین
هوش مصنوعی: دنیا را به خوشبختی ندان و به جای ستاره، از سلامت دل غافل مشو.
یکی برادی بگذشته ز آفتاب بلند
یکی بهمت بگذشته ز آسمان برین
هوش مصنوعی: یک نفر از برادران از زیر آفتاب بلند عبور کرده است و دیگری با همت و تلاش خود از آسمان به اینجا رسیده است.
بگاه بخشش قارون از آن شود مفلس
بگاه رامش شادان ازین شود غمگین
هوش مصنوعی: در زمان بخشش قارون، افراد فقیر و نیازمند هم از آن بهرهمند میشوند. اما در زمانی که شادمانی و خوشی وجود دارد، ممکن است برخی افراد دلسرد و ناراحت شوند.
یکی بخسرو ماند بمجلس از بر گاه
یکی برستم ماند بمرکب از بر زین
هوش مصنوعی: یک نفر در مجلسی مانند کسری (پادشاه ایران) باقی مانده است و یکی دیگر مانند رستم (قهرمان اساطیری ایران) بر اسب سوار است.
در اوفتند بخیل عدو بجنگ چنان
کجا بخیل تذرو اندر اوفتد شاهین
هوش مصنوعی: در میان نبردها، دشمن بخل میورزد و مانند شاهینی که به طعمه نزدیک میشود، باید با قدرت و شجاعت حمله کرد.
حدیث هر دو بشاهین عقل سخته بود
نوالشان نشناسد که چون بود شاهین
هوش مصنوعی: داستان و سخن هر دو به عقل و خرد وابسته است و نمیتوانند به آسانی نوالهای را بشناسند که چگونه است.
چو جامه ایست سخاوت بنان اینش طراز
چو خاتمی است شجاعت سنان آنش نگین
هوش مصنوعی: سخاوت مانند لباسی است که زیبایی و جلوه خاصی دارد، مانند طراوت و زیبایی که بر روی آن دوخته شده است. شجاعت هم همانند انگشتری است که در آن نگینی زیبا و گرانبها قرار دارد.
زمین ز جود کف هر دوان گرفته بزر
هوا ز خوی رخ هر دوان بمشگ عجین
هوش مصنوعی: زمین به خاطر بخشندگی دست هر دو به خود گرفته و بزرگی آسمان به خاطر زیبایی چهره هر دو به عطری خوش آغشته است.
همیشه تا که بود عدل و ظلم و حلم و غضب
همیشه تا که بود جود و بخل و رأفت و کین
هوش مصنوعی: همیشه در دنیا صفاتی ماننده عدالت و ظلم، صبر و خشم، بخشش و بخل، محبت و کینه وجود داشته است.
بود ز تیغ و کف آن اساس عدل قویم
بود ز دست و دل این بنای جود رزین
هوش مصنوعی: از شمشیر و قدرت، پایهگذار عدالت هستم و از دلی نیکو و بخشنده، این بنیاد سخاوت را به وجود آوردهام.
